37. Жүздер және қазақтың ру-тайпалық құрылымы

Жүз – тарихи шаруашылық және географиялық аймақ, белгілі рулық топтың территориясы. Жүз – бөлік, тарап мағынасын білдірді. Үш жүз географиятық орны мен климатының айырмашылығымен ерекшеленеді. Қазақ халқы үш жүзге бөлінеді: 1. Ұлы жүз. Территориясы: Жетісу мен Оңт. Қазақстан. Рулары: үйсін, дулат, албан, суан, жалайыр, шапырашты, қаңлы, сіргелі, ысты, ошақты, т.б. Ұлы жүзді Ақарыс деп те атайды.

2. Орта жүз. Террит-сы: Орталық және Солт.-Шығыс Қазақстан. Рулары: қыпшақ, арғын, найман, керей, қоңырат, уақ, т.б. Орта жүзді Бекарыс деп те атайды.

3. Кіші жүз. Террит: Батыс Қаз. Рулары: адай, алшын, төртқара, жағалбайдлы, табын, тама, байбақты, қаракесек, т.б. Кіші жүзді үш негізгі рулық одақтар құрайды: Жетіру, Әлімұлы, Байұлы. Кіші жүзді Ақарыс деп те атайды.Құн төлеу – адам өлтіргені үшін мүліктік өтем төлеу енгізілді.1. Әкімшілік-құқық нормалары мен қылмыстық іс құқығы.

Сұлтандардан басқа әр адам ханға жыл сайын мал-мүлкінің жиырмадан бір бөлігі мөлшерінде салық төлеу. Құн төлеу мөлшері: ер кісі үшін 1000 қой, әйел үшін – 500 қой.Дене мүшелерінің құны: бас бармақ – 100, шынашақ – 20 қой.

38.Хviii –хХғ басында Қазақстан территориясын әскери казактардың отырлауы.

Қазақстан аумағы XYIII ғасыр бойында және

XIX ғасырдың бірінші жартысында Ресей империясының тұрақты және тұрақты емес бөлімдері орналастырылатын орын ретінде пайдаланылады. Бұл орыс казак шекарасының бүкіл бойында ғана емес қазақ даласының терең ішкі өңірінен де құрылды. Осы сансыз көп әскер және казак бөлімшелері Ресей империясы Оңтүстік шекараларының қауіпсіздігін қамтамасыз етті. Солдаттар мен казактар көптеген әскери және құрылысшылық міндеттер атқарды .Патша үкіметі оларға жердің жақсысын бердіказактар мен солдаттар бекіністерстанциялар мен қалалар салу кезінде жұмыс күші ретінде кеңіінен пайдаланылды. Алайда осынау зор және қымбатқа түскен барлық шаралардың саяси мағынасы мүлде тереңде жатты. Қазақстан аумағына әскер орналастыра отырып патша үкіметі Орта Азияға қарай ілгерілеу үшін алғы шеп дайындады және ең соңғысы тұрақты бөлімдер мен казак әскерлері қазақ халқының сана сезімін тұншықтьыруға және ұлт азаттық күштерін талқандауқа арналды. Исатай Тайманов пен Махамбет Өтемісов басшылық еткен көтерілісті басып жаныштауда нақ солай болды. Кенесары бастаған қазақ халқының күрес жылдарында да нақ солай болды.

39.Нарықтық экономикаға көшу және тәуелсз Қазақстанның әлеуметтік экономикалық дамуындағы мәселелер. Қазақстанда жүргізілген экономикалық реформалар республика органдарының экономикалық басқарудағы ролін, орны мен функциясын түбегейлі қарастырды.Министрліктердің ендігі міндеті – басқару емес, салааралық өркендеуіне жағыдай жасап, бағдар беру жұмыстарымен айналысты.Наррықтық қоғамның дамуын жеделдету мақсатында мемлекет меншігінен алу жкекшклендіру жоспары жасалды.Негізгі мақсаттары: Кәсіпкерлікті дамыту.Кәсіпорындардығы мемлекет иелігінен алу.Еркін баға орнату.Жеке меншікті секторлар құру.Бәсекелестік ортаны қалыптастыру.Жекешелендіру 3 кезеңнен тұрды:

1. 1991-1992 жылдар

2. 1992-1993 жылдар

3. 1993-1995 жылдар

1991-1992 жылдар жекешелендірудің негізгі міндеттері:

- Мемлекеттік меншіктің көлемін құрылымын белгілеу.

- Меншіктік құқық беруді дайындау.

- Шағын жекешелендіру объектілерінінң 50 пайызын жекешелендіру.

Осымен қатар тәуелсіздіктің алғаш жылында «монополиялық қызыметті шектеу туралы» заң қабылданды.Мақсаты:

1. Нарықтық басқару механизімін ендіру.

2.Ерікті бақталастықпен кәсіпкерлікті,сұранылымдықты қорғауды қамтамасыз ету. 3.Тұтынушылардың мүддесін қорғау.Бұл заңда монополиялық басқару құрылымын тарату, тауар нарқындасапасыз бақталастықты жою шаралары белгіленген. Іскерлік белсенділіктің өсуі жаңа банктік құрылымдық өзгерістер халықтық әлеуметтік жағдайын жақсартпады.Керісінше өндірістік тауарлар мен қызметтер қысқартылды.1992 жылы қаңтардағы бағаны босату деңгейі күрт өзгертілді:Алғашқы кезеңде- 186,4 есе өсті.Екінші кезеңде -554,5 есе өсті.Күрделі техника, мәдени шаруашылық тауарлар бағасы күрт өсіп тұтынушылар оны пайдалана алмады.Отандық түрлі түсті теледидарлар бағасы үш жүз отыз мыңға жетті.Нан өнімдеріне баға мейлінше жоғарлады.Бір нанның бағасы алпыс сомға жетті.Шынына келгенде нарықтық реформалау жүйелі жүргілгенімен халық жағдайы нашарлай түсті. Инвестицияға жеңілдіктер қарастырылып жатты.Инвестициялық қорлар құрды. Бірақ сол жылдарда басталған реформалар кейінгі жылдарда нәтижесін бере бастады.