- •1.2. Курсты оқып - үйренудің пәні мен әдістері.
- •1.3. Электр қондырғыларын орынды пайдаланудың міндеттері мен шарттары.
- •1.1. Кесте. Пайдалану мақсаттары мен тапсырмаларын жіктеу.
- •1.4. Электр қондырғыларының пайдаланушылық қасиеттері.
- •1.1. Сурет. Электр жабдықтарының пайдаланушылық қасиеттерінің топтамасы.
- •1.2. Сурет. Қозғалтқыштардың пәк-нің сипаттамалары.
- •Техникалық пайдаланудың негіздері.
- •1.6. Өндірістік өнеркәсіптердің энергошаруашылықтарының жабдықтарына қызмет көрсету және жөндеу жүйесі.
- •Электр энергиясының көрсеткіштері мен сапасының межелері.
- •1.7.1. Жиіліктің ауытқуы.
- •1.7.2. Кернеудің ауытқуы.
- •Кернеу өзгерісінің қарқыны.
- •1.7.4. Кернеудің синусоидасыздығы.
- •1.2. Кесте. Синусоидалықтың бұрмалану коэффициентінің мәндері.
- •1.7.5. Кернеудің симметриясыздығы.
- •Бақылау сұрақтары.
- •2 Тарау. Сенімділік теориясының элементтері.
- •2.1. Сенімділік теориясының негізгі түсініктері мен анықтамалары.
- •2.1. Кесте. Электрлік бұйымдардың құрылымдық сенімділігінің көрсеткіштері.
- •2.2. Электротехникалық құрылғылардың сенімділік көрсеткіштері.
- •Торт ═ ∑ ti / n0 (2.3)
- •Тоқтап қалудың пайда болуының себептері мен заңдылықтары.
- •Тоқтап қалу себептері
- •2.1. Сурет. Тоқтап қалулардың себептерінің жіктеуі.
- •2.2. Сурет. Электротехникалық құрылғының жұмыс кезеңіндегі тоқтап қалулардың қарқындылығының қисығы.
- •Пайдалану шарттарының сенімділікке әсері.
- •2.4.1. Қорщаған орта жағдайының электр құрылғыларының жұмысына әсері.
- •2.4.2. Электр қондырғыларын қолдану шарттарының оның жұмысына әсері.
- •2.2. Кесте. Қоршаған орта жағдайының электр қондырғылардың, материалдар мен кабель бұйымдарының сақталуына әсері.
- •2.4.3. Энергияның сапа көрсеткішінің (эск) электр қондырғысының жұмысына әсері.
- •2.4.4. Электр жабдықтарына қызмет көрсету жағдайларының электр қондырғыларының сенімді жұмысына әсері.
- •Бақылау сұрақтары
- •3 Тарау Электр жабдықтарының техникалық алдын – ала анықтаулары.
- •3.1. Негізгі түсініктер мен анықтамалар.
- •3.2. Сынау түрлері.
- •3.3. Оқшаулағыштарды зерттеу арқылы анықтау.
- •3.1. Сурет. Оқшаулағышты алмастыру сұлбасы (а) және ол арқылы өтетін токтардың диаграммасы (б).
- •3.2. Сурет. Құрғақ және ылғал оқшаулағыштардың толық тогы мен кедергісінің өзгеру графигі.
- •3.3. Сурет. Сυ / с20 қатынасының температураға тәуелділігі.
- •1 Және 2 - құрғақ және ылғал оқшаулағыш
- •3.4. Сурет. Құрғақ және ылғал оқшаулағыштардың сиымдылықтарының өзгеру графигі.
- •3.5. Сурет. Ішығ. Шығын тогының берілген кернеуге тәуелділігі (электр қозғалтқыш 6 кВ кернеуге есептелген) 1 және 2 ылғал және құрғақ оқшаулағыштар үшін.
- •3.6.Сурет. Кернеу әсеріндегі диэлектриктегі электр токтарының векторлық диаграммасы.
- •3.4. Профилактикалық сынаулар.
