6. Аудиттің компонеттері,принциптері, коцепциялары мен постулаттары.

.Аудит компоненттері.Аудит - бұл қаржы есеп беруді, шаруашылық жүргізуші субъектілердін берген есебінің дүрыстығын анықтау мақсатында олардың қаржы-шаруашылық қызметі туралы алғашқы құжаттар мен басқа да ақпаратының есебін, оның толықтығын және қолданылып жүрген заңдар мен белгіленген нормативтерге сәйкестігін тәуелсіз түрде тексеру.Егер белгіленген тәртіп бойынша тіркелмөген және Аудиторлық қызметпен айналысу қүқығы біліктілік комиссиясының аттестациясынан өтпеген болса, бірде-бір заңды ұйым немесе нақты адам аудитор деп атала алмайды немесе өздерін аудиторлық қызметпен айиалысушы ретінде көрсете алмайды. Аудиттің маңызын анықтау шеңберінде олар төмендегідей негізгі компоненттердің қажеттілігін анықтау қажет. Оларға жататындар:Шаруашылық жүргізуші субъектілер, Ақпараттар, Аудиторлардың кәсіби мамандылығы, Материалдарды жинау және оларды бағалау Стандарттар мен критериялар (белгілер) Аудит постулаттары.Егер аудиттің әдістері, міндеттері және пәні оның теориялық сұрақтарының негізі болып есептелінсе, онда онымен қатар бірнеше теориялық проблемаларын қарастыру қажет. Олар аудиттің пәні мен мазмұнын одан әрі қарай дамытады. Міне, осыларға жататындар:1 Концепциялар (бірдеме туралы негізгі пікір)2Постулаттар (сипаттауды керек ететін жорамалдар)3Стандарттар. Концепция дегеніміз - әртүрлі құбылыстарды түсіну, көзқарастыру жүйелерін анықтау. Концепция белгілі ғылымның теориялық бағытын анықтауға көмектеседі. Аудиттің теориясы 5 концепциядан тұрады:Тәртіп этикасы.Тәуелсіздік. Кәсі-билік.Айғақтық (дәлелдеулік).Дәлдікті көрсету.Аудит теориясының екінші негізгі элементі болып постулаттар есептелінеді.Постулат дегеніміз бастапқы жағдайды дәлелсіз түрде бекіту немесе қабылдау. Постулаттар ғылыми пәннің және ғылымның негізіне жатады. Ол әрбір ғылымның дамуына әсер етеді. Әрбір постулаттар немесе аксиомалар білімнің даму процестерінде өзгеріп отырады.Аудиттің постулаты - аудиторлық теорияның аксиомалық ережесі, ол арқылы аудиторлық стандарттың мазмұнын тұсінуге болады және бағытын дамытуға көмектеседі. Постулатгарға мыналәр жатады:1.Қаржы отчеты мен қаржы көрсеткіштері тексерілуі қажет, бұл постулатты қателік деп айтуға болмайды, өйткені зан бойынша қаржы отчетының дүрыстығын және объективтілігін аудиторлардың анықтап беруі қажет.2.Аудиторлар мен әкімшілік арасында мақсаттары жөнінде шарасыз тартыс болуы міндетті емес.3.Верификацияның мүмкіндігі (анықтығын тексеру, дұрыстығын анықтау).4.Отчет дұрыс жасалмаған. Бұл постулат аудиттің рөлі мен манызын анықтайды,5.Ешкімде кателіктен құтылмайды. 6Аудитордың пікірі оның қажеттілігімен байланысты.7.Отчет көрсеткіштерінің объективтілігі ішкі тексерудің тиімділігіне тікелей пропорционалды болып келеді.8Қаржы отчеты тәуелсіз пікір ретінде тексерілген жағдайда, аудиторлардың қызметі оның өкілдігіне байланысты.9Әрбір сонғы тексеру алдынғы тексерудің құнын төмендетеді.10Аудитордың әрбір қорытындысы белгілі бір мөлшерде оның дұрыс екендігін дәлелдейді.11Бастапқы ақпараттардң құндылығы.12Жалпы қабылданған бухгалтерлік принциптерді жүйелі түрде іске асыру.Постулаттарды зерттей отырып төмендегідей қорытындыға келуге болады біріншіден, постулаттар міндетті түрде аудиторлардың жұмыстарына қажет; екіншіден, шет мемлекеттер пайдаланып жүрген постулаттардың бәрін бірдей тәжірибе жүзінде пайдалануға болмайды. Постулаттарды білу және оларды күнделікті жұмыста пайдалану аудиттің техникасы мен бағытын жақсартуга әсер етеді. Аудит принциптері. Аудит өзінің кәсіби қызметінде мына принциптерді басшылықа алу керек адалдық, обьективтілік, кіби құзыреттілік, құпияны сақтай білетінділік, тәуелсіздік, жинақылық, мұқияттылық, ғылымиялық, нақтылық, жариялық, демократияшлдық және т.б.Мысалы, аудитор өзінің кәсіби міндетін орындау барысында қағамдық сенімді қолдау әрі нығайту ретінде адалдық, обьективтілік және тәуелсіздік принциптерінің талаптарын сақтауы, өзіне сеніп тапсырған жұмысты мінсіз әрі адал орындалуы талқылауда білдіретін пікірінің обьективтілігі мен тәуелсіздігін сақтауы керек.Ғылымиялық принциптің мағынасы аудиттің қорытындылары аудит теориясы және оны басқару ғылымының бар ережесімен әрекет етудің нұсқасын құптайды немесе одан бас тартады. Ол белгілі бір бастапқы мәліметтермен құрылған теориялық базаның ғылыми шынайылығын немесе жалғандығын көрсетіп береді.Нақтылық принципі аудиттің мақсатқа лайықты әрі уақытылы жүргізілуін білдіреді.Жариялық принципін сақтау қажеттілігі аудитті жүргізуге де, оның нәтижесіне де қатысты. Жариялықтың аудиттің дамуы мен аудиторлық беделін көтеруге пайдасы бар. Қоғамдық пікірді қалыптастыруда маңызы зор.Халықаралық аудиторлық қызметтің нұсқауында тәуелсіз тексеру жүргізілгенде сақталуы қажет басқада принциптер аталады. Негізгі принциптердің маңызы мен оларды сақтау аудиторлықты тек жақсы жағынан ғана ұғындырып қоймай, оның қызмет нәтижелерінің тиімділігін арттырады.