27. Ксро ның құлауы және тмДның құрылуы. Алматы декларациясы.

КСРОның құлауының басты себептерінің бірі экономикалық дамуда артта қалушылық. Атап айтқанда, одақ экономикасынын технологиялық жағынан артта қалуы, сондай ақ оның өндірісі шығарған тауарларының бүкіл әлемде бәсекеге түсу қабілетінің төмендігі еді. Сонымен қатар, соғыстан кейінгі жылдары КСРо АҚШ пен әскери бәсекге түсіп және капиталистік елдермен әскер стратегиялық тепе тендікті сақтау ушін қорғаныс ісіне аса көп қаржы шығарды. 1950-90жж арасындағы 40ж әскери шығын 20трл долларға жеткен мұндай зор шығындар экономиканы орасан зор зардаптарға ұшыратты.Қазақстан экономикасының артта қалуы және ондағы кемшіліктер туралы 1986ж бастап ашық айтыла бастады. 12-5жылдықта республика экономикасының қайта құру мүмкіндіктері іздестірілді, жаңа идеяларды іске асырудың жолдары қарастырылды. Оның өзі бес жылдықта ұлттық табыстың өсуінде, әлеуметтік ахуалды жақсартуда, ауылшаруашылығы өнімдерін өндіруде кейбір табыстарға қол жеткізді. 1991ж 8желтоқсан Белорусь , РСФСР және Украина республикаларының басшылары Миск каласында кездесіп мәлімдеме қабылдады. Онда саяси одақ тұйыққа тірелді , сондықтан республикалардың одақтан шығуы объективтік процесс және тәуелсіз жеке мемлекет құру шынайы факті болып отыр деп көрсетілді. Себебі, орталықтың жүргізіп отырған тоғышар саясаты елді терен экономикалық және саяси дағдарысқа алып келді, халықтың тұрмыс деңгейі төмендегі тұрмыс денгейі төмендеп кетті. Қоғамда әлеуметтік шиеленіс, ұлттар мен халықтар арасындағы қайшылықтар мен қақтығыстар кушейді деп атап өтілді. Мұнын өзі одаққа кірген мемлекеттердің жаңа одағын ТМД құруға жол ашты. 1191ж 21желтоқсанда Алматыда 11республика өкілдері қатысқан кездесу болды. Олар тең құқықтық жағдайдағы ТМД құрылғандығы жөніндегі шартқа қол қойды. Алматыда қабылданған декларацияда Минскідегі айтылған жалпы принциптік мәселелердің барлығы мақұлданды. Жаңадан құрылған достастық мемлекет басшылары және укімет басшыларының кеңесі деген жетекші органдар құрды. Онда жалпы бағыттағы көкейкесті саяси және әлеуметтік экономикалық мәселелерді шешу көзделді. Достық одаққа кірген мемлекет басшылары БҰҰ алдында бұл тәуелсіз мемлекеттердін барлығын осы халықаралық ұйымға толыққанды мүше етіп алу туралы өтініш жасады . сонымен қатар бұрынғы КСРО да жасалған ядролық қаруды және оған әскери басшылық жасауды бірігіп іске асырып отыру жөніндегі келісімге қол қойылды . ТМД осы кезге дейін кенестер одағы қол қойып, халықаралық дәрежедегі жасаған келісімдердән орындалуын өз мойындарына алады деп көрсетті. Сөйтіп, 1991ж желтоқсандағы Алматы қаласында бас қосқан тәуелсіз елдер басшыларынығ келісімі КСРОның өмір сүруін тоқтатумен аяқталды.