- •3.1 Кесте. Электр қондырғыларының оқшаулағыштарының кедергілеріне профилактика-лық өлшеулер жүргізудің мерзімдері мен межелері.
- •3.5. Оқшаулағыштың кедергісін өлшеу кезінде температураны есепке алу.
- •3.2 Кесте.
- •3.6. Түйіспелерді алдын – ала анықтау.
- •3.7. Оқшаулағыштың кедергісін өлшеу нәтижелері бойынша жабдықтардың техникалық жай-күйіне болжау жасау.
- •3.3. Кесте. Оқшаулағыш кедергісін өлшеудің нәтижелері
- •Бақылау сұрақтары
- •4 Тарау Электр қондырғыларын орынды таңдау мен қолдану негіздері.
- •4.1. Жалпы мағлұматтар.
- •4.2. Техникалық сипаттамалары бойынша таңдау.
- •4.3. Экономикалық белгілері бойынша таңдау.
- •4.4. Қорғаныс құрылғыларын таңдау.
- •4.1. Сурет. Электр қозғалтқыштардың апаттық режим кезіндегі негізгі қызметтік байланыстары.
- •4.1 Кесте.
- •4.5. Электр қондырғыларының жұмыс режимдерін оңтайландыру.
- •4.6. Электр қондырғыларының жүктелу қабілеті.
- •Бақылау сұрақтары
- •5.1. Cурет. Желінің аспалы оқшаулағыштары бар тіреулердегі аралығы.
- •5.1.1. Аспалы желілердің өткізгіштері.
- •Өткізгіштерді белгілеу үшін түрінің жанында қалыпты көлденең қимасының ау-
- •5.1.2. Аспалы желілердің оқшаулағыштары.
- •5.2. Cурет. Аспалы оқшаулағыштардың гирляндалары: 1 – оқшаулағыш, 2 - өткізгішті
- •5.1.3. Аспалы желілердің тіреулері.
- •5.3. Cурет. Аспалы желілердің сұлбасы.
- •5.4. Cурет. Екі тізбекті желіге арналған аралық металл тіреу.
- •5.5. Cурет. Тіреулердегі өткігіштер мен арқансымдардың орналасулары:
- •5.6. Cурет. Өткізгіштерді транспозициялау сұлбасы: а, b,с – тораптың үш фазасы.
- •5.2. Аспалы желілерге қойылатын жалпы талаптар.
- •5.3. Аспалы желілерді пайдалануға қабылдау.
- •5.4. Аспалы электр беру желілеріне қызмет көрсету бойынша пайдалану іс – шаралары.
- •5.4.1. Аспалы электр берудің токтық жүктеме режимдерін сақтау.
- •5.4.2. Аспалы желілерді қарау.
- •5.4.3. Аспалы желілердегі өлшеулерді алдын – ала сынау.
- •5.1. Кесте. Пайдалану кезіндегі тіреулердің қауіпті қималарының рұқсат етілген беріктік қоры және тозу коэффициенті
- •5.2 . Кесте.
- •0,38 КВ аж-дің тіреулерінің негізгі детальдары үшін рұқсат етілген есепті және ең кіші диаметрлері.
- •5.6. Аспалы желілерде жұмыс істеген кездегі техника қауіпсіздігі.
- •Бақылау сұрақтары.
- •Кабельді желілерді пайдалану және жөндеу.
- •6.1. Жалпы мағлұматтар.
- •6.1.1. Кабельдердің конструкциялары.
- •6.1.2. Кернеуі 6 – 10 кВ – тық кабельдерді төсеу тәсілдері.
- •6.1. Кесте. Кернеуі 10 кВ-қа дейінгі кабельдер төселетін траншеялардың өлшемдері.
- •6.2. Кесте. Кабельдердің иілуінің ішкі қисықтығының рұқсат етілетін ең төменгі радиустары.
- •6.3. Кесте. Кабельді желінің әр 1 км-індегі жалғағыш муфталардың рұқсат етілген саны.
- •6.3. Сурет. Кабельдерді арналарға төсеу.
