- •1.2. Курсты оқып - үйренудің пәні мен әдістері.
- •1.3. Электр қондырғыларын орынды пайдаланудың міндеттері мен шарттары.
- •1.1. Кесте. Пайдалану мақсаттары мен тапсырмаларын жіктеу.
- •1.4. Электр қондырғыларының пайдаланушылық қасиеттері.
- •1.1. Сурет. Электр жабдықтарының пайдаланушылық қасиеттерінің топтамасы.
- •1.2. Сурет. Қозғалтқыштардың пәк-нің сипаттамалары.
- •Техникалық пайдаланудың негіздері.
- •1.6. Өндірістік өнеркәсіптердің энергошаруашылықтарының жабдықтарына қызмет көрсету және жөндеу жүйесі.
- •Электр энергиясының көрсеткіштері мен сапасының межелері.
- •1.7.1. Жиіліктің ауытқуы.
- •1.7.2. Кернеудің ауытқуы.
- •Кернеу өзгерісінің қарқыны.
- •1.7.4. Кернеудің синусоидасыздығы.
- •1.2. Кесте. Синусоидалықтың бұрмалану коэффициентінің мәндері.
- •1.7.5. Кернеудің симметриясыздығы.
- •Бақылау сұрақтары.
- •2 Тарау. Сенімділік теориясының элементтері.
- •2.1. Сенімділік теориясының негізгі түсініктері мен анықтамалары.
- •2.1. Кесте. Электрлік бұйымдардың құрылымдық сенімділігінің көрсеткіштері.
- •2.2. Электротехникалық құрылғылардың сенімділік көрсеткіштері.
- •Торт ═ ∑ ti / n0 (2.3)
- •Тоқтап қалудың пайда болуының себептері мен заңдылықтары.
- •Тоқтап қалу себептері
- •2.1. Сурет. Тоқтап қалулардың себептерінің жіктеуі.
- •2.2. Сурет. Электротехникалық құрылғының жұмыс кезеңіндегі тоқтап қалулардың қарқындылығының қисығы.
- •Пайдалану шарттарының сенімділікке әсері.
- •2.4.1. Қорщаған орта жағдайының электр құрылғыларының жұмысына әсері.
- •2.4.2. Электр қондырғыларын қолдану шарттарының оның жұмысына әсері.
- •2.2. Кесте. Қоршаған орта жағдайының электр қондырғылардың, материалдар мен кабель бұйымдарының сақталуына әсері.
- •2.4.3. Энергияның сапа көрсеткішінің (эск) электр қондырғысының жұмысына әсері.
- •2.4.4. Электр жабдықтарына қызмет көрсету жағдайларының электр қондырғыларының сенімді жұмысына әсері.
- •Бақылау сұрақтары
- •3 Тарау Электр жабдықтарының техникалық алдын – ала анықтаулары.
- •3.1. Негізгі түсініктер мен анықтамалар.
- •3.2. Сынау түрлері.
- •3.3. Оқшаулағыштарды зерттеу арқылы анықтау.
- •3.1. Сурет. Оқшаулағышты алмастыру сұлбасы (а) және ол арқылы өтетін токтардың диаграммасы (б).
- •3.2. Сурет. Құрғақ және ылғал оқшаулағыштардың толық тогы мен кедергісінің өзгеру графигі.
- •3.3. Сурет. Сυ / с20 қатынасының температураға тәуелділігі.
- •1 Және 2 - құрғақ және ылғал оқшаулағыш
- •3.4. Сурет. Құрғақ және ылғал оқшаулағыштардың сиымдылықтарының өзгеру графигі.
- •3.5. Сурет. Ішығ. Шығын тогының берілген кернеуге тәуелділігі (электр қозғалтқыш 6 кВ кернеуге есептелген) 1 және 2 ылғал және құрғақ оқшаулағыштар үшін.
- •3.6.Сурет. Кернеу әсеріндегі диэлектриктегі электр токтарының векторлық диаграммасы.
- •3.4. Профилактикалық сынаулар.
- •3.1 Кесте. Электр қондырғыларының оқшаулағыштарының кедергілеріне профилактика-лық өлшеулер жүргізудің мерзімдері мен межелері.
- •3.5. Оқшаулағыштың кедергісін өлшеу кезінде температураны есепке алу.
- •3.2 Кесте.
