III.Жаңа сабақ.

Мұғалімнің кіріспе сөзі:

-Қазақ ұлтында спорттың ертеден дамығаны жайлы,оның ішінде,ұлтымыздың мақтанышы болған,патша заманынан бастап алып өнерімен даңқы дүниежүзіне жайылған Қажымұқан атамыздың өмірімен таныс боласыңдар.

«Қажымұқан» хикаятында жазушы , Қалқаман Әбдіқадыров ағамыз французша күрестен дүние жүзінің чемпионы Қажымұқан Мұңайтпасұлының өмірін,спорттағы жолын қызғылықты баяндап берген.

Кәне, «Қажымұқан» хикаятын оқып көрелік.

Ұлтымыздың мақтанышы болған ,французша күрестен дүние жүзінің чемпионы Қажымұқан Мұңайтпасұлының өмірі жайлы қысқаша мәлімет .

Қазақтың атақты балуаны,кезінде классикалық күрестің асқан шебері Қажымұқан Мұңайтпасов 1871 жылы бұрынғы Қызылжар облысы,қазіргі Астана қаласына 25 шақырым жердегі қазіргі Құжымұқан ауылында дүниеге келген. Қажымұқан жеті-сегіз жасында-ақ, 5 жастағы жігіттердің өзі көтере алмаған жүкті еркін көтеріп,көпшілікті таң қалдырған.Петропавлда Масликов деген саудагерде жалданып,мал бағып,шөп шабады. Петербургте И.В.Лебедевтің тәрбиесінде болып,классикалық күрес пен цирк өнерін үйренген. Бірінші рет 1901 жылы Омбы қаласындағы балуандар чемпионатында атақты, айлалы орыс балуаны Иван Злобинмен кездесіп,оны әзер жеңеді.Осыдан бастап күреске жолы ашылады.

1908 жылы «Ямогата Муханура»деген бүркеншік атпен Россияның ірі қалаларында чемпионаттарға қатысады.Бір жылдан кейін Ригада өткен дүниежүзілік біріншілікте бас бәйгені жеңіп алады. 1910 жылы Москва,Петербург,тағы басқа қалаларда болып,Петр Янковский,Лурихтермен кездесті.Осы жылы ол Оңтүстік Американы аралап шықты.1911 жылы Варшавада өткен дүниежүзілік чемпионатта кіші алтын медальмен наградталды.1913 жылы Троицк қаласында өткен халықаралық ең ірі чемпионатта 18 балуанмен күресіп,бәрін де жеңіп шығады.Қажымұқан Париж,Лондон,Берлин,Варшава,Будапешт,Стокгольм сияқты қалаларда өнер көрсетіп,күшімен көрермендерді таң қалдырды. 1909-1919 жылдары Шығыс елдерін аралап қайтқан сапарында түріктер оған «Қажы»деген атақ берді.Бұл атағы өз атына жалғанып,Қажымұқан атанып өтті.

Атандым Қажымұқан бала жастан,

Ішінде империяның болдым асқан,

Күресіп менімен Турбас палуан,

Оны да жығып шықтым бір шалмастан.

(Қажымұқан).

Кабулда,Тегеранда,Карбинде «Қара Иван»деген атпен Россияның намысын қорғады.

Қажымұқанмын ,қазақта күшім асқан,

Достарым алып палуан орыстардан.

«Черный Иван»атанып он екі жыл,

Жиырма төрт патшаның жерін бастым.

(Қажымұқан).

Ұлы Отан соғысы жылдарында колхоздарды аралап,өнер көрсетіп,жинаған қаржыға самолет (ұшақ)жасатып,Отан қорғап жатқан ұлдарына сыйлады.

Сөздік жұмысы:

Қызылжар- қазіргі Петропавл

кіресін алу- ат-көлігін жалдама жұмысқа беру

пұт- 16 килограмға тең

кеспек- жуандау келген ағаш

кіре- жалдамалы күш көлігі

городовой-қала бастығы

полицмейстер- полиция бастығы

шабата- талдың қабығынан тоқылған аяқ киім

Үйге тапсырма:1. Қ.Әбдіқадыровтың «Қажымұқан» атты әңгімесін оқып,әңгімелеуге дайындалып келу.

2.Бүгінгі күні Тәуелсіз Қазақстанның атын шығарып жүрген спорт саңлақтары туралы мәлімет жинап келу.

Сабақ №23 « »________2012 жыл

Сыныбы : 5

Сабақтың тақырыбы: Қ.Әбдіқадыров «Қажымұқан». (2-сабақ).