28.Көне түріктердің діні мен наным-сенімдері

Көне түріктердің мифологиясындағы ең жоғарғы сатыда бір объект – көк аспан және құдайды білдіретін Тәңірі бар. Тәңірі көне түріктер түсінігі бойынша бірнеше сипатқа ие: а) жоғарғыны, яғни көкті көрсетеді; ә) жаратушы қызметін атқарады; б) жазалаушы қызметін де атқарады; в) еркектік бастаумен байланысты қаралады. Тәңіршілдік – монотеистік сипаттағы діни жүйе. Ол бір құдайды мойындайды және орталықтанған қаған билігінің түрік империясының, кейіннен қағанаттардың идеологиясы ретінде қызмет еткен. Тәңірге табынудың идеялық негізі табиғат заттары мен құбылыстарын жанды деп қарау болып табылады. Тәңіршілдік сана әр заттың иесі, жаны бар деп пайымдайды. Дүниенің барлық объектілері адам секілді, оларға сезңм мен сана тән. «Көне түрік дінінде түрік Тәңірісі бейбітшілік Тәңірісі болатын»,-деп жазды ойшыл Зия Гөкалп. Ұмай ертедегі орталық және Орта Азияны мекендеген көшпелі түркі тілдес халықтардың ұрпақ жалғастырушы, береке молшылық құдайы болған. Бұл әйел құдай көне түрік қорымдарында ғарыш құдайы Тәңірден кейін екінші орын алған. Адамдар мен құдіретті күштер арасында жүретін қоғамдағы ерекше әлеуметтік топ шамандар болды. Шамандар көне түріктердің қоғамдық өмірінде маңызды рөл атқарған. Шаман деген табиғат сырын ұға алатын, басқалардан білімі көп, сиқырға жетілген адамдар болған, өзі ақын, музыкант, балгер және дәрігер болып саналған. Көне түріктерде итке байланысты нанымдар да болды, ит, әсіресе, жерлеу ғұрпында үлкен орын алған, себебі, ит өлген адамның рухын қорғайды деген ұғым болған. Қойға табыну Сыр өңірінде ерте кезден ақ орныққан. Зерттеушілер бұл бейне зороастралық фарнға байланысты шыққан деп түсіндіреді. Қойға табыну оғыздар мен түрікмендердің арасында кең таралған және ол белгілі бір рудың немесе тайпаның қамқоршысы ретінде құрметтелсе керек. Көне түріктердің сәйгүлікті пір тұтуы олардың заң жүйесінен де байқалады. Бүркіт секілді қыран құсты пір тұту күн мен оттың культіне байланысты шыққан. Бүркіт адамдарға күннен от әкеліп беруші ретінде қастерленген. Батыс Түрік қағанаты жерінде болған Сюань Цзянь түріктері отқа табынады, сондықтан олар ағаш кереуітті қолданбайды, ағашта оттың бөлшектері бар деп есептейді. Сүйекқастерлеу ата бабаның рухына табынуға сай келеді де, бұл салттың зороастризм дінінің негізгі шартынан табылуы көшпелі мәдениеттің зороастризм дінінің қалыптасуынатигізген әсерін айқындайды.

29.Ресейдегі бірінші орыс революциясы және оның Қазақстанның қоғамдық саяси өміріне әсері. 1905-1907 ж Ресейде болган алгашкы орис революциясинин думпуи шеткери аймактарга да жетти.Ресейде болган бул ревалюцияКазакстан енбикшилери саяси оянуина олкеде езгинин отаршилдик,алеуметтик жане баска да турлерине карси улт-азаттик,жумисши аграрлык жане баска да козгалистардин ористеуине едеуир дарежеде серпин берди.Ревалюциялик окигаларга олке олке халкинин артурли топтариниy да козкарастари ар турли болди.Орталик онеркасиптик аудандардан алшак жаткан Казакстанда жумисши козгалиси баска жерлермен салистирган да бираз кеширек ористеп ревалюция жылдаринда ол сапа жагинан жана сатига котерилди.Петербургте басталган ревалюциялик окигалардин Казакстанга кешеуилдеп жеткенине карамастан,1905ж акпан айинин озинде-ак Шалкарда,Жосалида,Перовскиде,Туркистанда жергиликти отаршил акимшиликке карси наразиликтар болип отти.1905ж мамир айинда Перовскиде,Костанайда жумисшилар ереуили откизилдиБукилресейлик казан саяси ереуил кезинде Оралда,Перовскиде,Костанайда,жане Успен кенишинде стачкалик комиттеттер курилди.1905ж карашада 17 казанда патша манифисине ережелери мен шаруалардин талаптари талкиланган коптеген казак febklfhbylf копшилие катискан жиналистар отти.Казан жане караша айларинда ири калаларда патша окиметине карси бирнеше саяси бой котерилистер уйимдастируланди.Оринбор жане Омби калаларинда откен демонстрация мен бой корсетулер саяси талаптар коюмен патша окиметинин отаршилдик акимшилигин едауир кобалжитти.1905ж 16-26 караша аралигинда Семейде уйимдастирилган почта-телеграф кизметкерлеринин ереулерин басу ушин облыс губернаториКаркаралидан аскери куш шакsheuf мажбур болди. 1905-1907ж патша укиметинин отаршилдик саясатина карси алеуметтик-экономикалик жане саяси талаптар койган ереуилдер мен демонстрациялар Оралда Перовскиде,Атбасаврда Актобеде,верныйда Костанайда,Оскеменда жане Успен мисс рудниги мен Спаск мисс кориту зауатинда болип отти.Ревалюция жилдаринда саяси уйимдар мен топтпр жумис жасади жане саяси ис тажиребелер жинактади.1905ж сонинда Оралда откен жалпи казак сьезинде казак улттик саяси партисин куру маселеси койилди 1906 ж акпанда Семейде 2 жалпи казак сьези отти.сьезде казак жерлерин кайтаруди жане они казак халкинин меншиги деп мойиндауди мектептер,медреселер,университеттер ашу тур жане шаруалардин конис аудару козгалисин токтауди талап еткен Ресей кадеттеринин багдарламаси колга тапти Казакстанда алгашкилардин бири болип Оралда темиржолшилар касиподаги курилди.Оз катаринда 6000 адамди топтастирган Оринбор-Ташкен темиржолшилардин касиподпги олкедеги ен ири касиподак уйиминин бири болип саналди. 1905-1907ж Ресей ревалюцияси жане алдина койган миндеттерин шеше алмади.казак олкесин де камтыган булл реввалюциянин казакстаннин одан кейинги жилдардаги саяси-когамдик дамуина асери мейлинше терен болди.Болашактаги патша укиметинин отаршыл саясатина курес тажиребеси жинакталди.Бул тажиребе олардин одан кейинги жилдардаги улттик азаттик алу жолиндаги куресинде кадеге жаради.

