11.Ежелгі Египеттегі есеп жүйесінің дамуы

Бірнеше мың жыл бұрын адамдар папирус жасап үйренді. Кейін шарушылық өмір деректерін папирус орамдарында (бос беттер) тіркеді. Орамдардың ұзындығы 4-5м., биіктігі 24-18 см. құрады. Жазба қара және қызыл бояумен жүргізілді. Папирустың формасы кестелік нұсқада көрсетілді. Египеттік жазушылар бағана бойынша әртүрлі құндылықтардың атауын, ал жолдары бойынша олардың сандық қозғалысы болған күндерін жазды. Сол кездегі ең үлкен кестеде 87 бағана болды.

Негізгі есептік тәсіл түгендеу болды.

1 және 2 әулиеттер кезінде әрбір екі жыл сайын қолғалатын және қозғалматын мүліктерге түгендеу жүргізіп тұрды. 4 әулиет кезінде түгендеу ағымдағы есеппен алмастырылды. Шарушылақ өмір деректері 3 толғамен рәсімделді. Біреуі жіберуге тиісті құндылықтардың санын папируста белгіледі, екіншісі қасында нақты жіберілуін қойып отырды және үшінші сандарды салыстырып тексерілген құжатарды ұзына бойына сызып табылған ауатқулар туралы белгі қойып отырды.

Материалдық есеппен қатар сметаларда тіркелетін болды. 6 әулиет кезінде есепте сметалар кездеседі, бұл шаруашалық өмір деректерін тіркеу сметалардың орындалуын бақылауға мүмкіндік берген. Ол құжаттармен расталады.

Жұмыс барысы туралы басшы жазбаша есеп беріп отырды. Жұмысты қабылдау және орындау барысын бақылау арнайы құрылған коммисиямен жүргізілді. Егер есеп қанағаттандырылмайтын болса, онда жазушыны ұрып-соқты.

12.Ежелгі Грециядаға бухгалтерлік есеп жүйесінің пайда

Ежелгі Грецияда есеп гипспен әкелген тақтайшаларда жүргізілді. Кейбір жағдайларда папирустар қолданылды. Бірақ ол өте қымбат болды. Алғашқы жазбалар үшін саз балшықтан жасалған қыштар қолданылды.

Греция бірінші есептеу құралының отаны болып саналады. Мұнда абак ойлап табылды. Осының ең біріншісі монета түрінде ақшалар пайда бола бастады. Бұл құбылыс есептің дамуындағы ең елеулі ырғақ болды: ақша бастапқыда есепке алудың өз бетіндік құралы ретінде саналды, кейін есеп айырысу құралы ретінде және соңында құндық өлшем функциясын атқарды. Яғни, олар барлық мүлікті өлшейді.

Ежелгі Грецияда есеп гипспен ақталған тақтайшайларда жүргізілді. Тиын түріндегі ақшалар пайда болғаннан бастап, келесі міндеттерді атқарады:

• есептің өзіндік объектісі

• есептесу құралы

Шаруашылық өмірдің барлық факторларына хронологиялық жазулар жүргізілді, кейін рекапитуляция, яғни барлық жаруларды, операцияларды хронологиялық түрде жүйелі жазу. Сынақ төлемдер енгізіліп, төлемдерді басқа кассаларға аудару болады. Кезеңдік жарияланатын есеп те болды.

13.Екіжақты бухгалтерияның пайда боолуы

Шоттар коп уакыт бұрын пайда болды. О .пар алғашкы олшемдерімен жүргізілді. яғни ондылықтар - натуралды бірліктерге, касса- акшалай олшем бірлігінде. Бірі екіншісіне сәйкес келмейтін еді. Шарувшылықтыңғ нәтижесі табыс сияқты жанама категорияларымен емес. байлыктын өсуімен сипатталды.

/К. Ирсонның (1678 жылы) озі XII гасырдан бзстап бухғалтерлік есептің үш түрінін барын aTaraHjJ

[]., камеральды (касса бойынша кірістер меп акшалардын толемдері тіркелді).

• карапайым, оған барлык мүліктік жэне шоттар жатады. олар дебеі-кредиі принииіпсрі бойынша жүргізілді. бірак есептік жиьінтыккы жеке қорлар шоттары кірмейді. әлі жүйс калыптаспаған

• екіжакты - оған жеке корлар шоттары кіредЫ

«Екіжакты жазу» үғымы бірден пайда болған жок және де Д.А.Тельспте (1525) ецбектерімен байланысты. бірак Пиетро Паоли Скали 1755 аркыльі кенінен таралган болатын.

XVIII гасырдан бастап XIX гасырдың ортасына дейін екіжакты бухгалтерия үлттык шаруашылыктың бір саласынан екінші саласын. бір елден кейін скінші слді жаулап алады. Онын жетістігінің шешуші кезені (1494 жылы ұлы итальян математигі Лука Пачолидін «Арифме­тика. геометрия соммасы, пропорциялар мен катынастар туралы ілімі» атты кітабыиын шағуымен катар келеді. Ондагы «Шоттар мен жазулар туралы трактаты» атты трактатында екіжакты бухгаптериянын сауда кәсіпорынынын практикасына колданысы кенінен сипатталган. Бүл кігап кейінгі есептік ойлардың дамуына үлкен ыкиалын тигізді.