Сабақтың мақсаты: Өткен сабақта алған білімдерін тиянақтау.Өз ойларына қорытынды жасай білуге дағдыландыру.Оқушылардың сөйлеу мәдениетін, логикалық ойлау дағдысын дамыту.Шыдамдылыққа,адал достыққа,ел намысын қорғайтын азамат болуға тәрбиелеу.

Сабақтың типі:білімді бекіту сабағы.

Сабақтың түрі:дәстүрден тыс сабақ. «Сын тұрғысынан ойлауды дамыту» бағдарламасы.

Сабақтың көрнекілігі:нақыл сөздер жазылған плакат,Қажымұқан фотосуреттері.

Сабақтың барысы

І.Ұйымдастыру.Оқушыларды түгендеп,сабаққа дайындығын тексеру.

ІІ.Ой шақыру.

Екі қатардың оқушылары Жүсіпбек Аймауытов пен Абайдың нақыл сөздерін оқып,тәрбиелік мәнін түсіндіреді.

Ізденсе, талаптанса,қолдан жасалмайтын шарт жоқ.Құнттамаған,ізденбеген,соңына түспеген адамның жұмысы еш уақытта берекелі болмайды.(Ж.Аймауытов).

Еңбек-қуаныш,жалқаулық-айырылмас азап.(Абай).

Қорытынды:нақыл сөздер еңбек туралы.

Нақыл сөздердің Қажымұқанға қатысы қандай?

Ассоциация әдісі

Қажымұқан:

палуан шыдамды

қайсар ірі тұлғалы

батыр алып күш иесі

ІІІ.Топтастыру.Тірек сөздер арқылы сөйлем құрау.

Қазақ елі

Қажымұқан

мақтаныш

Ақмола

Қажымұқан

Қазақ даласының батыры

Қажымұқан қазақ елінің мақтанышы болды. Ақмола жерінде дүниеге келген Қажымұқан ерлік көрсетіп,Қазақ даласының батыры атанды.

ІV.Кубизм.Кубикті лақтырып,түскен бетіндегі нөмірге сәйкес сұрақтарға жауап беру.

1.Петр қаласында Қажымұқан кіммен кездесті?

2.Лебедев мектебі Қажымұқанға нені үйретті?

3.Мұқан Орлий Масликовпен қалай кездесті?

4.Ата-анаға деген мейірім,қамқорлық қай жерден көрініс алған?

5.Мұқан еңбегін бай қалай бағалады,сен байдың орнында болсаң не істер едің?

6.Мұқанның басқа ерліктері туралы не білесің?

V.Венн диаграммасы.Алдыңғы сабақта танысқан Шоқан мен Қажымұқанға шығарма желісі бойынша сипаттама береміз.

Шоқан Қажымұқан

VI.Түсініктеме күнделігі.Әңгіме бойынша оқушы өзіне ұнаған жерлерін әңгімелеп береді.

VII.Ой толғау.Екі қатардың оқушылары берілген тақырып бойынша шағын шығарма жазады.

1. «Өнерлінің өрісі кең»

2. «Туады ерлер ел үшін».

Үй тапсырмасы:әр бөлім бойынша жоспар құру.

Оқушылардың берілген жауаптарына қарай баға қойылады.

Сабақ №24 « »________2012 жыл

Сыныбы : 5

Сабақтың тақырыбы: Қасымның «Дауылы». Сабақтың мақсаты: білімділік-оқушыларға Қасым Аманжоловтың ақындық ерекшелігін,ақын өмірі мен «Дауыл»өлеңінің байланысын ұғындыру;

тәрбиелік-оқушыларды Қасым поэзиясы арқылы Отанды,туған жерді сүюге,сезімталдыққа тәрбиелеу;

дамытушылық-оқушылардың сөйлеу мәдениетін,дүниетанымын кеңейту,даралап,деңгейлеп оқытуда өз бетімен шығармашылық дағдысын дамыту.

Сабақтың тегі:жаңа сабақты меңгерту.

Түрі:аралас.

Әдісі:сұрақ-жауап,әңгімелеу,баяндау,оқыту,талдау,мазмұндау.

Көрнекілігі:Қасым портреті,қанатты сөздер,өлең жолдары,тірек-сызбалар,т.б.

Сабақтың барысы: І.Ұйымдастыру.

ІІ.Өткен сабақты сұрау.Қажымұқанға мінездеме.