- •6.5. Сурет. Темірбетон панельдерден жасалған блоктар:
- •6.6. Сурет. Кабельдік эстакадалар: а). Жеке тіреуге оратылған біржақты өтпелі; б). Екі жақты; 1 – жылжымайтын күннен қорғағыш панельдер; 2 – алынбалы күннен қорғағыш панельдер; 3 – кабель сөрелері.
- •6 А 2 .7. Сурет. Кабельдік галерея: а). Біржақты; б). Екіжақты; 1 – кабель сөрелері; 2 – күн-нен қорғағыш панельдер.
- •6.4. Кесте. Пайдалану барысында механикалық әсерлер мен керуші жүктемелердің жоқ ке-зіндегі қағаз, пластмасса және резина оқшаулағышы бар күштік кабельдердің қолданылу аумағы.
- •6.2. Кабельді желіні пайдалануға қабылдау.
- •6.5. Кесте. Кабельді желіні пайдалануға өткізу кезіндегі берілетін құжаттардың тізімі мен мазмұны.
- •6.3. Кабельді желілерге қызмет көрсету бойынша пайдаланудың іс – шаралары.
- •6.3.1. Токтық және жылулық режимдерді сақтау.
- •6.7. Кесте. Ауаның температурасын есепке алу үшін қолданылатын түзету коэффициенттері.
- •6.6. Кесте. Жердің температурасын есепке алу үшін қолданылатын түзету коэффициенттері.
- •6.8. Кесте. Жерде құбырдың ішінде және құбырсыз қатар жатқан кабельдер үшін түзету коэффициенттері.
- •6.9. Кесте. Орташа тәуліктік температураға есептегендегі түзету коэффициенті.
- •6.10. Кесте. Кернеуі 10 кВ – қа дейінгі кабельдердің рұқсат етілген асыра жүктелулері.
- •6.3.2. Кабельді желілерді қарау.
- •6.3.3. Адасқан токтар, оларды өлшеу және кабельдерді коррозиядан қорғау.
- •6.3.4. Алдын – ала сынаулар.
- •6.4. Кабельді желілердің зақымданған жерлерін анықтау.
- •2 Мксек
- •6.12. Сурет. Кабельдің зақымданған орнын ілмекті тәсілмен анықтаудың сұлбасы.
- •6.13. Сурет. Біртекті желідегі зарядталған кабельді тесіп өткен кездегі тербелмелі процесстің кернеуі.
- •6.14 Сурет. Өткізгіші үзілген кабельдердің зақымдану түрлері:
- •6.5. Кабель оқшаулағышының зақымданған орнын күйдіру.
- •6.11. Кесте. Кабельдерді кұйдірудің кезеңдері.
- •6.6. Кабельді желілерді жөндеу.
- •Бақылау сұрақтары.
- •Күш беретін трансформаторларды пайдалану.
- •Жалпы мағлұматтар.
- •7.1 Кесте. Трансформаторларды салқындату түрлерінің шартты белгілері.
- •7.2 Күш беретін трансформаторларды пайдаланудың жалпы талаптары.
- •7.3 Трансформаторларды пайдалануға қабылдау.
- •Трансформаторларды құрғатпай пайдалану үшін қосу шарттары.
- •7.2 Кесте. Диэлектрлік tgδ шығындардың рұқсат етілген мәндері.
- •7.3 Кесте. Сиымдылықтардың с2 / с 50 қатынасының рұқсат етілген мәндері.
- •Кесте. Май ішіндегі орамдардың оқшаулағыштарының бірминуттық r60 кедергілерінің рұқсат етілген ең төменгі мәндері.
- •7.5 Трансформаторларды құрғату.
- •7.5 Кесте. Коэффициентті анықтау.
- •7.2. Cурет. Трансформаторды нольдік реттегі токпен құрғату сұлбасы.
- •7.3. Cурет. Трансформаторды бірфазалы қысқа тұйықтаумен құрғату.
- •7.6 Трансформаторлардың жүктелу қабілеті.
