§10. Odesłanie

Literatura: H. Trammer: Z problematyki tzw. „odesłania" w międzynarodowym prawie prywatnym, St. et. Doc. 1958; K. Przybyłowski: Z problematyki stosowania obcych norm kolizyjnych, Kraków 1959; tenże: Odesłanie w polskim prawie międzynarodowym prywatnym, PiP 1959, z. 1; J. Jakubowski: Odesłanie częściowe i złożone w świetle ustawy o prawie prywatnym międzynarodowym z 1965 r., SP 1970, z. 26-27; K. Przybyłowski: Des effets de la non-recognition de competence par l'ordre juridiąue d'un Etat etranger, designe selon les regles du droit International prive, AlCr 1969, t. II; W. Ludwiczak 1990, s. 70 i n.; M. Sośniak 1991, s. 62 i n.; T. Pąjor: Nowe tendencje w części ogólnej prawa prywatnego międzynarodowego państw europejskich, PPHZ 1995, t. 18, s. 59-74; M. Pazdan: O potrzebie reformy polskiego prawa prywatnego międzynarodowego i niektórych proponowanych rozwiązaniach, KPP 2000, z. 3.

1. Organy każdego państwa zasadniczo stosują tylko własne prawo prywatne międzynarodowe. Wyjątek od tego zachodzi m.in. w przypadku odesłania. Normy regulujące odesłanie rozstrzygają tzw. konflikty negatywne pomiędzy systemami kolizyjnymi różnych państw. Udzielają one odpowiedzi na pytanie, jak należy postąpić przy określaniu prawa właściwego w sytuacji, gdy normy kolizyjne prawa wskazanego nie przewidują dla rozpatrywanego przypadku właściwości własnego prawa.

Odesłanie prowadzi do wyłączenia właściwości prawa wskazanego przez własną normę kolizyjną na rzecz właściwości prawa, do którego odsyła norma kolizyjna wchodząca w skład systemu prawnego wskazanego. Do odesłania dochodzi zatem wtedy, gdy norma kolizyjna prawa prywatnego międzynarodowego obowiązująca w państwie, w którym dokonywana jest ocena danego stosunku (norma kolizyjna prawa wskazującego), przewiduje w danym przypadku właściwość obcego prawa, a prawo to (mocą swej normy kolizyjnej) każe stosunek ów oceniać według innego prawa, gdyż uznaje za rozstrzygające inne powiązanie ocenianego stosunku z określonym obszarem prawnym, niż powiązanie, którym kieruje się norma kolizyjna prawa wskazującego. Z kolei prawo, do którego nastąpiło odesłanie ze strony prawa wskazanego, może „odsyłać" do kolejnego systemu prawnego.

Na podstawie norm kolizyjnych o odesłaniu państwa A podlega badaniu treść norm kolizyjnych zwykłych (pierwszego stopnia) obowiązujących w państwie B, którego prawo zostało wskazane dla rozpatrywanego przypadku przez normy kolizyjne zwykłe (pierwszego stopnia) państwa A; badanie to ma na celu stwier-

64

///. Oznaczenie i zastosowanie prawa właściwego

dzenie, czy normy kolizyjne państwa B przewidują dla danego przypadku również właściwość własnego prawa. Jeśli odpowiedź jest negatywna, może dojść — w granicach wyznaczonych przez normy kolizyjne (drugiego stopnia) państwa A — do odesłania i w rezultacie do zastosowania w danym przypadku innego prawa niż prawo wskazane przez normy kolizyjne zwykłe państwa A.

2. Odróżnia się odesłanie zwrotne i dalsze. Z odesłaniem zwrotnym mamy do czynienia wówczas, gdy normy kolizyjne prawa wskazanego (prawa państwa B) przewidują w rozpatrywanym zakresie właściwość prawa wskazującego (prawa państwa A), prawo wskazane odsyła więc z powrotem do prawa wskazującego.

Przykład: W wypadku oceny w Polsce dziedziczenia nieruchomości położonej w Polsce, wchodzącej w skład spadku po obywatelu francuskim, prawem wskazanym przez normę kolizyjną z art. 34 p.p.m. jest prawo francuskie. Jednakże w związku z tym, iż prawo francuskie poddaje ocenę dziedziczenia nieruchomości prawu miejsca położenia nieruchomości, dojdzie do odesłania zwrotnego. Ostatecznie właściwe okaże się więc prawo polskie.

Z kolei odesłanie dalsze zachodzi wtedy, gdy wskazane obce prawo odsyła do jakiegoś innego systemu prawnego (ten z kolei może odsyłać do prawa następnego). Odesłanie dalsze jest odesłaniem przyjętym, jeśli prawo pryw. mnr. państwa, do którego nastąpiło odesłanie, przewiduje w rozpatrywanym przypadku właściwość własnego prawa.

Przykład: W wypadku oceny w Polsce dziedziczenia ruchomości pozostawionych przez spadkodawcę, będącego obywatelem francuskim z ostatnim miejscem zamieszkania w Londynie, prawem wskazanym przez normę z art. 34 p.p.m. jest prawo francuskie (jako prawo ojczyste). Jednakże prawo francuskie poddaje dziedziczenie ruchomości prawu ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Odsyła więc w tym przypadku do prawa angielskiego. Będzie to odesłanie przyjęte, gdyż w Anglii dziedziczenie ruchomości podlega również prawu ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.

Odesłanie dalsze lub zwrotne może być odesłaniem częściowym, złożonym lub pełnym4.

Z odesłaniem pełnym (zwrotnym lub dalszym) mamy do czynienia wówczas, gdy odesłanie następuje w takim samym zakresie, w jakim nastąpiło wskazanie (ze strony prawa wskazującego).

Odesłanie częściowe występuje w wypadku, gdy prawo wskazane odsyła do prawa wskazującego (odesłanie częściowe zwrotne) lub do prawa trzeciego (odesłanie częściowe dalsze) tylko w części zakresu normy kolizyjnej, na której podstawie nastąpiło wskazanie.

Odesłanie złożone zachodzi wtedy, gdy prawo wskazane samo nie uznaje się za właściwe, nie odsyła jednak do jednego systemu prawnego, lecz do dwu (lub więcej) systemów prawnych (odesłanie częściowe zwrotne i równocześnie częściowe dalsze lub odesłania częściowe dalsze do różnych systemów prawnych).

Por. J. Jakubowski: Odesłanie, s. 52 i n.