§ 25. Zobowiązania wynikające z czynności prawnych

141

traktu (jednakże z wyjątkiem zdolności stron i formy, które podlegają prawu wskazanemu przez oddzielne normy kolizyjne). Nie uwzględnia się jednak norm prawa pryw. mnr. obowiązujących w państwie, którego prawo zostało wybrane (chyba że co innego wynika z woli stron).

Ograniczenia stosowania prawa wybranego pojawiły się w ustawach konsumenckich. W myśl art. 17 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny z 2 marca 2000 r. (Dz.U. Nr 22, poz. 271 z późn. zm.) nie można w drodze umowy wyłączyć lub ograniczyć praw konsumenta określonych w art. 1-16, także w razie dokonania wyboru prawa obcego. Przepis ten nie wyłącza ani nie ogranicza samego wyboru prawa. Ogranicza natomiast zastosowanie obcego prawa wybranego przez strony, gdyby ono przewidywało niższy próg ochrony konsumenta niż ustawa z 2000 r. w art. 1-16. W miejsce wyłączonego przepisu prawa obcego (wybranego) sąd powinien zastosować odpowiedni przepis ustawy z 2000 r. W wyniku omawianego zabiegu nie dochodzi do całkowitego wyłączenia zastosowania prawa obcego. Ono dalej pozostanie statutem kontraktowym danej umowy, z zastrzeżeniem jednak korektury wynikającej z zastosowania odpowiednich przepisów ustawy z 2000 roku.

Przepis art. 17 ustawy z 2000 r. może być stosowany jedynie wtedy, gdy w braku wyboru prawa umowa, o którą chodzi, podlegałaby prawu polskiemu.

Mocą art. 18 pkt 6 wspomnianej ustawy do kodeksu cywilnego włączone zostały przepisy o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt

niebezpieczny (art. 449M4911). W art. 44911 na wyrost postanowiono, iż „nie można w drodze umowy wyłączyć lub ograniczyć odpowiedzialności określonej w przepisach niniejszego tytułu, także w razie dokonania wyboru prawa obcego". W chwili obecnej bowiem w zakresie deliktów nasza ustawa z 1965 r. nie przewiduje wyboru prawa, nie stwarza więc pola do zastosowania art. 44911 k.c. Postulat de legę ferenda odmiennego unormowania tej kwestii został jednak w naszym piśmiennictwie zgłoszony (T. Pajor, KPP 2000, z. 3). Dopiero w razie jego urzeczywistnienia przepis art. 44911 k.c. nabierze praktycznego znaczenia.

Przepis o podobnym brzmieniu zawiera art. 1 lb ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 55, poz. 578 z późn. zm.). Postanawia on bowiem, iż „nie można w drodze umowy wyłączyć lub ograniczyć odpowiedzialności określonej w art. 11, także w razie wyboru prawa obcego, z zastrzeżeniem ustępu 2 i 3". Wspomniany art. 1 la reguluje odpowiedzialność organizatora turystyki. Przepis 1 lb ust. 2 dopuszcza ograniczenia przewidziane w umowach międzynarodowych, których stroną jest Polska. Natomiast art. 1 lb ust. 3 zezwala na umowne ograniczenie odpowiedzialności organizatorów turystyki za niewykonanie lub nienależyte wykonanie usług w czasie imprezy turystycznej do dwukrotności ceny imprezy turystycznej względem każdego klienta.

Większość uwag wypowiedzianych wyżej, jeśli chodzi o art. 17 ustawy z 2000 r., odnosi się także do art. 1 lb ust. 1 ustawy o usługach turystycznych z 1997 r.

142

VI. Zobowiązania

Bardziej szczegółowe normy znalazły się w ustawie z 13 lipca 2000 r. o ochronie nabywców prawa korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku... (Dz.U. Nr 74, poz. 855 z późn. zm.). Chodzi tu o tzw. timesharing.

W myśl art. 9 tej ustawy jej postanowienia znajdują zastosowanie, gdy umowa lub stosunek prawny, o który chodzi, podlegają — zgodnie z normami kolizyjnymi prawa pryw. mnr. — prawu polskiemu.

Jeżeli natomiast umowa (stosunek prawny) podlega prawu obcemu, a prawo to nie zapewnia nabywcy poziomu ochrony przewidzianego w ustawie, przepisy ustawy stosuje się wtedy, gdy:

— budynek lub pomieszczenie mieszkalne położone są w Polsce lub

— nabywca ma miejsce zamieszkania w Polsce lub

— do zawarcia umowy doszło w następstwie wręczenia prospektu lub złożenia oferty przez przedsiębiorcę lub

— do zawarcia umowy doszło w następstwie oferty nabywcy złożonej przedsiębiorcy w Polsce.

W razie istnienia jednego z powiązań wskazanych w art. 10 ustawy jej postanowienia znajdą zastosowanie zarówno wtedy, gdy umowa lub stosunek podlegają prawu obcemu w wyniku wyboru prawa, jak i wtedy, gdy prawo obce zostało wskazane przez normę kolizyjną posługującą się łącznikiem obiektywnym. Dojdą one jednak do głosu tylko wtedy, gdy prawo obce nie zapewnia nabywcy poziomu ochrony przewidzianego w ustawie. Gdy prawo obce zapewnia poziom ochrony równorzędny lub wyższy, nie ma potrzeby sięgania do prawa polskiego.

Ogólne unormowanie znalazło się w ustawie z 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 100, poz. 1081 z późn. zm.). W myśl art. 17 „postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać uprawnień konsumenta przewidzianych w ustawie, także w razie dokonania wyboru prawa obcego. W takich przypadkach stosuje się przepisy ustawy". Przepis ten nie zakazuje wyboru prawa obcego. Ogranicza jedynie zastosowanie prawa obcego, gdy ono przewiduje niższy próg ochrony konsumenta niż polska ustawa. Zamiast prawa obcego znajdą w odpowiednim zakresie zastosowanie przepisy ustawy. W pozostałym zakresie stosowane będzie — jako statut kontraktowy — prawo obce (wybrane).

III. Poszukiwanie statutu kontraktowego w braku wyboru prawa

A. Uwagi wstępne

W braku wyboru prawa przy ustalaniu prawa właściwego dla zobowiązań umownych stosować należy art. 26-29 ustawy z 1965 r., o ile z odrębnych przepisów nie wynika co innego. Nieodzowne jest przy tym zachowanie okreś-