10 Сынып. Қазақстан тарихы

Сабақтың тақырыбы: §14. Көшпелілер мәдениеті

Сабақтың мақсаты:

• Көшпелі тайпалар-сақ, сармат, скифтердің материалдық және рухани мәдениеті, діни наным сенімдері туралы білімдерін тереңдету. Олардың көшпелі өркениетке қосқан үлесін көрсету.

• Тарихи санасы қалыптасқан , пәнге қызығушылығы жоғары білімді азамат тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: аралас

Әдісі: интерактивті

Сабақтың көрнекілігі:

1. карта

2. Тірек-сызба, суреттер, кестені пайдалану.

Сабақтың барысы: І.Ұйымдастыру кезеңі

• Оқу құралын тексеріп түгелдеу

• Әнұран орындау, «Хабар»

• Оқушылар зейінін сабаққа аудару

Көрнекілік: карта, суреттер, сызба, кесте пайдалану.

Үй тапсырмасын сұрау:

• Көшпелі өркениет қай кезден басталады?

• Мал шаруашылығы дамуынының қандай кезеңдерін білесіңдер?

• Көшпелі мал шаруашылығының қандай түрлері бар? Көшпелі мал шаруашылығының пайда болуына не себеп болды?

• Көшпелі өркениеттің болғандығын қандай археологиялық ескерткіштерден білуге болады?

Сабақтың жоспары:

1. Материалдық мәдениет

2. Рухани мәдениет

3. Жартылай көшпелілердің діни наным-сенімдері

Материалдық мәдениет

• Обалар, күмбездер

• Тастан, шикі кірпіштер тұрғызылған үйлер

• Киім-кешектер

• Шеберлердің, әр түрлі материалдардан (алтын, күміс, қола, мыс, қыш, ағаш) жасаған бұйымдары

• Жазба деректер

Рухани мәдениетті құраушы салалар

• Әдеп –ғұрыптар

• Салт-дәстүр

• Зергерлік бұйымдар /аң стилі, бейнелеу өнері/

Дін

• Ислам діні

• Табыну

• Несториан діні

• Құрбандық

• Христиан діні

• Наным-сенім

• Будда діні

• Рух

Наным-сенімдер

• Ұмай анаға табыну

• Ата-баба аруағына табыну

• Күнге табыну

• Отқа табыну

• Жер-суға табыну

Қазақстанда тараған діндер

• Будда

• Несториан

• Ислам

• Христиан

• Зороастризм

• Манихей

Сабақты бекіту:

• Материалдық мәдениет деген не?

• Көшпелілердің материалдық мәдениетінің түрлерін атаңдар.

• Рухани мәдениеті дегеніміз қандай мәдениет?

• «Аң стилі» үлгісінде зергерлер нені көрсетуге тырысқан?

• Көшпелі тайпалардың қандай наным-сенімдерін білесіңдер?

• Әлемдік діндер көшпелілер арасына қалай ене бастады? Ислам діні көшпелілер арасына тез орныға бастауының себебі неде?

Бағалау:

Үйге тапсырма:§14.

10 Сынып. Қазақстан тарихы

Сабақтың тақырыбы: §15. Көшпелі және отырықшы өркениеттер арасындағы байланыс

Сабақтың мақсаты:

• «Көшпелі өркениет» ұғымын, сонымен қатар алғышқы көшпелілерден бастап, орта ғасырларда жалғасып, одан әрі дамып отырған көшпелілер мен отырықшылардың арасындағы өзара байланысын, ықпалын, әсерін ашып көрсету.

• Тарихи санасы қалыптасқан , пәнге қызығушылығы жоғары білімді азамат тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: аралас

Әдісі: интерактивті

Сабақтың көрнекілігі:

1. карта

2. Тірек-сызба, суреттер, кестені пайдалану.

Сабақтың барысы: І.Ұйымдастыру кезеңі

• Оқу құралын тексеріп түгелдеу

• Әнұран орындау, «Хабар»

• Оқушылар зейінін сабаққа аудару

Көрнекілік: карта, суреттер, сызба, кесте пайдалану.

Үй тапсырмасын сұрау:

• Материалдық мәдениет деген не?

• Көшпелілердің материалдық мәдениетінің түрлерін атаңдар.

• Рухани мәдениеті дегеніміз қандай мәдениет?

• «Аң стилі» үлгісінде зергерлер нені көрсетуге тырысқан?

• Көшпелі тайпалардың қандай наным-сенімдерін білесіңдер?

