Инфинитив (белгiсiздiк) формасы мен етiстiктiң

I-IV жiктеулерiнiң негiзiн анықтау

Сөздiк формасы	Жiктеуi	Инфинитив (белгiсiздiк)	Алып тастау керек	Негiзi
Do, dare Habeo, ere Addo, ere Diluo, ere Finio, ire	I II III III IV	Dare Habere Dddere Diluere Finire	Re Re Ere Ere Re	Da habe add dilu fini

Б±йрық рай (Imperativus)

Б±йрық рай тiкелей б±йрықты бiлдiрiп, 2-шi жақта қолданылады. Рецепте б±йрық рай, тек жекеше түрде қолданылады. I-II-IV жiктеулерде, ол осы шақтағы негiзiмен бiрдей болады, ал III жiктеуде негiзге -e дауысты дыбыс жалғанады. Етiстiк б±йрық райы көпше түрде I-II және IV жiктеулерде осы шақтағы негiзге -te жалғауы жалғану, ал III жiктеуде негiзге -te жалғауы i-байланыстырушы дыбыс арқылы жалғанады.

Б±йрық райдың жасалуы

Сөздiк формасы	Негiзi	Б±йрық рай Жекеше түрi	Б±йрыќ рай Көшпе түрi
Singo, are I Misceo, ere II Recipio, ere III Audio, ire IV	Signa Misce Recip Aodi	Signa-белгiле Misce-араластыр Recip-ал Audi-тыңда	Signate-белгiлеңдер Miscete-араластырындар Recipite-алыңдар Audite-тыңдаңдар

Шартты рай (Conjunctivus)

Рецепте латын тiлiндегi шартты рай тек қана iс-қимыл жасауға итермелеу мағынасын беретiн түрi ғана қолданылады. Ќазақ тiлiнде шартты райдың б±л формасы – «Берiлсiн, аралыстырылсын» деген мағынада берiледi.

Шартты рай жасалған кезде етiстiк негiзi өзгередi: I жiктеуде - а дауысты дыбысы –е дауысты дыбысына ауысады, ал II-III және IV жiктеулерде негiзге –а дауысты дыбысы жалғанады. Сосын өзгерген негiзге шартты райда өздiк жалғаулары жалғанады. Медицина терминологиясында шартты рай тек ІІІ жаќта ќолданылады.

Шартты райдың негiзінiң жасалуы

Етiстiк мағынасы	Етiстiктiң сөздiк формасы	Негiзi	¤згерген негiзi
Белгiлеу аралыстыру қайталау тындау	Signo, are I Misceo,ere ІІ Repeto, ere ІІІ Audio, ire ІV	Signa Misce Repet Audi	Singe Miscea Repeta Audia

Шартты райдыњ 3 жақтағы өзiндiк жалғаулары

Типтерi	Жекеше түрi	Көпше түрi
Activum Passivum	t tur	nt ntur

Активтi және пассивтi түрдегi шартты райдағы

етiстiктердiң жiктеулi

Жiктеу	Шартты рай негiзi	Жекеше түрi	Көпше түрi
I II III IV	Signe Miscea Repeta Audia	ACTIVUM Signet- ол белгiлесiн Misceat-ол араластырсын Repetat- ол қайталасын Auditat- ол тындасын	Signent-олар белгiлесiн Misceant-олар араластыр сын Repetant-олар қайталасын Audiant- олар тындасын
		РASSIVUM
I II III IV	Signe Miscea Repeta Audia	Signetur-белгiленсiн Misceatur-араластырыл Сын Repetatur-қайталансын Audiatur-тыңдалсын	Signentur-белгiленсiн Misceantur-араластырыл сын Repatantur-қайталансын Audiantur-тыңдалсын

 

Рецепте жиi қолданылатын етiстiктер

Рецептiң латын тiлiндегi бөлiгi Recipe -ал деген б±йрық райы, жекеше түрдегi сөзден басталады. Ол recepio, ere 3-алу деген сөзден жасалған. Б±л етiстiк рецепте шартты райға алмаспайтын жалғыз сөз. Ал басқа етiстiктер рецепте алмасып қолданыла бередi

Рецепте жиi қолданылатын мына етiстiктердi еске сақтаңыздар:

Б±йрық рай.

Da.Signa – Бер.Белгiле.

Misce.Da.Signa – Араластыр.Бер.Белгiле.

Sterilisa – Тазарт.

Repete - Ќайтала.

Da tаles doses – Осындай мөлшерде бер.

  Шартты рай.

Detur.Signetur – Берiлсiн.Белгiленсiн.

Misceatur Detur.Signetur – Араластырылсын.Берiлсiн.Белгiленсiн.

Sterilisetur – Тазартылсын.

Repatatur - Ќайталансын.

Detur tales doses – Осындай мөлшерде берiлсiн.