1. Ақша қаражаттарын басқарудың мақсаттары

Қолма-қол және қолма-қолсыз нысанда алынатын немесе шығындалатын ақша құралдарының қозғалысы ақша ағымдары деп аталады. Бұл ағымдар екі түрде болады: тура және кері. Тура ағымдар (кірістер) ақша түсімін білдіреді, керілер (шығындар) – ақшаның шығындалуын сипаттайды. Ақшаны кассадан есеп айырысу шотына аудару, немесе соған ұқсас ақшалай орын ауыстырулар ақша ағымы ретінде қарастырылмайды. Ақша ағымының пайда болуының маңызды шарты болып оның шаруашылық субъектісінің «шекарасынан» өту шарты табылады. Белгілі бір кезеңдегі жалпы кірістер мен шығындардың айырмашылығы таза ақша ағымы деп аталады. Ол да тура және кері болуы мүмкін (кіріс немесе шығын).

Пайда мен шығынға қарағанда, ақша ағымдарының нақты сипаттамасы бар. Бухгалтерлік пайда көрсеткіші көпмүшелі, көп жағдайда шартты есеп айрысуларға негізделсе, ақша ағымы арқашан анық .кірістер мен шығыстарды сальдолау (банктік көшірме немесе касалық құжатпен расталатын кез- келген элемент) ақша ағымының таза мөлшерінанықтыу үшін жеткілікті болып саналады. Берілген көрсеткіш интерноционалды –барлық елде ақша тілі түсінікті.Ақша қатынастарына ұлттыұ немесе идеологиялық ерекшеліктерді қосу талпынысы сәтті болмаған: 60 жылдарда ақша айналымына тыйым салынған Куба ақшадан бас тарта алмады; ақша есеп айрысудыңкөмекші ролін атқаратын тоталды жоспарлы жүйені құрудың көптеген әрекеттрі жүзеге аспады; экономикалық субъектілер арасындағы натуралды айырбасты ұсынатын түрлі бартерлік сызбалвр толығымен өзін -өзі ақтамай шықты.Сол себепті, қаржыда кез келген актив немесе шаруашылық операциян туындайтын ақша ағымдарының беғытталуы мен мөлшері жағынаан бағаланады. Трансакцияның, яғни ақша ағымдарына әсері жоқ, қаржы үшін қызықтырушылығы жоқ. Алайда,ақша ағымына өзгеріс әкелмейтін операцияны мысалға келтіру қиын.

Барлық ақша ағымдары үш негізі топтамаға бірігеді :операциялық, инвестициялық, қаржылық қызмет ағымдары. Шаруашылық етуші субъектінің ақшалай түсімдерінің басты қайнар көзі болып оның негізгі шаруашылығы- зауыт үшін бөлшектік сауда және т. б табылады.

Инвестициялық қызмет деп дүниежүзілік тәжірибеде ұзақ мерзімді салымдарды жүзеге асыру бойынша қызмет түсіндіріледі. Оған қоса, тек нақты ғана емсе, сонымен қатар ұзақ мерзімді қаржылық инвестициялар да есепке алынады. Инвестициялық қызметтің ақшалай шығыстарына сатып алынған негігі қорладың төлемін жүргізу, жаңа объектілер құрлысына капитал салымдарын жасау, табыс табу немесе қызметіне бақылау жүргізу мақсатында капиталдарды немесе акциялар пакетін сатып алу (кпиталдағы үлесін), басқа шаруашылық субектілеріне ұзақ мерзімді қарыз беру жатады. Сәйкесінше, инвестициялық кірістер негізгі қорларды немесе аяқталмаған құрылыстыөткізуден түскен табыс есебінен, басқа шаруашылық субъектілердің акциялар пакетін сату құнынан, ұзақ мерзімді қарыздарды қайтарусомасынан, дивидендтер сомасынан (акциялар пакетін иелену кезінде алынған) немесе қарыз алушыларды ұзақ мерзімді қарызды пайдалану мерзімі үшін есептелген пайыздардан қалыптасады.

Қаржылық қызметке компаниялық капиталын қалыптастыру боынша операциялар жатады. Қаржылық кірістер деп жаңа акциялар немесе облигацияларды орналастырудан түскен табыс сомасы, банктерден немесе басқа компаниялардан алынған қысқа және ұзақ мерзімді қарыздар, түрлі көздерден мақсатты қаржыландыру түсініледі. Шығыстар қарыздар мен несиелерден, облигацияларды өтеу, меншікті акцияларды сатып алу, девидендтерді төлеуден тұрады.

Ақша ағымдарының тағы бір түріне өтімді ақша ағымы жатады, ол таза несиелік позицияның жыл ішіндегі өзгерісін білдіреді. Таза несиелік позиция – дегеніміз банктің ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді несиелер сомасымен компаниның қолма-қол ақша құралдарының арсындағы айырманы айтады. Ол компанияның банктік қарыздарды өтегеннен кейін міндеттемелерді жабу үшін артық ақша қаражаттарын иелене ма, жоқ па екнін анықтайды. Берілген көрсеткіш банктік қарыздарды пайдалану тиімділігін ақша құралдарының қозғалысымен байланыстырады. Белгілі бір деңгейде ол шаруашылық субъектілерінің өтімділігін де сипаттайды. Оның мәні жуық шамамен операциялық және инветициялық қызметтің жалпы ақша ағымына теңгеріледі; (себебі, қаржылық факторлардың ықпалы мүмкін емес).

Халықаралық есепке алу стандартына сәйкес ақша ағымы туралы есеп беру компнияның қаржылық есеп беру құрамына негізгі құжат құқында бухгалтерлік баланс және табыстар мен шығындар туралы есеп берулер мен қатар кіреді.