- •Tijorat banklari resurs bazasi barqarorligini oshirishning kompleks mexanizmlari: bozor instrumentlari, annotatsiya
- •1. Kirish
- •2. Adabiyotlar sharhi
- •3. Tadqiqot metodologiyasi
- •4. Tadqiqot natijalari
- •4.1. Emissiyaviy instrumentlar va innovatsion depozit mahsulotlari orqali resurslarni diversifikatsiya qilish
- •4.2. Depozit bazasi yetarliligi va muammoli kreditlarni o‘zaro bog‘liq boshqarish
- •4.3. Regulyativ kapital tarkibini takomillashtirish va nokumulyativ imtiyozli aksiyalar emissiyasini kengaytirish
- •5. Muhokama
- •4.4. Barqaror resurslar salmog‘ini oshirish va majburiyatlar tarkibini optimallashtirish
- •6. Xulosa
- •Foydalanilgan adabiyotlar
2. Adabiyotlar sharhi
D. Besanko va G. Kanatas bank kapitali hamda tizimli barqarorlik o‘rtasidagi munosabatni tadqiq qilgan. Ularning yondashuvi bank kapitalining likvidlik yaratish, moliyaviy tanglik xarajatlari va qarz oluvchilarni monitoring qilish imkoniyatlariga ta’sirini ko‘rsatadi. Bu qarash kapital tarkibini resurs bazasi barqarorligining muhim elementi sifatida baholashga asos beradi (Besanko va Kanatas, 2014).
H. Mehran va A. Thakor bank kapitali va bank qiymati o‘rtasidagi bog‘liqlikni tahlil qilgan. Mualliflar kapital darajasi bankning bozor qiymati va monitoring rag‘batlari bilan bog‘liq ekanini asoslaydi. Ushbu yondashuv aksiyadorlik kapitalini mustahkamlashning moliyaviy barqarorlikdagi rolini ochib beradi (Mehran va Thakor, 2011).
X. Huang, H. Zhou va H. Zhu yirik moliyaviy institutlarning tizimli riskini baholash metodologiyasini ishlab chiqqan. Ularning tadqiqoti banklararo o‘zaro bog‘liqlik, aktivlar qiymatining o‘zgarishi va moliyaviy stress omillarini kompleks baholash zarurligini ko‘rsatadi (Huang, Zhou va Zhu, 2009).
M. Keeley depozitlarni sug‘urtalash, banklar raqobati va risk darajasi o‘rtasidagi munosabatni o‘rgangan. Uning xulosalari depozitlarni jalb qilish siyosati tegishli nazorat va risklarni boshqarish mexanizmlari bilan muvofiqlashtirilishi lozimligini anglatadi (Keeley, 1990).
A. Demirgüç-Kunt, E. Detragiache va O. Merrouche global moliyaviy inqiroz sharoitida bank kapitalining ahamiyatini tadqiq qilgan. Ularning natijalari kapital sifati, xususan, birinchi darajali kapitalning bank barqarorligidagi rolini ta’kidlaydi (Demirgüç-Kunt, Detragiache va Merrouche, 2013).
A. Estrella, S. Park va S. Peristiani kapital koeffitsiyentlarining bank muvaffaqiyatsizligini oldindan aniqlash imkoniyatlarini o‘rgangan. Tadqiqot bank barqarorligini bitta ko‘rsatkich bilan emas, kapital va risk ko‘rsatkichlari majmuasi orqali baholash zarurligini ko‘rsatadi (Estrella, Park va Peristiani, 2000).
S. Muduli va H. Behera bank kapitali yetarliligi va pul-kredit siyosati transmissiyasi o‘rtasidagi bog‘liqlikni tahlil qilgan. Mualliflar kapitali yuqori banklarda siyosat impulslarini uzatish samaraliroq bo‘lishi mumkinligini, stressli aktivlar esa bu jarayonni cheklashini qayd etadi (Muduli va Behera, 2023).
B. Berdiyarov O‘zbekiston tijorat banklarining likvidliligi va to‘lov qobiliyatini ta’minlash masalalarini tadqiq etib, regulyativ kapitalning passivlar tarkibidagi salmog‘ini barqarorlashtirish hamda sof foyda va aktivlar o‘sishi o‘rtasidagi mutanosiblikni ta’minlash zarurligini asoslagan (Berdiyarov, 2020).
Sh. Ro‘zmetov O‘zbekiston tijorat banklari depozit bazasini mustahkamlash masalasini o‘rgangan. Uning fikricha, transaksion depozitlardagi mablag‘lardan ularni muddatli depozitlarga o‘tkazmasdan resurs sifatida foydalanish likvidlikka salbiy ta’sir ko‘rsatishi va depozit bazasini mustahkamlash rag‘batlarini susaytirishi mumkin (Ro‘zmetov, 2009).
A. Omonov tijorat banklari resurslarini samarali boshqarish va uzoq muddatli subordinatsiyalashgan qimmatli qog‘ozlarni emissiya qilish masalalarini ilgari surgan. Ushbu yondashuv banklarning uzoq muddatli moliyalashtirish manbalarini diversifikatsiya qilish va qo‘shimcha kapitalini rivojlantirish bilan bog‘liq (Omonov, 2008).
Adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, bank resurs bazasi barqarorligi depozitlarning hajmi va muddati, kapitalning sifati, likvidlik, kredit risklari va moliyalashtirish manbalari diversifikatsiyasining o‘zaro ta’siri orqali shakllanadi. Mavjud tadqiqotlarda ushbu masalalarning alohida jihatlari chuqur o‘rganilgan bo‘lsa-da, mazkur maqolada ular yagona boshqaruv mexanizmi doirasida uyg‘unlashtiriladi.