- •7.6 Кесте. Трансформаторлардың рұқсат етілген апаттық асыра жүктелулері.
- •7.7 Трансформаторларға техникалық қызмет көрсету.
- •Пайдалану ережелері ( тпе ), басшылыққа алынатын техникалық материалдар,
- •7.8 Трансформатор майы.
- •7.8.1 Трансформатор майының сипаттамалары.
- •7.8.2 Трансформатор майын пайдалану.
- •7.8.3. Майды тазалау, құрғату және қалпына келтіру.
- •7.9. Күш беретін трансформаторларды сынақтан өткізу және жөндеу жұмыстарын орындау кезіндегі техника қауіпсіздігі
- •Бақылау сұрақтары.
- •Кернеуі 1000 в – тан жоғары тарату құрылғыларын пайдалану және жөндеу.
- •8.1. Жалпы мағлұматтар.
- •8.2. Негізгі электр қондырғыларын пайдалану.
- •Тарату құрылғыларын қарау.
- •8.4. Техникалық қызмет көрсету.
- •8.5. Тарату құрылғыларының жабдықтарын ағымдық жөндеу.
- •8.6. Жабдықтарды алдын – ала сынау.
- •8.1 Кесте. Сынау кернеулерінің межелері
- •8.7. Тарату құрылғыларын пайдалану және жөндеу кезіндегі техника қауіпсіздігі.
- •Бақылау сұрақтары.
- •4. Ток жүретін бөліктер мен түйіспелі қосылыстарды күтіп, қадағалаудың ерекшеліктері
- •Электроқозғалтқыштарды пайдалану.
- •9.1. Жалпы мағлұматтар.
- •Қозғалтқыш типтерін белгілеудің мысалдары:
- •9.1 Кесте. Электр машиналарының орамдарының шықпаларының белгіленулері.
- •9.2. Электр қозғалтқыштарын пайдалануға қабылдау.
- •9.3. Электр қозғалтқыштардың пайдалану сенімділігін қамтамасыз ету.
- •9.4. Электр қозғалтқыштарға техникалық қызмет көрсету.
- •9.5. Ағымдық жөндеу.
- •9.6. Электр машиналарының оқшаулағыштарын құрғату тәсілдері.
- •9.7. Электр машиналарын пайдалану кезіндегі техника қауіпсіздігі.
- •Электр қозғалтқыштары.
- •Бақылау сұрақтары.
- •Әдебиеттер тізімі
- •Мазмұны
- •І бөлім. Электр қондырғыларын пайдалану теориясының негіздері
- •Іі бөлім. Электр қондырғыларын техникалық пайдалану
Бақылау сұрақтары.
1. Аспалы желілердің құрылысы туралы айтып беріңіз.
2. Аспалы желілерге қойылатын жалпы талаптар қандай?
3. Аспалы желілерге қызмет көрсету бойынша пайдалану іс-шараларын атап шығыңыз.
4. Аспалы желілерді пайдалануға қабылдау қалай жүзеге асырылады?
5. Электр беру желілеріндегі өткізгіштерді жалғаудың қандай тәсілдері бар?
6. Ағаш және темірбетон тіреулерге қойылатын талаптар қандай?
7. Өткізгіштердің ұзақ мерзімді рұқсат етілген жүктелулерін қалай анықтайды?
8. Қарап шығудың түрлері, олардың мақсаттары және кезеңділігі туралы не айтуға бола-ды.
9. Желіні қарап шығу кезінде неге көңіл аудару керек?
10. Ағаштың сау бөлігінің эквивалентті диаметрін және шіру дәрежесін қалай анықтай-ды?
11. Нольдік өткізгішті қайта жерсіндіруді қай жерде орындайды және не үшін?
12. Жерсіндіргіш құрылғыларды қалай тексереді?
13. Темірбетон тіреулердің және олардың қосымшаларының жай – күйін тексерудің мәні неде?
14. Аспалы желілердің шектік көлемін қалай өлшейді?
15. Желілерді күзету туралы не білесіз?
16. Биікте орындалатын жұмыстарға кімдер жіберіледі?
