Бұлшық еттердiң қимылына қарай атаулары

–or, -(-for,-sor-,-xor-) жұрнағы

Көптеген бұлшық еттер қызметін көрсететін атаулар оr- жұрнағы арқылы, әрекет етушi мағынасын бiлдiретiн зат есiмдер жасайды. Миология бөлiмiнде мұндай атаулары өте көп. Бұл жерде олардың атқаратын қызметтерi көрсетiледi.

Етiстiк негiзiнiң соңғы дауыссыз дыбысына қарай, or- жұрнағы жалғанып сөз –for, sor, r/ce-xor болып аяқталуы мүмкiн. Мысалы: rotator, tensor, flexsor.

Латын терминдерiнде бұлшық еттер қызметiне қарай берiлген атаулар - екi зат есiмнен тұрады: бiрiншi сөз – musculus (қысқаша m), екiншiсi or жұрнағы жалғану арқылы жасалған зат есiм жазылады. Тек кейбiр сөзде er- жұрнағы арқылы берiледi (грек мыс.: Sphincter, eris; masseter, eris). Бұл зат есiмдердiң түрi, септiгi бiрдей болып келедi.

Мысалы: Атау септiгi Iлiк септiгi

musculus supinator musculi supinatoris

Латын тiлiнде көп сөзден тұратын терминдерде зат есiмдер бұлшық еттер қызметiне байланысты атауларды анықтап, әр уақытта iлiк септiгiнде қолданылады. Мысалы: musculus levator scapulae - жаурынды көтерушi бұлшық ет.

Қызметiне қарай берiлген мына бұлшық ет атауларын есте сақтаңдар

m. abductor - әкетушi бұлшық ет

m. adductor - әкелушi бұлшық ет

m. buccinator – жақтық бұлшық ет

m. constrictor – констриктор құраушы

m. depressor – түсiрушi бұлшық ет

m. levator – көтерушi бұлшық ет

m. masseter – шайнаушы бұлшық ет

m. rotator – айналдырушы бұлшық ет

m. tensor - қысушы бұлшық ет

m. corrugator – жиырушы бұлшық ет

m. cremaster – аналық бездi көтерушi бұлшық ет

m. dilatator – кеңейтушi бұлшық ет

m. extensor – жазушы (созушы) бұлшық ет

m. flexsor – иушi бұлшық ет

m. pronator - пронатор (iшке қарай айналодырушы)

m. sphincter – сфинктер (қысушы)

m. supinator – супинатор

I. Gen.sing. қойыңдар.

Pulmo, carbo, embryo, sapo, mos, flos, tumor, humor, rubor, calor, dolor, doctor, tuber, massēter, sphincter, hepres, (hepret…), paries, apex, culex, pulex, (a)equator, liquor, levātor, pronātor, buccinātor, pollex, aėr, venter, (“eң).

II. Зат есiмдi сын есiмдермен байланыстырыңдар.

Paries (anterior, masteideus, jugularis); tuber (ischiadicus, frontalis, parientalis); pes (calcaneus, planus); trochanter (major, minor); venter (posterior, frontalis); humor (vitreus, aquous); liquor (cerebrospinalis, flavus); pulmo (dexter, sinister); mater (pius, durus, arachnoiderus); cor (adiposus).

  III. Сөйлемдердi аударыңдар.

Apex cordis, apex nasi, apex linguae, angulus oris, tunica mucosa oris, liquor cerebrospinalis, paries labyrinthicus, paries mastoideus, parius lateralis, liquor pericardii, flos ruber, flos albus, homo sapiens, homo sanus, cor sanum, gaster sana, cortex cerebelli, ala vomeris, cortex cerebri, vertex corneae, vertex cranii, os zygomaticum, os lacrimale, os pedis, os tarsi (s. tarsale).

A. Pulmo dexter, pulmo sinister, apex pulmōnis dextri, cortex grandulae suprarenalis,facies pulmōnis, lobus pulmōnis superior, fissura horizontalis pulmōnis dextri, tuber frontale, tuber parietale, atrium cordis, os frontale, os parientale, os hyoideum, os planum, os nasale, apex pulmōnis sinistri, paries jugularis, paries mastroideus, paries tympanicus ductus cochlearis, dura mater spinalis, tunica mucosa gastris seu ventriculi, ventriculus sinister cordis, trochanter major, cor pulmonale, pia mater encephāli.

B. Tuber ossis ischii, os breve, paries membranaceus, apex vesicae urinariae, pes hippocampi, orgănum, caput stapědis, membrana stapědis, vnter musculi, venter posterior, vertex corneae, vertex cordis, os coxae, os ischii, apex ossis sacri.

C. Apex linguae, tuber maxillae, ala vomeris, agger nasi, apex cranii, angulus oris, rima oris, vestibulum oris, paries lateralis orbitae, musculus orbicularis oris, paries vestibularis ductus cochlearis.

III – жiктеу ер (m) – тегiне жататын зат есiмдер:

apex, icis m - ұшы (мұрын, тiл)

cortex, icis m - қабық , қабықты зат

flos, oris m – гүл

homo, inis m – адам

liguor, oris – сұйық (жұлынды милы)

paries, etis m - қабырға (бiрнәрсенiң)

pulmo, onis m - өкпе

venter, eris – iш (бұлшық еттiң) лат. – iш жағы

vertex icis m – төбесi, үстi

vomer, eris m – кеңсiрiк

index, icis m – сұқ саусақ (2-шi саусақ)

humor, oris m – сұйық (адам денесiндегi)

pes, pedis m - 1) аяқ 2) аяқ сияқты құрылым

pollex, icis m - қолдың бас бармағы

stapes, edis m - үзенгi (үзенгi тәрiздi есту сүйекшiсi)

ureter, eris m – несепағар