8.3 Халықаралық есеп айырысулар және төлемдердің нысандары

Құжатты инкассомен есеп айырысу сатушыға тауарының төленетіндігіне ешқандай кепіл бермегенімен өзге есеп айырысу формасына, мысалы аккредитивке қарағанда өте арзан және жылдам болып келеді.

Құжатты инкассомен есеп айырысу сызбасы берілген.

Сатып алушы

(импортер)

Сатушы

(экспортер)

1

2

3 8 5 6

Импортер БАНКІ

Эскпортер БАНКІ

4

7

Құжатты инкассомен есеп айырысу сызбасы

1 – Келісімшарт жасасу; 2- тауарды жабдықтау және құжаттарды рәсімдеу; 3 инкассоны беру үшін құжаттарды тапсыру; 4 – инкассоға құжаттарды жөнелту; 5 – құжаттарды сатып алушыға беру; құжаттарға қарсы төлем жасау; сатып алушының шотына қаражат есептеу.

Экспорт – импорт операцияларын жүзеге асыру кезінде халықаралық банктік есеп айырысудың келесідей түрлері қолданылады 13:

• Құжаттамалық аккредитив;

• Құжаттамалық инкассо;

• Банктік аударым;

Құжаттамалық аккредитив – экспортшы (траттаны акцептеу) пайдасына төлемді жүргізу туралы клиент – импортшы тапсырысы бойынша берілетін банктің шартты ақшалай міндеттемесі немесе аккредитивте көрсетілген анықталған сомада және бекітілген мерзімде басқа банктің төлемді (тратта акцепі) жүзеге асыруды қамтамасыз ету.

Құжатты аккредитив өз кезегінде банктің бенефициарға өзінің тапсырыс

берушісінің есебінен егер бенефициар аккредитивте көрсетілген құжаттарды белгіленген мерзімде ұсынған жағдайда келісілген валютада белгілі соманы төлеуге беруі.

Банк сатып алушы мен сатушының арасында делдал қызмет атқарады. Олар арқылы бірқатар операциялардан кейін төлем жүзеге асырылады: сәйкес аккредитивті құжаттарды ұсынуға қарсы бенефициар акцептелген вексельді төлеу немесе төлемді жүргізу міндеттемесі нысанындағы келісімге байланысты аккредитивте көрсетілген соманы банктен алады.

Құжаттамалық аккредитив арқасында бенефициар сатып алушының төлем қабілетіне және оның төлеуге дайын болуын байланыссыз және тауарды түсіргеннен кейін бірден өтімді қаражаттар алуы мүмкін.

Төлемді қамтамасыз етудің құралы ретінде құжатты аккредитив әсіресе сатып алушылар мен сатушылардың ойларының қақтығысуын бәсеңдету үшін қажет:

• Сатушы өзара шартта көрсетілген тауарды жеткізілімі үшін оған төленетін сома валютада берілетініне сенімді болғысы келеді;

• Сатып алушы тауар жеткізілінбейінше ақша төлегісі келмейді;

Құжаттамалық аккредитив өзінің ерекше артықшылығына ие:

- әлемде барлық елдермен операция жүргізу кезінде қамтамасыз ету

• құралы ретінде қолданылуы;

• Сатушыға тиесілі соманы игілікпен билеу;

• Төлем жағдайы қатынасындағы икемділік;

• Қысқа мерзімді қаржыландыру қаражаты ретінде қолданылуы;

• Сатушыға жеңілдікті қамтамасыз ету жағдайлары анықталған кезде мүмкіндік беретін төлемді тез және кедергісіз жүзеге асыру;

• Ерекше халықаралық құқықа сенімділік;

Жоғары айтылғандай, аккредитив төлемді қамтамасыз ету қызметімен қатар несие қызметін де орындайды. Сатып алушы банктің төлемді жүзеге асыру міндеті сатушының өз банкінен несие алуын жеңілдетеді.

Белгілі жағдайларда аккредитив импортшы банкке несие үшін негізгі бола алады, яғни банк аккредитивті операцияларды жүзеге асыру кезінде тауарға деген меншікті растайтын құжаттарды басқару мүмкін, себебі тауар жөнелтпе құжаттары жөнелтілген жүкті беру талаптарын куәландырады. Құжаттарды беру жолы арқылы тауарды иемдену құқығы да беріледі.

Клиенттерге аккредитивті ұсыну немесе аккредитивке өтініш негізінде ашылады.

Аккредитивтермен есеп айырысуды жүзеге асыру кезінде, ашуға тапсырмада аккредитив түрінің көрсетілуін тексеру керек, себебі егер сәйкес белгілері болмаса, онда бұндай аккредитив қайтарып алынбайды.

Сатып алушы 1 Бенефициар

(импортер) 2 (экспортер)

7