Ұлы жібек жолы таралған діндер

Атауы

Зороастризм

Буддизм

Манихейлік

Христиандық

(несториандық бағыты)

Қазақстанға таралған уақыты

VI – VIII ғасырлар

II – III ғасырлар

VII – VIII ғасырлар

Таралу жолдары

Ираннан Орта Азия арқылы Қазақстанға

Үндістаннан Шығыс Түркістан арқылы Орта Азия мен Қазақстанға

Ираннан Италияға, Қытайға, Жетісу мен Оңтүстік Қазақстанға

Батыстан

Шығысқа

Таратушылары

Соғдылар

Миссионерлер, ерте орта ғасырларда соғдылар

Соғдылар

Несторийдің жолын қууышылар, сириялықтар

Ескерткіштер

Қостөбе, Қызылөзен, Сырдария бойы

Оңтүстік Қазақстан мен Жетісу, Шу аңғарындағы Ақбешім, Новопокровка, Новопавловск

VIII ғасырда Самарқанда болған резиденциясы. Баласағұн, Шігілбалық, Тараз

• Тараз бен Меркеде шіркеуі болды.

• Патриарх Тимофей кезінде (780-819) қарлұқ жабғуы христиандықты қабылдады.

Ғалымдар

Өмір сүрген жылдары

Шығарманың аты

Шығарма мазмұны

Әбу Насыр

әл-Фараби

870 – 950

«Жұлдыздар бойынша болжаулар»,

«Ғылымдардың шығуы»

Дүниедегі бар қызық пен байлық, бақ та, даңқ та білім арқылы жиналады

Жүсіп Баласағұн

1021 – 1075

«Құтты білік»

Билеушінің де, халықтың да аман-есен бақытты болуының қайнар көзі-білім. Мемлекетті сауатты адамдар басқару керек

Махмұд Қашқари

1030 – 1090

«Диуани лұғат – ат – түрк»

Түркі халықтарының тілі, мекенжайлары, тарихы, этнографиясы, ауыз әдебиеті жөніндегі энциклопедия

Қожа Ахмет Иассауи

1103 – 1167

«Диуани – Хикмет»

Жамандық, қатыгездік, сараңдық, дүниеқұмарлыққа қарсы шығады, шындықтың жолы құдай жолы деп, құдайға құлшылық етуге уағыздайды

Қадырғали Жалаири

1499 - 1551

«Жамиғат тауарих»

Қазақ халқы жерінің жағдайы, қолөнер мәдениеті, ішкі-сыртқы жағдайы, заң ережесі жайында

Мұхаммед Хайдар Дулати

XV - XVI

«Тарих и – Рашиди»

Қазақ хандығының құрылуы, Моғолстанның құлауы, Жетісу мен Шығыс Дешті – Қыпшақтағы жағдай туралы

Тарихи шеңбері

XIII ғасырдың 40 жылдары мен XV ғасырдың ортасы

Территориясы

Шығыс Дешті-Қыпшақ, Хорезм, Батыс Сібір, Ертістен Днестрге дейін

Танымал

хандары

Батый (1227-1255) – мемлекеттің негізін қалаушы

Берке (1257-1267) – Ұлы хандықтан дербестік алды

Мөңке (1267-1280) – мемлекеттің теңгесін шығарды

Ең гүлденген кезі

Өзбек (1312-1341) – мұсылман дінін мемлекеттік дін деп жариялады

Жәнібек (1341-1357) – мемлекет күшейді

Астанасы

Сарай Бату (қазіргі Астрахань маңы),

Сарай Берке (қазіргі Волгоград маңы)

Халқы

Қыпшақ, арғын, найман, керей, уақ, қоңырат және т.б.

Құрамы

Тілі де, діні де әр түрлі халықтар: моңғолдар аз, қыпшақтар көп

Мемлекеттік құрылысы

Билеуші – хан, атқарушы орган – диван,

Ұлыстарда алым-салық жинаушы – басқақтар мен даругтар,

дипломатиялық істерді атқарушы - беклербектер

Тілі

Қыпшақ

Құлдырауы

1359 – 1379 жылдары «Ұлы дүрбелең кезеңі»

Ыдырау себептері

• Құрамындағы халықтардың дербестік үшін күресі

• Билік үшін өзара ішкі талас – тартыс

• 1389,1391, 1395 жылдардағы Әмір Темірдің жорықтары

• Этникалық құрамы әр түрлі халықтардың бір мемлекетте тұра алмауы