4. Персоналдың қызметінің функциялары мен олардың жіктелуі.

Ұйымның персоналын басқару жүйесі – персоналды басқарудың функциясын жүзеге асыратын жүйе. Ол жалпы және сызықтық жетекшіліктің кіші жүйелерінен, сол қатарлы біркелкі функцияларды орындауға мамандандырылған функционалды кіші жүйелердің қатарынан тұрады. Мысалы:

1. Жалпы және сызықтық жетекшіліктің кіші жүйесі – ұйымды бүтіндей басқаруды, жеке функционалды және өндірістік кіші бөлімдерді басқаруды жүзеге асырады.

2. Персоналды жоспарлау және маркетингтің кіші жүйесі – келесі функцияларды орындайды: кадрлар саясатын және персоналды басқару стратегиясын жасау, кадрлар патенциялын және еңбек нарығын талдау, кадрларды жоспарлауды ұйымдастыру,персоналға деген қажеттілікті жоспарлау және болжау жарнаманы ұйымдастыру.

3. Персоналды жалдау және есепке алуды басқарудың кіші жүйесі келесі функцияларды орындайды: Персоналды жалдауды ұйымдастыру, персоналмен әңгіме өткізу, бағалау, іріктеу және қабылдауды ұйымдастыру, персоналды қабылдауды, орын ауыстыруды, марапаттау мен жұмыстан шығаруды есепке алу, жұмыспен қамтуды басқару, персоналды басқару жүйесінің іс қағазын жүргізу жұмысымен қамтамасыз ету.

4. Еңбек қатынастарын басқарудың кіші жүйесі топтық және жеке өзара қарым-қатынастарды, басшылық қарым-қатынастарды талдау, реттеу, өндірістік кемітпеу шіліктер мен келеңсіздіктерді басқару, әлеуметтік – психологиялық диагностика, кәсіподақпен өзара қарым-қатынастарды басқару жұмыстарын жүргізеді.

5. Еңбек етуді қалыпты жағдайлармен қамтамасыз етудің кіші жүйесі. Техникалық эстетиканың талаптарын орындау,еңбекті, қоршаған ортаны қорғау.

6. Персоналдың дамуын басқарудың кіші жүйесі: оқыту, қайта даярлау, біліктілігін жоғарлату, бос қызмет орындарына үміткерлерді бағалау.

7. персоналдың мінез-құлқын мотивациялауды басқару, еңбек процесін нормалау, тарифтеу, еңбек ақы төлеу жүйесін жасау.

8. Әлеуметтік дамуды басқарудың кіші жүйесі: қоғамдық тамақтандыруды ұйымдастыру, тұрғын-үй тұрмыстық қызмет көрсету, мәдениет, денсаулық сақтау, демалыспен қамтамасыз ету.

9. Басқарудың ұйымдастырушылық құрылымын дамытудың кіші жүйесі қалыптасқан ұйымдастырушылық құрылымын талдау, басқарудың жаңа құрылымын жобалау, штаттық кестені жасау, жетекшілік етудің мен стилін дамыту бойынша ұсыныстарды жасау және жүзеге асыру.

10. Персоналды басқару жүйесін құқықтық қамтамасыз етудің кіші жүйесі: еңбек қатынастарының құқықтық мәселелерін шешу, персоналды басқару бойынша үкім шығаруға, заң жөніндегі мәселелер бойынша кеңес беру жұмыстарын атқарады.

11. персоналды басқару жүйесін ақпараттық қамтамасыз етудің кіші жүйесі: персоналды есепке алу, статистикалық мәліметтер жинау, персоналды басқару жүйесін ақпараттық және техникалық қамтамасыз ету, кәсіпорын ақпараттары органдарының жұмысын ұйымдастыру, патенттік - лицензиялық іс-әрекеттерді жүргізу.

Ұсынылатын әдебиеттер:

1. «Персоналды басқару» Б.А.Рахметов оқу құралы Алматы – 2005ж.

2. «Управление персоналом» П.Э.Шлендера Москва – 2005г.

3. «Как управлять персоналом» Э.А.Старобинский Москва – 2002г.

4. «Конститутция РК» 30.08.1995г.

5. «Закон о труде РК» Алматы – 2000г.

6. «Казахстан - 2030» Н.А.Назарбаев послание президента страны народу Казахстана Алматы-1999г.

7. «Управление персоналом в Японии» В.А.Пронников. И.Д.Ладонов Москва – 1989г.