- •3.6. Түйіспелерді алдын – ала анықтау.
- •3.7. Оқшаулағыштың кедергісін өлшеу нәтижелері бойынша жабдықтардың техникалық жай-күйіне болжау жасау.
- •3.3. Кесте. Оқшаулағыш кедергісін өлшеудің нәтижелері
- •Бақылау сұрақтары
- •4 Тарау Электр қондырғыларын орынды таңдау мен қолдану негіздері.
- •4.1. Жалпы мағлұматтар.
- •4.2. Техникалық сипаттамалары бойынша таңдау.
- •4.3. Экономикалық белгілері бойынша таңдау.
- •4.4. Қорғаныс құрылғыларын таңдау.
- •4.1. Сурет. Электр қозғалтқыштардың апаттық режим кезіндегі негізгі қызметтік байланыстары.
- •4.1 Кесте.
- •4.5. Электр қондырғыларының жұмыс режимдерін оңтайландыру.
- •4.6. Электр қондырғыларының жүктелу қабілеті.
- •Бақылау сұрақтары
- •5.1. Cурет. Желінің аспалы оқшаулағыштары бар тіреулердегі аралығы.
- •5.1.1. Аспалы желілердің өткізгіштері.
- •Өткізгіштерді белгілеу үшін түрінің жанында қалыпты көлденең қимасының ау-
- •5.1.2. Аспалы желілердің оқшаулағыштары.
- •5.2. Cурет. Аспалы оқшаулағыштардың гирляндалары: 1 – оқшаулағыш, 2 - өткізгішті
- •5.1.3. Аспалы желілердің тіреулері.
- •5.3. Cурет. Аспалы желілердің сұлбасы.
- •5.4. Cурет. Екі тізбекті желіге арналған аралық металл тіреу.
- •5.5. Cурет. Тіреулердегі өткігіштер мен арқансымдардың орналасулары:
- •5.6. Cурет. Өткізгіштерді транспозициялау сұлбасы: а, b,с – тораптың үш фазасы.
- •5.2. Аспалы желілерге қойылатын жалпы талаптар.
- •5.3. Аспалы желілерді пайдалануға қабылдау.
- •5.4. Аспалы электр беру желілеріне қызмет көрсету бойынша пайдалану іс – шаралары.
- •5.4.1. Аспалы электр берудің токтық жүктеме режимдерін сақтау.
- •5.4.2. Аспалы желілерді қарау.
- •5.4.3. Аспалы желілердегі өлшеулерді алдын – ала сынау.
- •5.1. Кесте. Пайдалану кезіндегі тіреулердің қауіпті қималарының рұқсат етілген беріктік қоры және тозу коэффициенті
- •5.2 . Кесте.
- •0,38 КВ аж-дің тіреулерінің негізгі детальдары үшін рұқсат етілген есепті және ең кіші диаметрлері.
- •5.6. Аспалы желілерде жұмыс істеген кездегі техника қауіпсіздігі.
- •Бақылау сұрақтары.
- •Кабельді желілерді пайдалану және жөндеу.
- •6.1. Жалпы мағлұматтар.
- •6.1.1. Кабельдердің конструкциялары.
- •6.1.2. Кернеуі 6 – 10 кВ – тық кабельдерді төсеу тәсілдері.
- •6.1. Кесте. Кернеуі 10 кВ-қа дейінгі кабельдер төселетін траншеялардың өлшемдері.
- •6.2. Кесте. Кабельдердің иілуінің ішкі қисықтығының рұқсат етілетін ең төменгі радиустары.
- •6.3. Кесте. Кабельді желінің әр 1 км-індегі жалғағыш муфталардың рұқсат етілген саны.
- •6.3. Сурет. Кабельдерді арналарға төсеу.
- •6.5. Сурет. Темірбетон панельдерден жасалған блоктар:
- •6.6. Сурет. Кабельдік эстакадалар: а). Жеке тіреуге оратылған біржақты өтпелі; б). Екі жақты; 1 – жылжымайтын күннен қорғағыш панельдер; 2 – алынбалы күннен қорғағыш панельдер; 3 – кабель сөрелері.
- •6 А 2 .7. Сурет. Кабельдік галерея: а). Біржақты; б). Екіжақты; 1 – кабель сөрелері; 2 – күн-нен қорғағыш панельдер.