17. Аспалы желілердегі жұмыстардың қауіптілігі неде?
18. Аспалы желілердегі жұмыстар қауіптілік дәрежесіне қарай қандай санаттарға бөліне-ді?
75.
6 – тарау.
Кабельді желілерді пайдалану және жөндеу.
6.1. Жалпы мағлұматтар.
6.1.1. Кабельдердің конструкциялары.
Кабель - сауытымен механикалық зақымданулардан қорғана алатын, тығыз қымтал-ған қорғағыш қабықшаға жинақталған, оқшауланған ток жүретін өткізгіштерден тұра-тын, дайын завод бұйымы.
Күштік кабельдер, қоса есептегенде, 500 кВ–қа дейінгі кернеуге арналып шығарыла-ды.
35 кВ кернеуге дейінгі күштік кабельдер, көлденең қимасы 1 – 2000 мм 2 аралығын-дағы төрт өткізгіштен тұратын мыс немесе алюминийден жасалады.
Көлденең қимасы 16 мм 2 - қа дейінгі өткізгіштер – бір сымды, ал одан жоғарылары – көпсымды. Бірөткізгішті кабельдердің өткізгіштерінің көлденең қимасының пішіні дөң-гелек, ал көпөткізгіштікі – буынтықты немесе секторлы. Көбінесе алюминий өткізгішті кабельдер қолданылады. Мыс өткізгішті кабельдер сирек қолданылады – олар жылжы-малы механизмдерде, жарылысқа қауіпті бөлмелерде қолданылады.
Өткізгіштердің оқшаулағыштары майлы-шайырлы құраммен сіңдірілген кабель қаға-зынан, резинадан, поливинилхлоридтен және полиэтиленнен жасалады. Вертикаль және тік көлбеулі трассалар үшін арналған қағаз оқшаулағышты кабельдер нашарлау сіңдіріл-ген. Кабельдің қорғағыш саңылаусыз қабықшасы оқшаулағышты ылғалдың, газдың, қышқылдың және механикалық зақымдалулардың жағымсыз әсерлерінен қорғайды. Қа-бықша қорғасыннан, алюминийден, резинадан және поливинилхлоридтен жасалады.
1 кВ-тан жоғары кабельдерде оқшауланған өткізгіштер мен қабықшаның арасына оқшаулағыш белдеудің қабаты төселеді.
Кабельдердің сауыттары болат таспадан немесе мырышталған болат сымнан жасала-ды. Сауыттың беткі жағын битуммен сіңдірілген немесе борлы құраммен жамылған иі-рілген кабельді жіппен (джут) орайды. Кабельді бөлме ішіне, арналар мен туннельдерге төсеген кезде, мүмкін болатын өртті болдырмау үшін, иірілген кабельді жіпті алып тас-тайды.
110 кВ және одан жоғары кернеулерге арналған кабельдер, жерге төсеу және ауа ар-қылы жүргізу үшін, болат сауытпен немесе асфальтты жамылғымен қапталып, газ не-месе маймен толтырып, бір өткізгішті етіп жасалады. Кабельдегі май қысым әсерінде болады.
Кабельдердің түрлерінің белгіленулері олардың конструкциялық құрылымдарына сәй-кес келеді.
Кабельдердің әріптермен белгіленулерінің мағынасын ашу төменде көрсетілген
- А – алюминийлі өткізгіш;
- АС - қорғасын қабықшалы алюминий өткізгіш;
- АА – алюминий қабықшалы алюминий өткізгіш;
- Б - коррозияға қарсы қоғағыш жамылғысы бар екі болат таспалы сауыт;
- Бн – тура сол, бірақ жанбайтын қорғағыш жамылғылы (жануды қолдамайды);
- Г - сауыттың немесе қабықшаның сыртында қорғағыш жамылғысы жоқ;
- Л (2Л) - сауыттың астындағы жастықшада пластмассалық таспадан жасалған қабат бар (екі қабат);
- В (Н) - сауыттың астындағы жастықшада поливинилхлоридтен (полиэтиленнен) сы-ғымдалып жасалған құбыршек бар;
- Шв (Шн) – поливинилхлоридтен (полиэтиленнен) сығымдалып жасалған құбыршек түріндегі қорғағыш жамылғысы бар;
- К – беткі қабатына қорғағыш жамылғы жабылған, мырышталған дөңгелек болат сым-нан жасалған сауыты бар;
- Н – қорғағыш жамылғысы жануды қолдамайтын;
76.
