2. Өт жолдарына контрастты затты көк тамыр арқылы жіберіп зерттеу.

Рентгенологиялық зерттеудің бұл түрінде контрастты заттар (билиогност т.б.) ауру адамның организміне тікелей (көктамыр) арқылы жіберіледі. Сондықтан оның пайдаланылған дозасының басым көпшілігі бауырға еш кедергісіз жетеді. Бұл әдіс өт қалтасының және өт жолдарының жағдайы жөнінде толық мәлімет береді. Пероральді холецистографияда жасалғандай дайындықты алдын ала жүргізеді. Көктамырға 1 мл контрастты затты жіберіп сынама жасағаннан кейін қалған 40 – 60 мл контрастты затты жіберіп, рентгенографияны 30 – 60 – 120 мин өткен соң жасайды. Егер науқастарда механикалық сарғаю ұзақ мерзімге созылса, бұл әдістің ақпараттық мүмкіншілігі төмендейді. Немесе зерттеу мүлдем нәтижесіз болуы мүмкін.

3. Инфузиялық – тамшылы холецистохолангиография.

Өт жолдарын зерттеудің бұл тәсілі 60 – 80 мл контрастты затты, құрамында инсулині бар 5% глюкоза ерітіндісіне (150 – 200 мл + 8 ед инсулин) қосып, 25 – 30 минут аралығында көктамырға тамшылап құюға негізделген. Глюкоза ерітіндісі бауыр клеткаларының қызметіне оң әсерін тигізеді, соның арқасында бауырға жеткен контрастты заттың өт жолдарына шығуына мүмкіншілік жасайды. Сондықтан рентгенологиялық зерттеудің бұл түрі көбінесе, бауыр функциясы нашарлағанда немесе қанда билирубин деңгейі жоғарылағанда қолданылады.

II. Ультрадыбысты зерттеу (удз).

Аспапты зерттеулер арасында холецистолитиаз және холедохолитиазды анықтауда бүгінгі таңда УДЗ алдыңғы қатардан орын алады. Ультрадыбыстық зерттеуде холецистолитиаз және холедохолитиаз мына негізгі белгілермен дәлелденеді: өт қабы көлемінің ұлғаюы, оның қабырғаларының қалыңдауы, контурларының біркелкі болмай, олардың "шөйілуі", қабырғаларының қосарлануы ("қос қабырға белгісі"). Осылармен қатар УДЗ суретте өт қуығының мойын бөлігіне тірелген тас анық көрінеді. Холецистолитиаз және холедохолитиаз диагнозын анықтауда оны жедел панкреатиттен, жедел аппендициттен, оң жақ бүйрек ауруларынан, асқазанның және он екі елі ішектің ойық жарасынан т.б. сырқаттардан ажырату қажетгілігі туады. Бұл тәсіл белгілі бір жаққа карай бағытталған ультрадыбыстың жолында консистенциясы қатты, тығыз, яғни эхопозитивті құрылым (структуралар) кездескенде, оның сол кұрамалардан кері шағылуына, жақсы жаңғырықтануына негізделген. Кері шағылу, немесе жаңғырық ізі әдебиет көздерінде "акустикалық көлеңке" деп аталады. УДЗ суретінде ол эхопозитивті құрылымнан төмен карай бағытталған жол сияқты болып көрінеді. Сонымен өт қабы мен өт жолдарының УД - тық белгілері өт қабы ішінде орналасатын эхопозитивті құрылым және одан төмен тарайтын акустикалық көлеңкемен сипатталады (5 - сурет). Эхопозитивтік құрылымдардың көлемі мен акустикалық көлеңкенің еніне қарай өт қабындағы тастардың аумағы мен санын болжауға болады.

5 - сурет. Өт қабының УДЗ-дағы көрінісі.

Бұл зертеу тәсілі механикалық сарғаюдың диагностикасында маңызды роль атқарады. Бұл әдіс аурудың обтурациялық сипатын өт өзектерінің кеңеюі болғанда негіздеуге көмектеседі. 75-90 % жағдайда механикалық сарғаюдың тікелей себебін анықтауға болады. Механикалық сарғаю кезіндегі УДЗ- нің жетістіктері :

• Зерттеудің скринингтік сипаты

• Инвазивті еместігі , асқынудың болмауы

• Аурудың барлық ауырлық дәрежесінде, жүктілік кезінде қолдану мүмкіндігі

• Өт жолдары декомпрессиясының пульсациялық түрінде және биопсия кезінде ультрадыбыстық бақылау жүргізе алу мүмкіндігі

• Өт шығару өзектерін декомпрессиялаудың тәсілін обьективті түрде негіздей алу

УДЗ-дің, рентгенологиялык зерттеумен салыстырғанда, бірнеше ұтымды және пайдалы жақтары бар екеніне көңіл аудару керек. Біріншіден, ол инвазиялық емес зерттеулер қатарына жатады, яғни зерттеу жүргізу үшін ауру адамның организміне қосымша заттарды (мыс: контрасты заттар) жіберу қажеттілігі жок. Екіншіден, УДЗ өт кабындағы тастарды анықтаудағы ақпараттылығы өте жоғары. М.И.Кузин және басқ. (1982), Т.Я. Стручкова (1984), Л.В.Поташов, А.Ж.Нұрмақов (1993) т.б. бүл көрсеткіш 97—100% - ды құрайды. Үшіншіден, ультрадыбыстың, рентген сәулесіндей, адам организміне тигізетін анық зиянды әсері жоқ (Милонов О.Б. және басқ., 1984, Heman L. 1970), сондықтан оны, қажетті жағдайларда, бірнеше рет қайталай қолдануға болады (Нестеренко Ю.А. және баск., 1986, Поташов Л.В., Нұрмақов А.Ж., 1993).

Гепатобилиарлы аймақты УДЗ-і механикалық сарғаюмен түскен науқастардың барлығына дерлік арнайы дайындықсыз жасала береді. Ультрадыбыстық зерттеуді жасына, қосымша ауруларына, алғаш болған операцияларына қарамастан, өт жолдарының зақымдануына күдік туған кезде науқастардың барлығына жүргізуге болады.

Механикалық сарғаюдың ультрадыбыстық белгілеріне бауырішілік және жалпы өт жолының кеңеюі, өт қабының ұлғаюы жатады. Ультрадыбысты диагностика әдісімен холедохолитиазды, дистальды бөлігіндегі өт ағысының жағдайын, бауырдағы немесе одан тыс қуыстарды гиперэхогенді түзілістерді, ұйқы безінің жағдайын анықтауға болады.

Обструкцияның орналасуына байланысты биллиарлық жолдың суреті өзгереді. Жалпы өт жолының төменгі 1/3 бөлігі деңгейінің обструкциясы кезінде бауырішілік, бауырлық және жалпы өт жолдарының кеңеюі, өт қабының ұлғаюы болады.

Өт қабы өзегінің құятын жеріндегі бөгетке байланысты бауырішілік өт жолдарының және жалпы бауыр өзегінің кеңеюі болады. Бірақ өт жолы мен өт қабы өзгермейді.

Конфлюенс деңгейіндегі жоғарғы блок кезінде: УДЗ-да сегментарлық және ЖӨЖ-ы кеңейеді, ал бауырдан тыс өт жолдары мен өт қабы өзгермейді.