- •6.4. Кесте. Пайдалану барысында механикалық әсерлер мен керуші жүктемелердің жоқ ке-зіндегі қағаз, пластмасса және резина оқшаулағышы бар күштік кабельдердің қолданылу аумағы.
- •6.2. Кабельді желіні пайдалануға қабылдау.
- •6.5. Кесте. Кабельді желіні пайдалануға өткізу кезіндегі берілетін құжаттардың тізімі мен мазмұны.
- •6.3. Кабельді желілерге қызмет көрсету бойынша пайдаланудың іс – шаралары.
- •6.3.1. Токтық және жылулық режимдерді сақтау.
- •6.7. Кесте. Ауаның температурасын есепке алу үшін қолданылатын түзету коэффициенттері.
- •6.6. Кесте. Жердің температурасын есепке алу үшін қолданылатын түзету коэффициенттері.
- •6.8. Кесте. Жерде құбырдың ішінде және құбырсыз қатар жатқан кабельдер үшін түзету коэффициенттері.
- •6.9. Кесте. Орташа тәуліктік температураға есептегендегі түзету коэффициенті.
- •6.10. Кесте. Кернеуі 10 кВ – қа дейінгі кабельдердің рұқсат етілген асыра жүктелулері.
- •6.3.2. Кабельді желілерді қарау.
- •6.3.3. Адасқан токтар, оларды өлшеу және кабельдерді коррозиядан қорғау.
- •6.3.4. Алдын – ала сынаулар.
- •6.4. Кабельді желілердің зақымданған жерлерін анықтау.
- •2 Мксек
- •6.12. Сурет. Кабельдің зақымданған орнын ілмекті тәсілмен анықтаудың сұлбасы.
- •6.13. Сурет. Біртекті желідегі зарядталған кабельді тесіп өткен кездегі тербелмелі процесстің кернеуі.
- •6.14 Сурет. Өткізгіші үзілген кабельдердің зақымдану түрлері:
- •6.5. Кабель оқшаулағышының зақымданған орнын күйдіру.
- •6.11. Кесте. Кабельдерді кұйдірудің кезеңдері.
- •6.6. Кабельді желілерді жөндеу.
- •Бақылау сұрақтары.
- •Күш беретін трансформаторларды пайдалану.
- •Жалпы мағлұматтар.
- •7.1 Кесте. Трансформаторларды салқындату түрлерінің шартты белгілері.
- •7.2 Күш беретін трансформаторларды пайдаланудың жалпы талаптары.
- •7.3 Трансформаторларды пайдалануға қабылдау.
- •Трансформаторларды құрғатпай пайдалану үшін қосу шарттары.
- •7.2 Кесте. Диэлектрлік tgδ шығындардың рұқсат етілген мәндері.
- •7.3 Кесте. Сиымдылықтардың с2 / с 50 қатынасының рұқсат етілген мәндері.
- •Кесте. Май ішіндегі орамдардың оқшаулағыштарының бірминуттық r60 кедергілерінің рұқсат етілген ең төменгі мәндері.
- •7.5 Трансформаторларды құрғату.
- •7.5 Кесте. Коэффициентті анықтау.
- •7.2. Cурет. Трансформаторды нольдік реттегі токпен құрғату сұлбасы.
- •7.3. Cурет. Трансформаторды бірфазалы қысқа тұйықтаумен құрғату.
- •7.6 Трансформаторлардың жүктелу қабілеті.
- •7.6 Кесте. Трансформаторлардың рұқсат етілген апаттық асыра жүктелулері.
- •7.7 Трансформаторларға техникалық қызмет көрсету.
- •Пайдалану ережелері ( тпе ), басшылыққа алынатын техникалық материалдар,
- •7.8 Трансформатор майы.
- •7.8.1 Трансформатор майының сипаттамалары.
- •7.8.2 Трансформатор майын пайдалану.
- •7.8.3. Майды тазалау, құрғату және қалпына келтіру.
- •7.9. Күш беретін трансформаторларды сынақтан өткізу және жөндеу жұмыстарын орындау кезіндегі техника қауіпсіздігі
- •Бақылау сұрақтары.
- •Кернеуі 1000 в – тан жоғары тарату құрылғыларын пайдалану және жөндеу.
- •8.1. Жалпы мағлұматтар.
- •8.2. Негізгі электр қондырғыларын пайдалану.
