Түйнек (күйдіргі, сібір ойық жарасы)

А дамға ауру мал, аңдардың еті, терісі, жүнінен жұғатын өте қауіпті жұқпалы инфекция. Қоздырғышы сыртқы орта жағдайына өте төзімді, спора түзетін бацилла (Bacillus anthracis). Инкубациялық кезең 2 – 7 күнге созылады. Сібір жарасының 3 түрі кездеседі: тері, ішек, өкпе формалары. Жиі кездесетіні карбункулға ұқсас терінің сібір ойық жарасы. Теріде қышитын болар-болмас түйін пайда болады, ортасында геморрагиялық пустула түзіледі. Пустула жарылып қара қотырланады (көмір түсті), айналасында жараны қоршай жаңадан серозды-гемррагиялық көпіршіктер пайда болады, тіндер қатты ісінеді (120-сурет).

Сурет 120. Сібір жарасы (сбір карбункулы).

Жарада іріңдеу және ешқандай ауырсыну сезімі болмайды, көпіршіктер ішіндегі қанды сарысуды бактериологиялық зерттеу кезінде аурудың қоздырғышы анықталады. Науқастың жалпы жағдайында айтарлықтай өзгерістер байқалмайды, тек қана инфекцияның жайылған түрінде ауыр интоксикация орын алады. Ауру малдың етін жегенде сібір таяқшалары ішекке, мал терісін, жүнін өңдегенде ауа арқылы өкпеге түсіп, түйнек ауруын тудыруы мүмкін. Түйнектің бұл түрлері науқасты тез арада өлімге әкелуіне байланысты диагноз анықтала қоймайды. Аурудың емі тек консервативті, операция жасалса қабыну айналасындағы грануляциялық шектеу бұзылып, процесстің жайылуына әкеледі. Міндетті түрде антибиотиктер тағайындалады (пенициллин, стрептомицин, т.б.). Арнайы ем ретінде күйдіргіге қарсы сарысудың 50-100мл., және 0,6-0,9 г. сальварсанды көктамыр арқылы енгізу.

Жара дифтериясы

Жараларға дифтерия таяқшалары (Лефлер таяқшасы) түскенде дамиды. Қабынудың ерекшелігі жараның бетінде, қиын алынатын сұр немесе сұр-сарғыш түсті қабықтың болуы. Жараның айналасындағы тіндер қызарып ісінеді (121-сурет). Ағымы баяу, бактериологиялық зерттеуде аурудың қоздырғышы а нықталады.

Сурет 121. Жара дифтериясы.

Емі. Науқасты оңашалағаннан кейін тамақ дифтериясы сияқты емдейді: Безредко тәсілімен бұлшықетке 25000-50000 антитоксикалық бірлік дифтерияға қарсы сарысу инъекцияланады. Жара антибиотиктер, антисептиктер ерітінділерімен жуылып, дифтерияға қарсы сарысумен таңу салынады.

Шірікті инфекциялар

Шірікті инфекциялардың этиологиясы спора түзбейтін анаэробты микробтар (B. Coli, B. Putrificus, Proteus) және осы микробтардың стафилококк, стрептококтармен бірлескен ассоциациясы. Шірікті инфекцияларда тіндердің жергілікті өзгерістері және ағзаның жалпы реакциясы анаэробты инфекцияға ұқсас келеді, қабынудан некроздану процесі басым болады. Тіндер іріп-шірігенде сасық иісті ірің көп мөлшерде бөлініп, науқасты ауыр интоксикацияға әкеледі. Шірікті инфекция қатты ластанған жыртылған, мыжылған жараларда, ашық сынықтарда, жедел парапроктиттер (122-сурет), аппендикулярлы абсцестер, одонтогенді ф легмоналарда дамиды.

Сурет 122. Іріңді-шірікті парапроктит.

Клиникалық көрінісінде: өліеттенген тіндерге толы жарадан сасық иісті, геморрагиялық кір сұйықтық көп мөлшерде бөлінеді. Жараның шеті қызарып ісінеді. Жиі лимфангиит, лимфаденит дамиды. Науқастың жалпы жағдайында: дене қызуы көтеріліп, қалтырайды, ұйқысы қашады, тәбеті төмендеп ауыр интоксикация, сепсистік жағдай орын алады.

Емі сепсис ауруының еміне сәйкес келеді. Жараны кеңінен тіліп ашып өліеттерден мұқият тазартады, қуыстанып қалған іріңді қалталарды санациялап, ішін сутегінің асқынтотығының 3% ерітіндісімен жуып дренаждайды. Дренаж арқылы жараны антисептиктермен жуып, антибиотиктер енгізеді.

Шірікті инфекциялардың алдын алу мақсатында инфицирленген жараларға дер кезінде мұқият біріншілік хирургиялық тазарту жүргізу, жедел аппендицит, қысылған жарықтар, жедел холециститте т.б. жедел операцияларды жасау.