3.7 Оқу уақытының дидактикалық маңызы

Дамымалы оқу жүйесінде уақыт жеке алынбайды. Ол үнемі кеңістікпен үңдестікте жалғамалы, сабақтастықты заңдылықтардың негізінде болады.

Ол үшін жаңа типті сабақтың сарынына қарай бірнеше «45 минут» уақытты кеңістігімен қатар алу көзделеді. Бұл өтілетін материалдардың тығыздығы мен толықтығына тікелей бағынышты.

Әр пәннен жалпы сынып бойынша шығарылған жүктеме тұтастай алынып, оны «Жаңа сабақ» пен «Өткенді қайталау», «Қорыту», «Жинақтау», «Тексеру», «Кесінділерді салыстыру», «Парадигмасын шығару» т.б. сабақ» типтеріне алдын-ала үлгілеп, пішіндеп, құрастырып, технологиялық карта жасау – барлық педагогикалық технологияларға тән қағида. Сол себепті 102 сағат десек, аптасына 3 сағаты «Жаңа сабағына» атажан «Қорыту», «Тексеру», «Жинақтау» т.б. типті сабақтарына алдын-ала жіктеліп, оларды блоктардың алгоритмдерінің кіші жүйелерінде қарастырады. Мұндай әрекетті нәтижеге бағдарлау үшін мектеп басшысы тарифтік жүктемені педагогтық қауымға мамырайында жобалап айтып қоюы ескеріледі. Білім мазмұны тұтастық сарында меңгерілуіне орай, оқушылардың оқу еңбегі матрица, конспект, тезис, репортаж, алгоритм, пішін, ауқымды график сияқты т.б. жұмыстың түрлерін шығарады. Ал ұстаз бұл әрекеттердің мақсатының, міндеттерінің айқындалуы үшін блок блокпен кіші жүйелерге жіктелген материалдардың алдын-ала пішіндерін құрастырып қоюға ынталанады.

Дидактикалық рөлі зор оқу жүйесінің тиімділігін дидактикалық кесінді арттырады. Дидактикалық саласының екі түрлі сипаты нәтижеге ықпал жасайды. Оның біріншісі күнделікті жеке-жеке сабақтағы дидактиканың мөлшері кесінді ретінде жүрсе, тұтас блок блокқа жіктеліп қарастырылса, макродидактика мазмұныңда қабылданады.

3.8 Дидактикалық материалды ұстаздың қызметте пайдалануының алгоритмі

Макродидактика:

I. Материалды блок жүйесіне жіктеу кезеңінде:

• оқу нысаналарын саралап тандауға, ыңғайлас, сарындас, ішінара байланысты материалдарды топтастыруға, технологиялық картаға бейімдеуге, оқушылар мен оқу бағдарламаларымен жұмыс істеуге ниеттенеді;

• оқу материалының ішінде өздігінен және жеке жұмысты кіші жүйелер негізінде түйістендіре, тұтас қарастыруға бағыттайды;

• кіші блоктардың өзара байланыстары анықталады, нысаналарды оқыту ең ұтымды ауқымда қабылдануға сараланып беріледі.

Микродидактика.

II. Күнделікті сабақты құрастыру кезеңінде:

- Оқу материалын жүйелеу орындалады, оқушының әрекетінде қисынға, терминге, жетекші ұғымдарға, мұраттарға, заңдылықтарға сөз саптау мәдениеті мен парасат пайымына, бағамына, символдарға, белгілер мен таңбаларға, маңыздылық пен құндылықка, мазмұн сипатына (оқу-білім-ғылым), тәлім-тәрбие сарынына назар аударылады.

- Жаңа сабақта оқушының нысаны жайлы ой-өрісі жан-жақты дамытылады.

• өздігінен сыныпта алған білім мөлшерін 60 пайызға өздігінен көтереді;

• Барлық жиған білімін «тексеру», «жинақтау», «қорыту» сабақтарында кері әрекет арқылы көпшілік пен ұстазға танытады. (жүйелі, үздіксіз). Аталған іс-әрекет тек толғаныспен бағалау өлшемдерінің алдын-ала құрастырылуы заңдылығына сүйеніп өткізіледі (тараулар, тақырыптар, бөлімдер);

• Жаттықтыру, машықтандыру жұмыстарының мәтіндерін сұрыптау қарастырылады (Кілтті ұғымдар), қайталау (репродуктивті), мемлекеттік қалыптан екі сүйем не одан да жоғары шығармашылық (сапалық, құрастырушылық, жасампаздық) т.б. деңгейліктері дамытылады;

• өздігінен және жеке жұмыс пен парадигмалық деңгейліктерді шығарудың нөлдік, аралық, бақылау-қорытынды кесінділері шығарылады (жүйелі);

• Тәжірибелік, зертханалық, косымша материалмен толықтыру әрекеттері ұйымдастырылады;

• «Тексеру» сабақтарыңда «сынақ», «емтихан», «коллоквиум» сияқты рейтинг жүйесіне бағынған жұмыс жүргізіледі;

III. Макродидактиканың материалын құрастыру кезеңінде:

• сабақтың нақты мақсаты өтілетін нысанадан туындап, дидактикалық міндеттерге жіктеледі (шектік қойылмайды, ұстаздың деңгейі мен оқушылардың деңгейіне үңдесіп құрылады);

• алынған материалдарды өзектендірудің, ынталаңдырудың әдіс-амал, технологиялары, ойлау мен танымдық деңгейді дамыту, ширату алдын-ала пішінделеді;

• пәнішілік, пәнаралық байланыстар интеграция қағидасына бағынады;

• ұстаз нәтижеге бағдарлар деген дамымалы өзіне ыңғайлы, өзі меңгерген педагогикалық технологиясын таңдайды;

- ең ұтымды деген педагогикалық технологиялар оқу материалдарын тиімді меңгеруге бағыттайды;

- үйге берілетін тапсырманың көлемі үнемі оқушының қабылдау деңгейіне үндесіп келуіне көңіл аударылады.

Макродидактика кесіндісінде негізгі үрдіс – оқыту. Тәжірибеде оқытуды ұйымдастыру мен оқушылардың оқу еңбегін басқарудың тиімді құралдарын талғайды, табады.

Сол құралдар мынандай сипатта келеді:

Оқушылардыц оқу еңбегін ұйымдастыру	Оқушылардың оқу еңбегін басқарудың құралдары
Оқу материалының конспектісі	Оқу мәтінінің алгоритмі
Технологиялық карта	Сұрақтардың жіктемесі
Сәтті жоспар	Дидактикалық негізі
Нысананың пішіні, өлшемі, бағалау өлшемі	Тапсырмалардың бағдарламасы
Матрица	Ыңғайланған қисындық оқу материалы
Оқу материалының тезисі