- •Тарату құрылғыларын қарау.
- •8.4. Техникалық қызмет көрсету.
- •8.5. Тарату құрылғыларының жабдықтарын ағымдық жөндеу.
- •8.6. Жабдықтарды алдын – ала сынау.
- •8.1 Кесте. Сынау кернеулерінің межелері
- •8.7. Тарату құрылғыларын пайдалану және жөндеу кезіндегі техника қауіпсіздігі.
- •Бақылау сұрақтары.
- •4. Ток жүретін бөліктер мен түйіспелі қосылыстарды күтіп, қадағалаудың ерекшеліктері
- •Электроқозғалтқыштарды пайдалану.
- •9.1. Жалпы мағлұматтар.
- •Қозғалтқыш типтерін белгілеудің мысалдары:
- •9.1 Кесте. Электр машиналарының орамдарының шықпаларының белгіленулері.
- •9.2. Электр қозғалтқыштарын пайдалануға қабылдау.
- •9.3. Электр қозғалтқыштардың пайдалану сенімділігін қамтамасыз ету.
- •9.4. Электр қозғалтқыштарға техникалық қызмет көрсету.
- •9.5. Ағымдық жөндеу.
- •9.6. Электр машиналарының оқшаулағыштарын құрғату тәсілдері.
- •9.7. Электр машиналарын пайдалану кезіндегі техника қауіпсіздігі.
- •Электр қозғалтқыштары.
- •Бақылау сұрақтары.
- •Әдебиеттер тізімі
- •Мазмұны
- •І бөлім. Электр қондырғыларын пайдалану теориясының негіздері
- •Іі бөлім. Электр қондырғыларын техникалық пайдалану
1.6. Өндірістік өнеркәсіптердің энергошаруашылықтарының жабдықтарына қызмет көрсету және жөндеу жүйесі.
Электр жабдықтарын пайдалануды ұйымдастыруды реттеуші негізгі мөлшерленген құжат ретінде өндірістік өнеркәсіптердің энергошаруашылықтарының техникалық қыз-мет көрсету жүйесі болып табылады ( ЭЖ ТҚКЖ - ТОР ЭО жүйесі). Берілген жүйе мөл-шерлердің сабақтастығы мен жөндеулерді ескертудің салалық жүйесінің мөлшерлерін сақтап қалды (ЖЕЖ - ППР).
Шаруашылықтың барлық негізгі салаларында ЖЕЖ –нің салалық жүйелері бар (су шаруашылығы министрлігі, металлургия өнеркәсібі, авиация, орман шаруашылығы, ауылшаруашылығы және т.б.).
ЭЖ ТҚКЖ жүйесінде мөлшер мен мөлшерлемелер көптеген өзгерістерге ұшырады, көбінесе салалардың мөлшерлері мен мөлшерлемелерінің тізімдемесі сақталып қалмады.
14.
Бұл мөлшерлемелік құжатта техникалық қызмет көрсету мен жөндеуді ұйымдастыру және жоспарлау бойынша, мерзімділік, жұмыстың типтік құрамы, жұмыс ауқымдылығы мен материалдар шығыны туралы ұсынымдар бар, электр жабдықтарының негізгі түр-лері үшін ТҚК және ТЖ –лердің құрылымы мен циклдарының ұзақтығы көрсетілген.
Алдын-алу жұмыстарын орындау ТҚК мен ТЖ-дің кестесін (жылдық, айлық, апта-лық) құруды қарастырады.
Электр жабдықтарын пайдалану мен жөндеу бойынша жұмыс ауқымын анықтау негі-зінде жөндеуге, лездік-жөндеу мен техникалық қызмет көрсетуге және жөндеуші пайда-ланушы тұлғаларға қатысты қажеттілікті анықтау әдістері қарастырылады.
Нысандарға, жабдықтарға, желілерге лездік қызмет көрсету, құрастыру жұмыстарын орындау, стандарт емес жабдықтарды дайындау техникалық қызмет көрсету мен жөндеу жұмыстарын орындауға тікелей қатысты емес. Лездік тұлғалар үшін сандық құрам ны-санның ерекшеліктерін көрсететін электр жабдықтарының түрлерінің сәйкес келетін техникалық пайдалану ережелерімен, техника қауіпсіздігі талаптары және жергілікті нұсқамалармен регламенттеледі. Жөндеу - ескерту жұмыстарының (ЖЕЖ) қолданыста-ғы жүйесін тұрақты және өзгермейді деп есептеуге болмайды. Оларды әрдайым жетілді-ріп отыру керек, себебі жабдықтардың, диагностикалық аспаптардың, жүйелердің жетіл-дірілген түрлері жасалып шығарылуда, технологиялар жетілдірілуде, электр жабдықта-рын пайдаладың білімдері мен тәжірибелері жинақталуда.