• Әлемдік діндер көшпелілер арасына қалай ене бастады? Ислам діні көшпелілер арасына тез орныға бастауының себебі неде?

Сабақтың жоспары:

1. Алғашқы көшпелілер кезіндегі байланыс

2. Теміс дәуірінің соңғы кезіндегі (б.з.б. ІІІ-б.з. V ғғ.) көшпелі және отырықшы өркениетті елдер арасындағы байланыстар.

3. Ерте орта (б.з.VI-XІ ғғ.) және орта ғасырлардағы (Х-ХV ғғ.) байланыстар.

4. Қалалардың өсуі, жартылай көшпелілермен қарым-қатынастың дамуы.

Сабаққа «б.з.б. ІІІ-б.з.V ғғ. Қазақстанның» және «Дүние жүзінің саяси картасы» пайдаланылады. Сабақтың бірінші мәселесін түсіндіру кезінде, «өркениет», «көшпелі өркениет» ұғымдарына түсінік беріп, оқушылардың өткен материалдарын естеріне қайта түсіріп, қорытындылау.

Қытаймен

• Елшілік

• Одақ құру

• Шапқыншылық

• Жібек саудасы

Үйсін, қаңлы, ғұн

• Қытай

• Сасандықтар

• Кушан

Қаладағы күрделі құрылыстар

• Қолөнер шебеханалары

• Мешіттер

• Моншалар

• Наубайханалар

• Қыш көзе жасайтын шеберханалар

• Сарайлар

• Сауда орталығы

• Үйлер

Көшпелі және отырықшы өркениеттер арасындағы байланыс ежелгі заманнан б.з.б. VII-V ғасырларында басталып, орта ғасырларға (X-XVIғғ.) дейін дамып, жалғасып отырған. Екі өркениет арасындағы экономикалық және мәдени байланыстардың болғанын дәлелдейтін көптеген археологиялық және жазба деректерді талдап түсіндіру арқылы сабақ қорытындыланады.

Сабақты бекіту сұрақтары:

• Көшпелі өркениет дегенді қалай түсінесіңдер?

• Отырықшы өркениет дегеніміз қандай өркениет?

• Бұл өркениеттер арасындағы байланыстар қандай қажеттіліктерден туды?

• Ерте орта ғасырлардағы көшпелілер мен отырықшылар арасындағы байланыстарға тоқталу.

• Қала мәдениетінің даму себептерін атаңдар.

• Қандай ірі қалалар өсіп шықты? Олардың ішкі құрылыс жүйелерінде қандай жаңа құрылыстар салынды?

Бағалау:

Үйге тапсырма: §15.

10-сынып. Қазақстан тарихы

Сабақтың тақырыбы: Қайталау.

Сабақтың мақсаты:

• ІІ тоқсанда өтілген материалдарды қайталай отырып, алған білімдерін пысықтау.

• Ұлтжанды, білімді жеке тұлға тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: қайталау

Әдісі: интерактивті

Көрнекілік: карта, сызба

Сабақтың барысы: І.Ұйымдастыру кезеңі

• Оқу құралын тексеріп түгелдеу

• Әнұран орындау, «Хабар»

• Оқушылар зейінін сабаққа аудару

ІІ.Үй тапсырмасын сұрау:

• Көшпелі өркениет дегенді қалай түсінесіңдер?

• Отырықшы өркениет дегеніміз қандай өркениет?

• Бұл өркениеттер арасындағы байланыстар қандай қажеттіліктерден туды?

• Ерте орта ғасырлардағы көшпелілер мен отырықшылар арасындағы байланыстарға тоқталу.

• Қала мәдениетінің даму себептерін атаңдар.

• Қандай ірі қалалар өсіп шықты? Олардың ішкі құрылыс жүйелерінде қандай жаңа құрылыстар салынды?

Қайталанатын материалдар:

1. Қыпшақ мемлекеті

2. Қазақтардың халық болып қалыптасуының аяқталуы

3. «Қазақ» атауы мен қазақ жүздерінің пайда болуы

4. Қазақстанда көшпелі өркениеттің пайда болуы және оның дамуы

5. Көшпелілер мәдениеті

6. Көшпелі және отырықшы өркениеттер арасындағы байланыс

Сабақты бекіту:

• «Ия жоқ»

• БҮҮ

• Бетпе-бет

• Венн диаграммасы

• Эрудит

Бағалау:

Үйге тапсырма: § ІІ тоқсан материалдарын қайталау.