30.ҚР ның астанасын Алматыдан Астанаға көшіру. Ақмола Астана тарихы. Қазақстан республикасы оз тауелсиздигин алганнан кейин озинин призидентин сайлади.Н. Назарбаев казакстан Республикасинин ен алгаш призиденти болди.1997ж призидент Алматы каласинан Акмола каласина кошу туралы тарихи шешим кабилдады.Бул тарихи шешимнин кабилдауина каланин оте ири коликтик жолдардын тогысында,елимиздин утымды геосаяси орталыгында орналасу себепкер болип,ол коп жагдайда биздин жас мемлекетимиздин келешек каркинди дамуин айкиндап берди.1998ж 6 мамирда жана елордани Астана деп атау туралы шешим кабилданди.Ал 20 мамирда Казакстан Республикаси астанасинин мартебеси турали Крдин зани кабилданди.Оси жилги 10 маусимда тауелсиз Казакстаннин жана астанасин салтанатти ашылу расими болип отти.Биз айрикша киска мерзимнин ишинде елимиздин дал ортасинда жана астанамизди тургиздик.Астана-егеменди елимиздин жана ордаси.Астана казакстандиктардин мактанишина айналди10-шы желтоқсан 1997 жылы ҚР –ның Президенті Жарлығымен 1997 жылдың 20 -қазаннан бастап ) ҚР –ның қолдауымен Астана қаласы ел орда болды. Қазақстанның жаңа ел ордасы болған Астананың халықаралық ашылуы 1998 жылдың 10-шы маусымында болды.Қазақстанның ең бірінші астанасы 1920 жылы Орынбор болған. 1925 жылы астана Қызыордаға көшті.Түрксібтің салынғанына байланысты астана Алматыға көшті. Заң түрінде бұл оқиға 1927 жылдың 3 –ші сәуірде болды, шындығында көшу 1929 жылы болған.Алматыдан астананы көшіру экономикалық, экологиялық, географиялық мақсатпен болды.Бүкіл Қазақстан бойынша әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштері, ауа райы, жер бітімі, сейсмикалық жағдай, қоршаған ортасы, инженерлік және көлік инфрақұрылымы, құрылыс кешені, еңбек ресурстары және т.б. көрсеткіштер бойынша Ақмола қаласы ең лайықты болып шықты.Ақмоланың тарихы 1830 жылдан бастап, яғни Қарауыткөл алқабында Ақмола бекінісі салына бастаған кезден басталады.Ақмола – Есіл өзені жағасындағы Ақмола округінің Сібір қазақтарының негізгі қаласы болған. XIX ғасырда да Ақмола сол кездегі сауда – экономикалық орталығы болды. 1863 жылдың 16-шілдесінде Ақмола ашық түрде округтік қала болып саналды. 1868 жылдың қазанында “Орынбор және Батыс Сібір генерал губернаторлығының уақытша басқару жағдайына” байланысты Омбы орталығымен Ақмола облысын тудырды. Ол кездерде Омбы Батыс Сібір генерал – губернаторлығының орталығы болған. Ақмола облысының солай аталуы орталықты Ақмолаға көшіру туралы болжамдар бар. Бұл болжам 1879 жылы генерал – майор Дубельт МПС Ресейде Түмен –Ақмола темір жолының салынуы туралы проект қорғауына байланысты расталған.Ауа райы қоңыржайлы, қаңтардың орташа температурасы – 14-18, шілдеде –20-24 градус Цельсий. Қыс аязы 40 –қа дейін, жазы ыстық, 35 градус , шаңды желдермен болады. Жылулықтың жалғасуы 194-202 күн, суықтың жалғасуы 163-171 күн. Аяздың болмауы 105-130 күнге созылады. Жылдық жаңбыр жауыны 200-300 мм.Ең ірі өзендері – Есіл, Нұра, көлдері – Теңіз, Қарасор, Қорғалжын, Балықтыкөл, Қыпшақ т.б.Жануарлар әлемі: 55 сүтқоректілер түрі, 180 құстар түрі, 30 балықтар түрі. Сирек кездесетін түрлері – арқарлар, бүркіттер, дрофтар, тырналар, жазық қырандары, пеликандар, қоқиказдар – Қызыл кітапқа енген. Оларды қорғау үшін Қорғалжын мемлекеттік қорығы құрылды.Облыста өсімдіктің 66 түрі өседі. Жасыл әлемінің аумағы 4391,6 га. Оның жер қойнауында алтын, уран, сүрме, боксит, мыс, қоңыр көмір,