- М - маймен толтырылған;
- П - беткі қабатына қорғағыш жамылғы жабылған, мырышталған жалпақ сымнан жа-салған сауыты бар;
- С - қорғасын қабықшалы;
- О - әрбір фазаның беткі қабатында жекелеген қабықшасы бар;
- В ( белгінің соңында сызықша арқылы ) - нашар сіңдірілген қағаз оқшаулағышы бар;
- Ц - құрамында цезерин бар, ағып кетпейтін құраммен сіңдірілген, қағаз оқшаулағышы бар;
- НР - жануды қолдамайтын, резиналы оқшаулағышы және резинадан жасалған қабық-шасы бар;
- В - оқшаулағышы немесе қабықшасы поливинилхлоридтен жасалған;
- П - оқшаулағышы немесе қабықшасы термопластикалық полиэтиленнен жасалған;
- Нс - оқшаулағышы немесе қабықшасы өздігінен сөнетін полиэтиленненжасалған (жа-нуды қолдамайды);
- Бб - қалыпқа келтірілген болат таспалы сауыты бар.
Белгілеулерде мыс өткізгіштердің бар екендігі көрсетілмейді. Кабельдердің белгіленулерінің мысалдары; ААБв - алюминийлі өткізгішті, алюминий қабықшамен,сы-
ғымдалған поливинилхлоридті қорғағыш қабықшасы бар болат таспалы сауытпен қап-талған кабель; СБ – сіңдірілген қағаз оқшаулағышы бар мыс өткізгішті, қорғасын қа-бықшадағы (С), болат таспалы сауыты бар (Б), битум сіңдірілген, иірілген кабельді жіп-тен жасалған қорғағыш жамылғысы бар кабель; АСБ – бұл да сол СБ сияқты,бірақ алю-миний өткізгішті, ААБ – бұл да сол АСБ сияқты, бірақ алюминий қабықшасы бар.
Бақылау кабельдерінің белгіленулері К әріпінен басталады.
Кабельдің белгіленуінде әріптен кейін оның қалыпты кернеуі (кВ), өткізгіштер саны мен бір өткізгішінің көлденең қимасының ауданы (мм 2) көрсетіледі. Мысалы, АВПБГ – 1 – 3*50 + 1*25 - әрқайсысы 50 мм2 үш алюминий өткізгішті және төртіншісі – 1 кВ кернеуге есептелген полиэтилен қабықшадағы көлденең қимасы - 25 мм 2 болатын, по-лихлорвинил қабықшалы, коррозияға қарсы сыртқы жамылғысы жоқ болат таспамен сауытталған кабель.
Кернеуі 1 кВ-қа дейінгі кабельдердің жекелеген кесінділері шойын муфталармен, ал 1 кВ кернеуден жоғарылары – арнайы құраммен толтырылған, қорғасын муфталармен жалғастырылады.
Кабельдердің ұштары өңделеді, ал тарату құрылғыларының шиналарымен жақсы түйі-
су үшін өткізгіштердің ұштарына ұштықтар дәнекерленеді немесе балқытылып жапсы-рылады. Кабельге, оның оқшаулағышын нашарлататын ылғалдың, қышқылдардың және басқа да қоспалардың түсуін болдырмау үшін, оның ұштарын саңылау қалдырмай бекі-теді. Кабельдердің ұштарын бекіту үшін эпоксидті компаундтан дайындалған бекітпе-лерді жиі қолданады. Сонымен қатар, поливинилхлоридті жабысқақ таспа мен лактан жасалған шеттік құрғақ бекітпелерді қолданады.