Жұмыстың қысқаша мазмұны

Түр тірі ағза құрылымының негізгі формаларының бірі болып табылады. Даралардың бірі болып табылады. Даралардың бір түрге жататындығын шешу үшін көптеген критерийлер қолданылады.

1. Морфологиялық критерий - өткен ғасырдың ортасына дейін пайдаланған негізгі критерий. Жануарлар немесе өсімдіктер түрлерінің арасындағы негізгі сырттай айырмашылықтарға негізделген.

2. Географиялық критерий – мұнда түрдің әр қайсысы белгілі кеңістікте мекендейді.

3. Экологиялық критерий әр – түр белгілі қоректену типімен, мекен ету орнымен, көбею мезгілімен сипатталады, яғни өзінің экологиялық нишасына (оқшауына, қуысына) орналасады.

4. Этологиялық критерий – мұнда бір түрдегі жануарлардың мінез құлқы басқа түрдегі жануарлардың мінез құлқысынан ерекшеленеді.

5. Генетикалық критерий – түрдің негізгі қасиетінің оның басқалардан генетикалық оқшауларына иеленеді.

Сонымен, бірде – бір жеке критерий арқылы түрлерді бір – бірінен өзара дәлме – дәл ажыратуға болмайды. Дараның нақтылы түрдің қатарында болушылығын тек қана барлық критерийлердің жинағы немесе критерийлердің көпшілігі негізінде анықталады.

Жұмыстың барысы:

1.Түрді сипаттайтын белгілермен танысу, түрдің критерийлерімен танысу.

Түрді анықтайтын белгілер	Қысқаша сипаттама	Мысалдар
Морфологиялық
Физиологиялық
Генетикалық
Биохимиялық
Географиялық
Экологиялық

2.Бір туысқа жататын өсімдікті жақсылап қараңыз.

3.Анықтаған белгілеріңізді кестеге толтырыңыздар.

Белгілер	Түрдің атауы
	1	2	3
Гүл
Жеміс
Жапырақ
Сабақ
Тамыр
Гүлдеу уақыты
Өмір сүру ұзақтығы
Тіршілік ету орны

4.Анықтағышты пайдаланып, зерттелген өсімдік қай түрге жататындығын анықтаңыз.

5.Не себептен оларды бір түрге жатқыздыңыз.

6.Нәтижелерді пайдалана отырып, не себептен бір ғана критерий жеткіліксіздігін айтыңыз.

Қорытынды:

1. Түрді бір ғана критерий арқылы белгілеу мүмкін емес.

2. Түр дегеніміз бір-бірімен күрделі байланысқан және сыртқы ортамен байланысқан особьтардың жиынтығы.

№ 2 Зертханалық жұмыс

Сабақтың тақырыбы: Тірі өсімдіктерде немесе гербарийлер арқылы түрдің морфологиялық критерийін анықтаңыз.

Сабақтың мақсаты: Түрлердің морфологиялық критерилерін анықтай отырып «түр» критерилерін ұғыну.

Қажетті құрал-жабдықтар: Лупа, пинцет, бинокуляр, ақ қағаз.