Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Дәреслек Тат тел (1-10 д) - копия.docx
Скачиваний:
26
Добавлен:
07.05.2019
Размер:
2.06 Mб
Скачать

1. Тђрќемђ итегез:

укы

 

аннан

 

барам

 

бездђн

 

килђсећ

 

аћарда

 

булам

 

бездђ

 

булды

 

сездђн

 

миндђ

 

аћардан

 

синнђн

 

миннђн

 

анда

 

 

 

2. Татарча языгыз:

читай

 

учусь

 

читаю

 

приходит

 

учись

 

идешь

 

3. Ќавап бирегез:

— Мин бњген театрга бараммы?

— Син базарга иртђ белђн барасыћмы?

— Ул иртђгђ кая бара?

— Джон Казанга кайчан килђ?

— Марат кайда укый?

— ђби нђрсђ укый?

— Галия апа кайда эшли?

— Ул сезгђ кайчан килђ?

— Син безгђ килђсећме?

— Бњген аш пешердећме?

— Иртђгђ шулпа пешерђсећме?

—Бњген ипи алдыћмы?

—Кибеттђ конфетка ничђ сум акча тњлђдећ?

—Кибеттђ сљт, каймак бармы?

—Ашыгыз тозлымы?

—Кофегыз баллымы?

—Бу балык тозлыракмы?

—Кибеттђ књмђч бармы?

—Базарда ит књпме?

—Классыгызда ничђ укучы бар?

—Казанда ничђ кеше яши?

Коммуникатив биремнђр.

1. Спросите у Азата, куда он сейчас идет.

2. Спросите у Гузель, куда Алсу идет вечером.

3. Узнайте, где работает мама Галии.

4. Узнайте, куда уехал брат Азата.

5. Узнайте, когда приехал отец Кадрии из Москвы.

Дђрес бетте. Сау булыгыз.

 

УНИКЕНЧЕ ДђРЕС

Исђнмесез! Хђерле кљн!

Наш урок — о знании языков, о татарском языке.

 

I. Татарча

по-татарски

Русча по-русски

Инглизчђ по-английски

Французча по-французски

Немецчђ (алманча) по-немецки

Тљрекчђ по-турецки

Кытайча по-китайски

Японча по-японски

Марича по-марийски

Удмуртча по-удмуртски

Башкортча по-башкирски

Казахча по-казахски

Бу китап татарча.

 

Бу журнал инглизчђ.

Бу газет русча.

Бу кассета тљрекчђ.

 

а) — Сездђ немецчђ китаплар бармы?

— Бар.Рђхим итегез.

ђ) — Бу китап тљрекчђме?

— Юк,башкортча.

б) — Бу киоскта инглизчђ видеокассеталар бармы?

— Бар. Књп.

 

II. Бел

знай

Сљйлђ

говори

Сљйлђш

разговаривай

ђйт

скажи

љйрђн

изучай, научись

Тыћла

слушай

Аћла

понимай

Яз

пиши

Сора

спрашивай, спроси

Бераз

немного

Дљрес

правильно; правильный

 

Образец арабского письма, которым татары пользовались в течение тысячи лет.

III. Мин бел-ђ-м

Я знаю

Син бел-ђ-сећ

Ты знаешь

Ул бел-ђ

Он знает

Мин ђйт-ђ-м

Я говорю

Син ђйт-ђ-сећ

Ты говоришь

Ул ђйт-ђ

Он говорит

Без бел-ђ-без

Мы знаем

Сез бел-ђ-сез

Вы знаете

Алар бел-ђ-лђр

Они знают

Без ђйт-ђ-без

Мы говорим

Сез ђйт-ђ-сез

Вы говорите

Алар ђйт-ђ-лђр

Они говорят

 

а) — Син татарча белђсећме?

— ђйе, бераз белђм.

ђ) — Сез русча белђсезме?

— ђлбђттђ, белђм.

б) — Марат, син кытайча белђсећме?

— Юк.

в) — Галия ханым, Сез японча белђсезме?

— Белмим.

г) — Студентлар инглизчђ белђлђрме?

— Бик яхшы белђлђр.

д) — Камил белђн Айрат башкортча белђлђрме?

— ђйе.

е) — "ђни" русча ничек була? ђйт ђле.

— ђлбђттђ, "мама".

— Дљрес.

ж) — Бу китап татарчамы?

— ђйе. Татарча.

ќ) — Бу журнал французчамы?

— Юк. Немецчђ.

з) — Мин дљрес ђйтђмме?

— Дљрес.

и) — Син ничек ђйтђсећ?

— Дљрес ђйтђм.

к) — Марат рђхмђт ђйттеме?

— ђйтте.

л) — Без дљрес ђйтђбезме?

— Бик дљрес ђйтђсез.

м) — Кызлар сезгђ ђйтђлђрме?

— Юк, безгђ тњгел.

