49.Әдеби сынның ғылыми қағидаттары

Әдебиет сыны, әдеби сын, көркем әдеби сын — әдебиеттану ғылымының бір саласы. Ол өмір шындығы мен әдеби шығармадағы көркем шындық арақатынасын саралап, көркем шығарманы әдеби тұрғыдан бағалайтын, әдеби дамудың ағымдағы мәселелерін талқылап, бағыт сілтеп отыратын әдеби-публицист., ғыл.-эстетик. шығармашылық түрі. Ә. с. — аса күрделі сала. Оның негізгі зерттеу объектісі — көркем әдебиет, әдеби процесс. Сыншы белгілі бір әдеби шығарманы талдап, баға беру үшін әдебиеттану ғылымының зерттеу әдістерін, методол-сын қолданады. Ә. с-ның басты ерекшелігі, көбінесе, қазіргі әдебиеттің жай-күйін қарастыруында, әдеби мұраларды бүгінгі заман тұрғысынан пайымдауында. Ә.с. әдебиеттің теориясы, әдебиеттің тарихы жеткен жетістіктерге сүйенеді. Көркем шындыққа айналатын өмір — аса күрделі құбылыстардың біртұтас жиынтығы. Міне, сол сан қырлы өмір оқиғаларының көркем әдебиетте қалайша көрініс тапқандығын анықтап отыратын Ә.с. да оларды түрлі жақтарынан зерттейтін ғылым салаларының жетістіктерін қажетінше пайдаланып отырады.

50.Қазақ әдебиетінің ғылыми тарихын жасау жолдары

дебиетті дәуірлеу жолдары. Әдебиеттің тарихын жазу барысында, оны жасау жолдары қандай, оны дәуірлерге бөлгенде, қандай ұстанымдар басшылыққа алынады, қандай талаптар қойылады  деген ыңғайдағы біраз сауалдар  туындайды. Қазір әдебиет тарихын дәуірлеудің негізгі үш жолы белгілі: 1. Хронологиялық. 2.  Азаматтық тарихпен орайлас.3. Әдебиеттің өзіндік көркемдік дамуына қарай. Осылардың ішінде көбірек қолданылып жүргені – алғашқы екеуі. Өйткені, әдебиет дегеніміз, халық тарихының көркем бейнесі, бейнелі шежіресі. Сондықтан да халық бар жерде оның тарихы бар десек, оның ажырамас бір бөлігі ретінде белгілі бір оқиғаның, болмаса қайраткердің өмірде болғандығын көркем бейнелеп, иллюстрациямен дәлелдей түсетін әдебиетінің болуы да – заңдылық.  Сол себептерден де  әдебиет тарихын дәуірлеуді  қолға алған кездерден бастап, оның шегараларын жылдармен, немесе ғасырлармен  анықтап отырған дәстүр күні бүгінге дейін жалғасып келеді. Мысалы, Х. Сүйіншәлиевтің «Қазақ әдебиетінің қалыптасу кезеңдері» (1967) іштей «Ерте дәуір әдебиеті» және «Х1Х ғасыр әдебиетіне» бөлінсе, «Қазақ әдебиетінің тарихы» (1997) «Ежелгі әдебиет», «ХУ-ХУ111 ғасырлардағы әдебиет», «ХУ111 ғасыр әдебиеті», «Х1Х ғасыр әдебиеті» болып, дәуірленген. Соңғы он томдықтың 4-ші томы «Х1Х ғасырдың бірінші жартысы (1800-1850)»,  5-ші томы «Х1Х ғасырдың екінші жартысы (1850-1900), 6-шы том «ХХ ғасырдың басы (1900-1916)» аталған.

51.Ххі ғасырдағы көркемдік даму және әдебмет сыны

ХХІ ғасыр жылжып барады. Қазақ әдеби сынының тарихындағы тектілік пен Отан та­қырыбына табан тірейтін кез жетті. Өйткені, біз қазір Совет кезіндегі жазушы мен әдеби мәтіннің абыройын, тоталитарлық жүйе ке­зінде жазушы мен оның жазғандары баға­ланушы еді деп оны жоқтаймыз. Қазір оқыр­манды өт­кенді жоқтаумен жалықтырып алатын әдеби сынның қажеттілігі шамалы. Қазіргі әлем әдебиеті мойындаған жаңа мә­тін­дерді оқып, өзімізге басқа көзбен қа­райтын кез жетті. Тәуелсіздік бізге қалай жетті? Ең қызығы, со­веттік-тоталитарлық жүйенің жойылуы бұрынғыдай әлемдік соғыс емес, өзін-өзі ішінен ыдыратқан саяси күш екенін, бөлшек­тенудің қалай іске асқаны туралы біздің қазақ-совет жазушылары емес шет елдік авторлар жазып жатыр.  Айгүл Ісмақова,