ІІІ.Өткен сабақты бекіту. «Қажымұқанды кім деп таныдық?» (Топтастыру стратегиясы) Қажымұқан-намысты ер.Ата-анасына мейірімді.Атақты спортшы.Халық мақтанышы.

ІV.Жаңа сабаққа даярлық.Қасым ақын туралы білетіндерін бар ма?

V.Жаңа сабақ. А)Ақынның өмірі мен шығармалары жөнінде мұғалім сөзі. «Ақылшы,адал,шыншыл мінезі өзімен бірге өлген жоқ,тамаша өлеңдерінде жүр».(Тахауи Ахтанов).

«Маған айта берсең ұмытып қалармын,жазып көрсетсең есіме сақтармын,өзіме жасатсаң үйреніп алармын»(Шығыс нақылы)

Ә) «Дауыл»өлеңін мәнерлеп оқу.Сұрақ қойылады.

1.Дауылды қалай түсінесіңдер?

2.Қатты соққан дауылды көрдіңдер ме?

Сөздік жұмыс.

Дауыл-зат е.Шаңдатып,борандатып алай-түлей,қатты соққан жел.

Жасын-зат е.Найзағай.

Сырғауыл-зат е.Алыс жерге жүк тасу немесе сауда жасауға арналған көлік тізбегі.

Көк дауыл-аязды,қарлы боран.

Қара дауыл-шаң,топырақ көтеріп соғатын дауыл.

VІ.Бекіту жұмысы.

А)Ұжымдық жұмыс.

1.Алдыңғы екі шумақта баланың көңіл күйі,мінезі айтылып тұр ма?Баланың осы әрекеті нені байқатады?Қандай ат қоюға болады? (Алаңсыз ойын баласы)

2.Өлеңнің 3,4,5-шумақтарындағы дауылға көңіл аударып,оған мінездеме беріңдер.Қандай ат қоюға болады?(Дауыл арқылы келген жаңа өмір.)

3.Соңғы екі шумақ өлеңнің түйіні екенін аңғарып,лирикалық кейіпкерге (ақынға)дауылдың қандай әсері болғанын айтыңдар.Қандай ат қоюға болады? (Дауылдан жаралған өжет жігіт).

Ә)Лирикалық өлең туралы талдау.

1.Лирика түрі:көңіл-күй талдау.

2.Тақырыбы.лирикалық кейіпкерлердің өз өмірін дауыл арқылы толғауы.

3.Идеясы:ақынның өз өлеңі арқылы алға ұмтылуы,қайсарлығы.

4.Лирикалық кейіпкерге мінездеме беру.

Алаңсыз балалық шақ.Дауылдатып жеткен жаңа өмір,Дауылға қарсы тұрар мойымайтын,қайсар жігіт.

Б)Деңгейлік тапсырма.

І деңгей:өлеңді мәнерлеп оқу,мазмұнын айту.

ІІ деңгей (алгоритмдік):өлең құрылысына талдау.

Жү/гі/ру/ші ем/жа/ры/сып, 7 буын а

Са/ры ар/қа/ның же/лі/мен. 7 буын б

Ой/нау/шы е/ді а/лы/сып 7 буын а

Соқ/қан да/уыл ме/ні/мен... 7 буын б

2бунақ,4 тармақ,1 шумақ,7 буынды,кезек ұйқас.

ІІІ деңгей: эврестикалық деңгей-өлең ішіндегі сөздерге мақал-мәтел жазу.

Сөздер	Мақал-мәтел
Жасымда Ойнау Аспан Дүние Жігіт

ІV деңгей:шығармашылық деңгей.

Кейіпкерге хат жазу.

VІІ.Бағалау.

VІІІ.Үйге:Өлеңді жаттау.

Сабақ №25 « »________2012 жыл

Сыныбы : 5

Сабақтың тақырыбы: Жұбан Молдағалиев «Ар-ұят туралы».

Сабақтың мақсаты:Білімділік:Жұбан Молдағалиевтің өмірі мен шығармашылығынан мәлімет беру;өлеңнің идеясын ашу,оқушыларға ойландыратын сауал бере отырып, пікірін тыңдау қабілетін арттыру. Дамытушылық:өз ойларын әдеби тілмен жеткізе білуге төселдіру,сөйлеу мәдениетін жетілдіру.Тәрбиелік:адамгершілікке, кішіпейілділікке тәрбиелей отырып,ұлттық тәрбие беру.

Сабақтың әдісі:әңгімелеу,жинақтау,мәнерлеп оқу.

