- •Tijorat banklari resurs bazasi barqarorligini oshirishning kompleks mexanizmlari: bozor instrumentlari, annotatsiya
- •1. Kirish
- •2. Adabiyotlar sharhi
- •3. Tadqiqot metodologiyasi
- •4. Tadqiqot natijalari
- •4.1. Emissiyaviy instrumentlar va innovatsion depozit mahsulotlari orqali resurslarni diversifikatsiya qilish
- •4.2. Depozit bazasi yetarliligi va muammoli kreditlarni o‘zaro bog‘liq boshqarish
- •4.3. Regulyativ kapital tarkibini takomillashtirish va nokumulyativ imtiyozli aksiyalar emissiyasini kengaytirish
- •5. Muhokama
- •4.4. Barqaror resurslar salmog‘ini oshirish va majburiyatlar tarkibini optimallashtirish
- •6. Xulosa
- •Foydalanilgan adabiyotlar
4.3. Regulyativ kapital tarkibini takomillashtirish va nokumulyativ imtiyozli aksiyalar emissiyasini kengaytirish
Tijorat banklari resurs bazasi barqarorligining muhim shartlaridan biri kapitalning yetarli hajmga va yuqori sifatga ega bo‘lishidir. Kapital bankning moliyaviy yo‘qotishlarni qoplash imkoniyatini kengaytiradi, omonatchilar va kreditorlar ishonchini mustahkamlaydi hamda uzoq muddatli moliyaviy barqarorlikka xizmat qiladi.
Bank kapitalini shakllantirishda oddiy aksiyalar, imtiyozli aksiyalar, qo‘shimcha kapital, zaxiralar va taqsimlanmagan foyda muhim ahamiyatga ega. Kapital tarkibining sifatini baholashda uning qaysi qismi zararlarni qoplash qobiliyatiga ega ekanligi, shuningdek prudensial me’yorlar doirasida tan olinishi hisobga olinishi lozim.
MKBankning 2026-yil II chorak hisobotida ustav kapitali 7 145,337 mlrd so‘mni, oddiy aksiyalar 7 145,193 mlrd so‘mni va imtiyozli aksiyalar 144,18 mln so‘mni tashkil etgani qayd etilgan. Imtiyozli aksiyalarning ustav kapitalidagi ulushi qariyb 0,002 foizga teng. Hisobotda qo‘shilgan kapital nol qiymatda, zaxira kapitali 32,256 mlrd so‘m, taqsimlanmagan foyda (qoplanmagan zarar) esa −1 361,872 mlrd so‘m sifatida ko‘rsatilgan. Jami xususiy kapital 5 815,721 mlrd so‘mni tashkil etgan.
3-jadval. MKBank ustav kapitali va xususiy kapitalining ayrim elementlari (2026-yil II chorak)
Ko‘rsatkich |
Miqdori |
Jami ustav kapitali, mlrd so‘m |
7 145,337 |
Oddiy aksiyalar, mlrd so‘m |
7 145,193 |
Imtiyozli aksiyalar, mln so‘m |
144,180 |
Imtiyozli aksiyalarning ustav kapitalidagi ulushi, % |
0,002 |
Qo‘shilgan kapital, mlrd so‘m |
0 |
Zaxira kapitali, mlrd so‘m |
32,256 |
Taqsimlanmagan foyda (qoplanmagan zarar), mlrd so‘m |
−1 361,872 |
Jami xususiy kapital, mlrd so‘m |
5 815,721 |
Manba: MKBankning Openinfo portalida e’lon qilingan 2026-yil II chorak moliyaviy hisoboti asosida.
Jadvaldan ko‘rinadiki, MKBank ustav kapitalining deyarli barcha qismi oddiy aksiyalar hisobidan shakllangan. Imtiyozli aksiyalarning ulushi esa juda kichik. Bu holat kapital bazasini diversifikatsiya qilish uchun qo‘shimcha imkoniyatlar mavjudligini ko‘rsatadi.
Birinchidan, birinchi darajali kapital hajmi va sifatini oshirish maqsadida oddiy aksiyalar emissiyasining investitsion jozibadorligini kuchaytirish, bank rentabelligini yaxshilash va taqsimlanmagan foydani kapitalizatsiya qilish imkoniyatlaridan foydalanish lozim.
Ikkinchidan, qo‘shimcha kapitalni shakllantirishda uzoq muddatli subordinatsiyalashgan qarz instrumentlari va boshqa prudensial talablarga javob beruvchi kapital vositalaridan foydalanish maqsadga muvofiq. Bunda ushbu instrumentlarning regulyativ kapital tarkibiga kiritilishi amaldagi talablar asosida baholanishi zarur.
Uchinchidan, nokumulyativ imtiyozli aksiyalar emissiyasini kengaytirish taklif etiladi. Bunday aksiyalar bo‘yicha to‘lanmagan dividendlarning keyingi davrlarda majburiy ravishda jamlanib qolmasligi bankning doimiy moliyaviy majburiyatlarini boshqarish imkonini berishi mumkin. Biroq ularning kapital tarkibida tan olinishi emissiya shartlari, dividendlarni to‘lash ixtiyoriyligi, muddatsizlik va zararlarni qoplash xususiyatlariga bog‘liq.
To‘rtinchidan, bankning sof foiz daromadi va aktivlar rentabelligini oshirish orqali ichki kapital shakllanishi uchun yetarli moliyaviy asos yaratish lozim. Bu jarayonda kredit risklarini kamaytirish va ehtimoliy zararlar bo‘yicha zaxiralarni oqilona boshqarish alohida ahamiyat kasb etadi.