4 – тақырып. Жұмыс орнын қалыптастыру және талдау

Дәріс мақсаты: Қызметкердің жұмыс орны туралы түсінік беру. Жұмыс орнында

Түйін сөздер: сауалдама, өндіріс, техника, кәсібі, механизация талдау, бақылау әдістерінің жүргізілуін түсіндіру.

Дәріс жоспары:

1. Персоналды басқару жүйесіндегі жұмыс орны.

2. Талдау, бақылау, сауалдама, жұмыскерлердің міндеттемелерінің тізімін алу үшін қолданылатын негізгі әдістер.

3. Жұмыс орныны талдау әдістері.

1. Персоналды басқару жүйесіндегі жұмыс орны.

Жұмыс орны – бұл арнайы техникалық құралдармен жабдықталған жұмысты немесе операцияны орындауды жүзеге асыратын орын. Жұмыс орны өндірістің негізгі және алғашқы звеносы болып табылады, оның ұйымдық – техникалық базасы. Мұнда өндіріс процесінің негізгі элементтері:

- еңбек құралдары, сонымен бірге еңбектің негізгі мақсаты қажетті өнімді алу немесе өндрістік тапсырманы орындау біріктіріледі. Жұмыс орнындағы еңбек тиіміділіг өндірістік бөлімшелердегі, цехтардағы, кәсіпорындағы жалпы еңбектің нәтижесін анықтайды.

Жұмыс орны келесі негізгі белгілері бойынша жіктеледі:

1. кәсібі.

2. орындау функциялары

3. орындаушылар саны

4. мамандандыру деңгейі

5. механизациялау деңгейі

6. жабдықтау бірлігі саны

7. жұмыс ауысымы

Жұмыс орнын ұйымдастыру – бұл еңбек заты, жарақатандыру құралдары шараларының жүйесі. Жұмыс орнын қаматамсыз етуді ұйымдастыру еңбек проесін жүзеге асыу үшін қажетті еңбекетің қызметін айқындайды. Жұмыс орнын рационалды ұйымдастыру және қызмет ету көптеген факторлардан тәуелді: еңбек түрі (оймен, ауыр, жеңіл), еңбек шарты (ыңғайлы немесе ыңғайсыз), өнеркәсіп салалары, өндіріс типі (жеке, сериялы, жалпы), еңбекті жарақтандырудың техникалық деңгейі (қолмен, механикаландырылған ,автоматтандырылған), және т.б. Бұл барлық факторлар жұмыс орнын жоспарлауға, жарақтандыруға, мамандандыруға әсер етеді. Сондықтан жұмыс орнын ұйымдастыруда барлығын ескеру керек. Жұмыс орнын қамтамасыз ету және ұйымдастыруда ең алдымен келесілерді анықтау қажет:

1. оны мамандандыру

2. негізгі және қосымша құрал – жабдықтар

3. жұмысты орындауда қажетті құрал – жабдықтарды таратуды жоспарлау

4. қызмет көрсету тәртібі

1. Жұмыс орнын жобалауда температура, ылғалдылық, жарық, шу шаң және т.б. қауіпсіздік жұмыстары санитарлық – гигиеналық талаптарға сай болу керек. Жұмыс орнын жарақтандыру – бұл оны негізгі және қосымша технологиямен жабдықтаудың берілген тапсырмаларды сапалы орындаудың тиімді жүйесі.

2. Өндірістегі жұмыс орны әртүрлі жұмыс түрі бойынша нақты бекітілген профилі болып табылады. Негізгі технологиялық құрал – жабдыққа станок, машина, агрегат, верстак, автоматикалық линиялар және т.б. жатады. Қосымша құрал – жабдыққа әртүрлі транспортерлер, крандар және көтеру құралдары және т.б. жатады. Жұмыс орнында келесі құжаттар қолданылады: инструкция, чертеждер, схемалар, екбекті ұйымдастыру картасы, нарядтар т.б.

3. Жұмыс орнын жоспарлау – бұл өндіріс аумағындағы негізгі және қосымша құарл – жабдықтарды, байланыс құарлдарын, еңбек және жұмысшылар топтарын кеңінен тарату. Жұмыс орнын жоспарлау келесі міндеттерді шешді: өндірістік алаңдарды үнемді пайдалану, материалды тасымалдау және жұмысшылар арақашықтығын қысқарту, әртүрлі орналасқан материал және инструменттерді дқұрыс орналастыру, жұмыс орнындағы жағымсыз жайттарды изоляциялау.