Электр энергиясының көрсеткіштері мен сапасының межелері.
Электрлендірудің оңды әсері тұтынушыларды сапалы энергиямен қамтамасыз еткен жағдайда білінуі мүмкін. Ол төмендеген кезде электр энергиясын қолданатын тек электр жабдықтары мен энергетикалық қондырғылардың ғана емес, сонымен қатар электрлен-дірілген өндіріске де айтарлықтай нұқсан келтіріледі.
Біздің елімізде электр энергиясына деген талаптар «Электр энергиясы. Жалпы мақсаттағы электр желілеріндегі электр энергиясының сапасына қойылатын талаптар.» 13109 – 99 МЕМСТ-бойынша регламенттелген. Стандарт төмендегілерден басқа, жалпы мақсаттағы жиілгі 50 Гц-тік үш және бір фазалы айнымалы токтың электр желілеріндегі электр энергиясының сапасына қойылатын талаптарды тағайындайды: арнайы мақсаттағы электр желілері (түйіспелі, тартпалы байланыстар); жылжымалы қондырғы-лардың желісін электрмен жабдықтаудың дербес жүйелері (поездар, ұшақтар); уақытша мақсаттағы желілер; жылжымалы қоректендіру көздеріне жалғанған желілер.
МЕМСТ бойынша электр энергиясының сапа көрсеткіштері (ЭСК) екі топқа бөлінген:
- негізгі ЭСК;
-қосымша ЭСК.
Негізгі ЭСК оның сапасын сипаттайтын, электр энергиясының қасиеттерін анықтай-ды. Кернеуге байланысты көрсеткіштер желінің ұзақтығы мен трансформациялаудың санына байланысты екендігін ескеру қажет. Кернеудің сыныбы неғұрлым жоғары болса, электр энергиясының сапасының межелеріне деген талаптар да қатал болады. Желінің жиілігі сапаның жалпы жүйелік параметрі болып саналады және барлық сыныпты кер-неулер үшін бірдей.
МЕМСТ бойынша ЭСК-ның 11 түрі тағайындалған:
- жиіліктің ауытқуы, δƒ;
- кернеудің орныққан ауытқуы, δUорн.;
- кернеу өзгерісінің қарқыны, δU1;
- фликер мөлшері (жыпылықтау немесе тербеліс), Р1 ;
- кернеу қисықтығының синусойдалығының бұрмалануының коэффициенті, Ku;
- кернеудің п-інші гармоникалық құраушысының коэффициенті, Ku(п);
- кернеудің кері реттіліктегі симметриясыздығының коэффициенті, К2u;
- кернеудің нольдік реттіліктегі симметриясыздығының коэффициенті, K0u ;
- кернеудің құлауының тереңдігі мен ұзақтылығы, δUқ ,Δtқ ;
- импульстық кернеу, Uимп. ;
- уақытша асқын кернеудің коэффициенті, K асқын u.
Электр энергиясының сапасының кейбір көрсеткіштерінің мәнін анықтау кезінде элек-
15.
тр энергиясының келесі көмекші параметрлерін қолданады:
- кернеу өзгерісінің қайталану жиілігін, Ғδ/1 ;
- кернеу өзгерістерінің арасындағы аралығын, ΔtU+1 ;
- кернеудің құлау тереңдігін, δUқ ;
- кернеудің құлауының пайда болу жиілігін, Ғқ ;
- оның амплитудасының 0,5 деңгейі бойынша импульстің ұзақтығын, Δtимп 0,5 ;
- уақытша асқын кернеуліктің ұзақтығын, ΔtасқынU .
ЭСК-ның межесінің екі түрі тағайындалған: қалыпты рұқсат етілген (қалыпты) және шектеулі рұқсат етілген (шекті).
Электр энергиясының сапа көрсеткішінің ең көп қолданылатын негізгілерін қарасты-райық.