 

Когда корень или основа глагола оканчивается на -а/-ђ, эти звуки в настоящем времени переходят на -ый/-и

IV. Мин сљйл(ђ)-и-м

Я говорю

Син сљйл(ђ)-и-сећ

Ты говоришь

Ул сљйл(ђ)-и

Он говорит

Без сљйл(ђ)-и-без

Мы говорим

Сез сљйл(ђ)-и-сез

Вы говорите

Алар сљйл(ђ)-и-лђр

Они говорят

Мин сљйлђш-ђ-м

Я разговариваю

Син сљйлђш-ђ-сећ

Ты разговариваешь

Ул сљйлђш-ђ

Он разговаривает

Без сљйлђшђбез

Мы разговариваем

Сез сљйлђшђсез

Вы разговариваете

Алар сљйлђшђлђр

Они разговаривают

 

а) — Иртђгђ семинарда кем сљйли?

— Мин сљйлим.

— Мин сљйлимме?

— Ярый, син дђ сљйлђ.

ђ) — Син бик матур сљйлисећ.

— Рђхмђт.

б) — Сез бик яхшы сљйлисез.

— Рђхмђт.

в) — Без кемгђ сљйлибез? Сезгђме?

— ђйе, безгђ.

г) — Алар телевизордан бњген сљйлилђрме?

— Юк, иртђгђ.

д) — Син татарча сљйлђшђсећме?

— ђйе. Сљйлђшђм.

е) — Саша немецчђ сљйлђшђме?

— Бераз сљйлђшђ.

ж) — Коля инглизчђ сљйлђшђме?

— Яхшы сљйлђшђ.

ќ) — Кызлар нинди телдђ сљйлђшђлђр?

— Японча сљйлђшђлђр.

V. Мин татарча љйрђн-ђ-м

 

Син русча љйрђн-ђ-сећ.

Ул инглизчђ љйрђн-ђ.

Без японча љйрђн-ђ-без.

Сез алманча љйрђн-ђ-сез.

Алар французча љйрђн-ђ-лђр.

 

а) — Син татарча белђсећме?

— Юк, лђкин љйрђнђм.

ђ) — Саша инглизчђ љйрђнђме?

— Юк, ул инглизчђ яхшы белђ.

б) — Наташа, син французча љйрђнђсећме?

— Юк, мин немецчђ љйрђнђм.

в) — Кызлар, сез тљрекчђ белђсезме?

— ђйе, бераз белђбез џђм љйрђнђбез.

г) — Теге абыйлар японча белђлђрме?

— Хђзер љйрђнђлђр.

VI. Мин аћл(а)-ый-м

Я понимаю

Син аћл(а)-ый-сыћ

Ты понимаешь

Ул аћл(а)-ый

Он понимает

Без аћл(а)-ый-быз

Мы понимаем

Сез аћл(а)-ый-сыз

Вы понимаете

Алар аћл(а)-ый-лар

Они понимают

 

а) — Син татарча аћлыйсыћмы?

— Бик яхшы аћлыйм.

ђ) — Гариф ђфђнде, Сез инглизчђ аћлыйсызмы?

— Бераз аћлыйм.

б) — Кызлар кытайча аћлыйлармы?

— Аћлыйлар. Алар кытай теле љйрђнђлђр.

в) — Студентларыгыз тљрекчђ аћлыйлармы?

— Яхшы аћлыйлар џђм яхшы сљйлђшђлђр.

— О-о-о!

VII. Мин тыћл(а)-ый-м

Я слушаю

Син тыћл(а)-ый-сыћ

Ты слушаешь

Ул тыћл(а)-ый

Он слушает

Без тыћл(а)-ый-быз

Мы слушаем

Сез тыћл(а)-ый-сыз

Вы слушаете

Алар тыћл(а)-ый-лар

Они слушают

 

Мин музыка тыћлыйм.

Ул татарча музыка тыћлый.

Син опера тыћлыйсыћ.

Без оперетта тыћлыйбыз.

Сез романс тыћлыйсыз.

Алар ария тыћлыйлар.

 

а) — Артур, син нђрсђ тыћлыйсыћ?

— Радио тыћлыйм.

ђ) — Коля нђрсђ тыћлый?

— "Бим Радио" тыћлый.

б) — Галия ханым нђрсђ тыћлый?

— "Курай" радиосы тыћлый.

в) — Кызлар нђрсђ тыћлыйлар?

— Романс тыћлыйлар.

— Азат ђфђнде, сез нђрсђ тыћлыйсыз?

— "Азатлык" радиосы.

Сљйлђшђбез!

а) — Артур, син кайда укыйсыћ?

— Университетта укыйм.

— Ничђнче курста?

— љченче курста.

— Нинди факультетта?

— Юридик факультетта.

— Нинди теллђр љйрђнђсећ?

— Рус теле, татар теле џђм инглиз теле.

— Яхшы белђсећме?

— Уртача белђм. Русча бик яхшы сљйлђшђм. Инглизчђ дђ ярыйсы. Татарча начаррак белђм.

— Татар теле укытучысы кем?

— Клара ханым.

— Ул доцентмы?

— Юк, ассистент. Лђкин ул бик яхшы укытучы.

ђ) — Исђнмесез! Бу татар теле кафедрасымы?

— ђйе. Рђхим итегез. Сез кем буласыз?

— Мин Агнесса Кефели. Мин Америкадан. Мин Аризонада, университетта эшлим.

