Сөз құраушы негiздердiң варианттығы.

Латын және грек тiлдерiнде зат есiмдер мен сын есiмдердiң сөздiк формасы атау және iлiк септiктерiнде өзгерушiлiк кездеседi. Мысалы: cortex, corticis, soma, somatos. Латын және грек тiлдерiнде негiз iлiк септiгiндегi формалары болып септеледi. Бiрақ кейбiр кездерде бұл сөздер вариантты түрде қолданыла бередi. Яғни сөздiң атау септiгiндегi немесе iлiк септiгiндегi формасы қолданылады: Мысалы: pan-, pant -барлық, бәрi (pan-demia, pant-o-phohia). Үш вариантты сөздер де кездеседi. Мысалы: haemo, haemato, aemia - қан (haemo-globinum, haemato-logia, anaemia).

Клиникалық терминология

Клиникалық терминология дегенiмiз - ауру ағзаларына қатысты барлық мәселелердi қамтитын бөлiм.

Бұл бөлiмдi кейде "патология" деп атайды (грек pathos-ауру+lagos-iлiм). Онда аурудың клиникасы оқытылады. Яғни аурудың белгiлерi, пайда болуы, физиологиялық қызметтерiнiң бұзылуы, ағзалар мен ұлпалардың құрылымының өзгеруi және емдеу тәсiлдерi қаралады.

Клиникалық терминдердiң құрылымдық түрлерi әртүрлi.

1. Жєй сөздер

а) латын және грек жай түбiрлi сөздерi. Мысалы: stupor – ступор

(қатып қалу); tremor – тремор (дiрiлдеу)

б) жұрнақ-жалғау арқылы жасалған жай сөздер

Мысалы: insultus (лат. Insulto – шабуылдау) – инсульт.

Бұл берiлген жєй түбiрлi сөзде, жәй құралған сөздер және осы сияқты басқа да сөздер қазiргi терминологияда бөлiнбейдi және аударылмайды. Бұндай сөздер халықаралық терминдер болып есептеледi.

Клиникалық терминологияда маңызды орынды - сөз тiркестерi алады.

Олардың құрылу тәртiбi естерiңiзде болар (оларды бiз өткенбiз). Мысалы: pnemonia adenoviralis - аденовирусты пневмония, p. apicalis – ұштық пневмония.

Дене бөлiктерiн, ағзалардың атауларын бiлдеретiн грек-латын сөздерi

Грек. ТЭ.	Латын сөзi	Мағынасы
Kephalo,cephalo Cephalia (kephale) Somato, Soma (soma) Osteo (osteon) Acro, acria (akron) Stetho (stethos) Spondylo (spondulos) Cardio, cardium (kardia) Arthro (arthron) Stomato (stoma, stomatos) Glosso, glossia Rhino (rhis, rhinos) Odonto, odontia (odus, odontos) Cheiro, chiro, cheiria, chiria (cheir) Podo, podia (pus, podos) Gon (gony) R(h)achi, (rhachis) Cheilo, cheilia (cheilos) Urano (uranos ul, ulo (ulon) melo (melon) gnatho, gnathia (gnatos) genia (genus, genuos) genia (geneion)	Caput, itis n Corpus, oris n Os, ossis n Membrum, i m Pectus, oris n Thorax, acis m (грек) Vertebra, ae f Cor, cordis Ostium cardiacum Articulatio, onis f Os, oris n Lingua, ae f Nasus, i m Dens, dentis m Manus, us m Pes, pedis m Genu, us m Columna vertebralis Labium, i n Palatum, i n (dunum) Gingiva, ae f Bucca, ae f Maxilla, ae f Mandibula, ae f Mentum, i n	Бас Дене Сүйек Дене бөлiгi Кеуде Кеуде клеткасы Омыртқа Жүрек Кардия,жүректiк тесiк Буын Ауыз Тiл Мұрын Тiс Қол Аяқ Тiзе Омыртқалыќ бағана Ерiн Тањдай (қатты) Қызыл ет Ұрт Жоғарғы жақ Төменгi жақ Иек

Iлiм, ғылым зерттеу диагностикасы тәсiлi, емдеу, ауру атауларын бiлдiретiн грек тэ

Грек ТЭ	Мағынасы
-logia (logos-сөз, iлiм) -logo (logia) -scopia (scopeo-қарау, бақылау, зерттеу) metria, metr (metreo-өлшеу) graphia (grapho-сызу, жазу) gramma (gramma-жазылған нәрсе, көршiсi) therapia(therapeia-емдеу,ќадаѓалау) noso (nosos-ауру) patho, pathia (pathos-сезiм уайыдамау, ауру) alg, algia, algesia (algos-ауру) algesia-ауруды сезу odуnia-(odуne-ауру)	Iлiм, ғылымға қатысты Сөйлеу қабiлетiнiң бузылуына қатысты Тексеру, бақылау, зерттеу ¤лшеу, анықтау (көлемiн) Рентгенография, жазу процессi, сигналдағы графикалық тiркеу Рентгендiк көрінiс, тiркеу нәтижесi емдеу (хирургиялық емес) ауру аурулық жағдайға қатысты көңiл-күйге қатысты  аурулық сезiм, ауру

A.Терминоэлементтер мағынасын түсiндiрiдер

Osteologia, pathologia, osteoarthropathia, stomatologia, somatologia, somatoscopia, acroalgia, spondylodynia, arthropathia, cardiographia, hormonotherapia, nosologia, brachialgia, logopathia, spondylographia, rhinologia, osteogenus, odontogenus, hepatogenus, glossalgia, odontalgia, pancreatodynia, ileocaecalis, ileocolicus, ilеofemoralis, pancreatojejunalis, lymphonodus, thyreopathicus, thyroglossus, ischiococcygeus, thyreogenus.

Энцефалометрия, краниометрия, кардиограмма, бронхоэзофагоскоп, радиогепатография, пат (о) анатомиялыќ, панкреаталгия, гелиотерапия, (греч. helios күн), перитонеоскопия, пельвиграфия, пельвископия, вазодилатация, кефалограмма, кефалограф, кефалография, логотерапия, электротерапия, соматорецептор, нозография, глоссоспазм, кардиоспазм, (ostium cardiacum), дуоденография, реогепатография, ректоскоп, соматикалыќ, акропигментация, патогенді, патология.

15-сабақ

Тақырыбы: Клиникалық терминологиядағы