1.Жылыжайларды пайдалану және құрылысын салу.

Жылыжайлар - ең жстілген өсіру құрылыстарының бірі, мұнда өсімдік тіршілігінің барлық себепшарттарын (факторларын), сондайақ өнімділікті де реттеуге болады. Жылыжайдың корғаулы

ксрдің басқа құрылыстарынан айырмашылығы барлық технологиялық үдерістерді механикаландырып қана қоймай, сонымен бірге автоматтандыруға да болады. Жылыжайдағы еңбек өнер кәсіптік өндірістің бір түрі. Жылыжайлардың негізгі міндеті -маусымнан тыс уақытта көкөніс, қорғаулы және ашык жерлер үшін көшет өсіру. Пайдалану және құрылысын салу белгілері бойынша жылыжайларды: міндеті, пайдалану ұзактығы (маусымдылығы), есіру технологиясы, жарық өткізгіш коршау түрі, қор-шауының пішін үйлесімі, жылыту тәсілі сияқты алты топка бөледі.

Міндеті бойынша жылыжайлар көкөністік, көшеттік (өсіру) және гүлзар (гүлбак) болып белінеді. Көкөністік жылыжайларда тауарлык көкөністер, көшеттіктерде-ашық және қорғаулы жсрлер үшін көшеттер өсіріледі. Жылыжай комбинаттары алаңыныцңS-10 % көшеттіктердің үлесіне тиеді.

Пайдалану ұзактығы бойынша жылыжайлар кысқы және көктемдік болып бөлінеді. Қыскы жылыжайда жыл бойы көкөніс және көшет өсіріледі, көктемдікті - ерте көктемнен қоныр күзге дейін (ерте көкөніс және ашық жер үшін көшет өсіріледі) пайдаланады.

Өсіру технологиясы бойынша сөрслі, сөресіз (жерде), гидропонды жылыжайлар, фитотрондар және қозыкүйрык (шапиньон) өсіретін болып бәлінеді. Сорелі жылыжайлар, көбінесе, көшеттер өсіруі пайдаланылады. Сөрелі жылыжайларда жұмысты ме-ханикаландыру мүмкін емес, сондыктан қазіріі жылыжайларды сорссіз салады жәнс өсімдіктер тікелей жылыжай тонырағында өсіріледі.

Гидропонды жылыжайларда өсімдіктерді коректік ерітінділер құйылған, су өтпейтін бетонды астауларда өсіреді.

Фитотрондар - коршаған орта себепшарттарының өсімдікке әссрін зерттеу үшін жасанды жағдайларды реттейтін қондырғылар. Қозықұйрық өсіргішжай - жылыжайлардың қозықұйрык өсіруге бейімдслген түрі.

Қозықүйрык өсіру үшін әртүрлі құрылыстар: ұнғымалар (штольнялар), үңгірлер, кеніштер (карьерлер), сондай-ақ жетөлер, ескі ғимараттар, жылыжайлар пайдаланылады. Қозықүйрыкты өсіруге өзінің тікелей мақсатында

Қысқы жылыжайлардың сыртқы түрі

2.Жылыжайлар жарық өткізгіш жамылғыларының түрлері|

бойынша шыныланған, пленкамен және қатты полимерлі жадығаттармен жабылған болып бөлінеді. Қыскы жылыжайлар шыныланады да, көктсмдіктер шынылы да, пленкалы да болуы мүмкін.

Күн сәулесі жылыжайдың ішіне өтіп топыраққа, өсімдікке',! қабырғаға және баска да жерлерге түседі, оларды қыздырып жылытуға айналады, сосын шыны арқылы кері сыртқа шыға алмайды, жылыжайдын температурасын көтереді. Бүл қүбылысты бу­лыжай нсмесе жылыжай әсері дейді. Булыжай әсерінің байқалу] деңгейіне байланысты жылыжайдың жылу режимі, оның жылы теңгсрімі, жылытудың қажеттілігі және отын шығыны анықталады. Сонымсн булыжай әсері шынылы жылыжайларда күштіреі байқалады.

3.Қоршаудың пішін үйлесімі (конфигурациясы) бойынша жы лыжайлар ангарлы және тоитамалы (блокты) болады, көлденен қиығының пішіні бойынша, сыңар жақты және екі жақты құлмалы, тегіс және цилиндрлі, оңтүстікке бағытталынған қүламалы болып бөлінеді. Ангарлы жылыжайларда тіреулер болмайды. Блокты жылыжайлар - ангарлы жылыжайлардың бірнешеуін бір-бірімен тіркестіре салынғандай.

Блокты жылыжайлардың ангарлы жылыжайлардан артықшылығы: коршау коэффициентінің аздығы, бағасының және отын шығынының 15-18 пайызға төмснірегі, кұрылысты салу 30-35 пайызға арзанырақ. Блокты жылыжайларда механикаландыру мәселесі оңай шсшіледі ( -сурет).

Жылыжайдын, баска да кұрылымдары бар: аспалы (вантгық), ауалык (үрмелі), биіктік-конвейерлік. Ванттық жылыжайлардың пленкалары жылыжайдын; екі жағындағы баганаларға тартылған троска байланады, үрмелілердің плеикасы үнемі ауаның кысы-мымен үсталынып тұрады. Өнсркәсіптің және электростанциялардың жылу қалдыктарын пайдалану үшін су сүзгілері бар жы­лыжайлар (гидрожылыжайлар) жасалынды.

Көкөніс дакылдарын беліілі бір кезенде өсіргенде, өсімдіктсргс қажетгі жылу режимін қалыптастыру үшін соңғы жылдары жыл-жымалы жылыжайларға қызығушылық туындауда. Жылыжайды рельс бойымен лебедкамен немесе қолмен, сондайақ рельс бойымен роликтің көмегімен козғайды. Көбінесе жылжымалы жылыжайларды коп жылдық көкөніс дақылдарының - коян-шөптің, рауғаштың, кымыздықтың, срте мсрзімінде пісетін кызанақтың, шалғамның, ақ сүтіігениің және т.б. жеміс салуын тсзде-ту үшін пайдаланады. Күзде, оларды жинап алғаннан кейін жылыжайды көрші телімге жылжытып, ксш пісетін дақылдарды өсіругс пайдаланады.

Тұрғын үйлердін жою өнеркәсіп ғимараттарының төбесіне жылыжай салу, аталынған орындардың калған жылуын және жерді тиімді пайдалануға мүмкіншіліктер жасауда.

Жылыжайлар жылытылу тәсілі бойынша күнкөзілік, биологиялық және техникалық жылудағы болуы мүмкін,

Бақылау сұрақтары:

1. Қоршаудың пішін үйлесімі

2. Жылытылу тәсілі

Дәріс № 9

Тақырып Қорғаулы жердің құрылыстарын салуға телім салуға телім таңдау.

Жоспар:

1. Жылыжайды салуға телім таңдау.

2. Қорғаулы жер құрылысын жылыту.