— Рђхим итегез! Без бик шат. Таныш булыгыз! Мин — доцент Алсу Кђримова, бу ассистент Гљлназ туташ Галиева, бу — ассистент Кадрия ханым, ђ бу лаборантыбыз — Гњзђл ханым.

— Мин бик шат!

— Сез татарча сљйлђшђсез...

— Мин — ярты тљрек, ярты француз. Мин теллђр љйрђнђм.

— Сез нинди теллђр белђсез?

— Мин французча, инглизчђ, тљрекчђ, русча белђм.

— Татарча кайда љйрђндегез?

— ђтиемнђн бераз љйрђндем. Китаплардан љйрђндем.

— Бик яхшы!

— Сез татар теле укытучысымы?

— Хђзер — ђйе. Унике укучым бар. Алар инженерлар, архи-текторлар, программистлар, композиторлар... Татар теле љйрђнђлђр.

— О-о-о! Яхшы!

VIII. Хат

письмо

Мђкалђ

статья

Яз; язучы

пиши; писатель

 

Мин яз-а-м

Я пишу

Без яз-а-быз

Мы пишем

Син яз-а-сыћ

Ты пишешь

Сез яз-а-быз

Вы пишете

Ул яз-а

Он пишет

Алар яз-а-лар

Они пишут

 

Мин хат язам.

Син роман язасыћ.

Ул лекция яза.

Без китап язабыз.

Сез мђкалђ язасыз.

Алар музыка язалар.

 

а) — Артур, нђрсђ язасыћ?

— Хат язам.

— Кемгђ?

— ђбигђ.

— ђбиећ кайда?

— Уфада.

ђ) — Айрат, син нђрсђ язасыћ?

— Мђкалђ язам.

— Нинди мђкалђ?

— Газетага.

— Нинди газетага?

— "Сабантуйга"га.

б) — Галия ханым, исђнмесез! Хђллђрегез ничек?

— Яхшы.

— Нђрсђ эшлисез?

— Лекция язам.

— Студентларгамы?

— ђйе. Иртђгђ лекция.

— Яхшы.

в) — Алсу, ђбигђ хат кайчан язасыћ?

— Иртђгђ, ђнием.

— Бездђн сђлам ђйт.

— Ярый. ђйтђм.

г) — Бу язучы нђрсђ яза?

— Ул роман яза.

— Шулаймыни?

— ђйе.

— Яхшы язамы?

— Бик яхшы.

. Мин сор(а)-ый-м

Я спрашиваю

Син сор(а)-ый-сыћ

Ты спрашиваешь

Ул сор(а)-ый

Он спрашивает

Без сор(а)-ый-быз

Мы спрашиваем

Сез сор(а)-ый-сыз

Вы спрашиваете

Алар сор(а)-ый-лар

Они спрашивают

 

Мин акча сорыйм.

Син китап сорыйсыћ.

Ул альбом сорый.

Без сђгать сорыйбыз.

Сез машина сорыйсыз.

Алар билет сорыйлар.

 

а) — Азат, бу ападан сора ђле, ул кайдан?

— Юк, кирђк тњгел, ярамый.

— Ярый, сора ђле.

— Апа, Сез кайдан?

— Мин Казахстаннан.

— ђ Сез казахча белђсезме?

— Бераз белђм.

— Хђзер Сез кая барасыз?

— Мин авылга кайтам.

— Авылда кемнђрегез бар?

— Туганнарыбыз.

ђ) — Сђгать ничђ, Камил?

— Мин белмим. Мараттан сора!

— Марат, сђгать ничђ?

— Мин белмим, Рљстђмнђн сора!

— Рљстђм, сђгать ничђ?

— Мин белмим, сђгатем юк!

— Уф-ф!

б) — Алсу, бњген укытучы синнђн сорадымы?

— Сорады.

— Иртђгђ дђ сорыймы?

— Белмим.

в) — Азат, бу матур кыздан сора ђле, исеме ничек?

— Хђзер сорыйм. Туташ, исемегез ничек?

— ђ сезнећ исемегез ничек?

— Мин — Азат. ђ бу Марат.

— Минем исемем юк. Сау булыгыз!

— Эх!

 

Х. бит — ведь, же

инде — пожалуйста; уже

 

а) — Кызлар, поезд килде бит!

— Шулаймыни? Киттек!

ђ) — Алмаз, ђни ђйтте бит, кибеткђ бар!

— Хђзер! Хђзер! Киттем!

б) — Сезгђ ђйттем бит, директор юк.

— Ул кайчан килђ?

— Белмим.

в) — ђлфия, син миннђн китап алдыћ бит?

— ђйе.

— Мића бир ђле.

— Ярый. Хђзер.

г) — Улым, газета бир инде.

— Хђзер, ђби.

д) — Улым, укы инде!

— Ярый инде, бабай, укыйм бит.

е) — Кызым, аша инде, тђмле бит.

— ђни, ашыйм бит инде.

ж) — Азат, иртђрђк кайт инде. Театрга барабыз бит.

— Кайтам инде, ђнисе, хђзер кайтам.