Сабақтың түрі:сұрақ-жауап.

Сабақтың көрнекілігі:Жұбан Молдағалиевтің портреті,Ар-ұят туралы мақал- мәтелдер,қанатты сөздер.

Сабақтың барысы. І.Ұйымдастыру кезеңі.

Оқушылармен амандасу. Сыныптағы оқушыларды түгендеу.

ІІ.Үй тапсырмасын сұрау.

1.Қасым Аманжолов кім?

2. «Дауыл» өлеңін жатқа сұрау.

ІІІ.Жаңа сабақ.Кіріспе сөз. «Ар-ұят туралы»өлеңді мәнерлеп оқып,мағынасын түсінуге тырысайық.

1.Мұғалім өзі мәнерлеп оқып,содан кейін бірнеше балаға қайталап оқыту; оқушыларға өз сөздерімен түсінгендерін әңгімелету.

2.Сөздікпен жұмыс.

ождан-ар,намыс сөздерінің баламасы

зор парыз-үлкен жауапкершілік

ғұмырлы болу- жасы ұзақ болу

құлаққа құю-кішкентайынан айта беру

тулау-бой ермеу

адамдық-адамгершілік.

3.Жоспар:

1)Шал мен жігіт шатағы

2)Оны ақынның естуі.

3)Ақынның ойы.

IV. «Ой қозғау» стратегиясы.

Ұят туралы өзіңнің ойың қандай?

Оқушылардың жауабы:

Сабақты жаман оқысаң сол-ұят,жалқау болсақ сол- ұят,

Әдепсіз болсаң,сол-ұят,

Салақ болсаң сол-ұят,

Үлкенге жол бермесең сол-ұят,

Үлкенді сыйламасаң сол-ұят

Дөрекі сөйлесең сол-ұят,

Өз тіліңді білмесең сол-ұят

Қатты күлсең –сол ұят

Айқайлап сөйлесең- сол ұят

Ұрыссаң- сол ұят

Төбелессең-сол ұят

Өтірік айтсаң-сол ұят

Ұрлық қылсаң-сол ұя.

«Өлімнен ұят күшті»деп мұғалім оқушылардың ойын қорытындылайды.

Үйге тапсырма: Ар,ұят туралы мақал-мәтелдер тауып жаз.Өздеріңе ұнаған шумақтарды теріп жазып,жаттап ал.

1.Әдепті бала-арлы бала,

Әдепсіз бала-сорлы бала.

2.Отан үшін отқа түс-күймейсің,

Арың үшін алыссаң-өлмейсің.

Сабақ №27 « »________2012 жыл

Сыныбы : 5

Сабақтың тақырыбы: Сырбай Мәуленов «Менің Республикам». Сабақтың мақсаты: Білімділік:Сырбай Мәуленовтың өмірі мен шығармашылық жолынан қысқаша мәлімет беру,өлеңнің идеялық мазмұнына талдау жасау; Дамытушылық: Өз ойларын ашық айтуға үйрету,мәнерлеп оқуға дағдыландыру; Тәрбиелік:елін,жерін,Отанын сүюге,құрметтеуге тәрбиелеу.

1.Әдісі:ой-қозғау,еркін жазу стратегиясы.

2.Көрнекілігі:Сырбай Мәуленовтың портреті (магнитофон).

3.Пәнаралық байланыс:ән сабағы.

4.Сабақтың түрі:аралас

Сабақтың барысы: І.Ұйымдастыру кезеңі.

Оқушылармен амандасу.Сыныптағы оқушыларды түгендеу.

ІІ.Үй тапсырмасын сұрау. 1.Жұбан Молдағалиев кім?

2.Ар-ұят туралы өлеңінен үзінділерді жатқа сұрау.

3.Ар,ұят туралы мақал-мәтелдер тауып келгендерін оқыту,олардың мағынасын ашу.

ІІІ.Жаңа сабақ. Кіріспе сөз.1.Сабақты мұғалім өлеңді жатқа көтеріңкі пафоспен оқып бастаймын.Қазақ халқының белді ақынының бірі болған Сырбай Мәуленовтың «Менің Республикам»атты шығармасы жолынан қысқаша мәлімет беріп,өлеңді оқушылармен бірге бірнеше қайталап оқиды.

ІV.Сөздік жұмыс.

ұлан-байтақ-кең-байтақ

Ай мен Күнге жол ашқан-аспан айдың,күннің еркін жүретін жолы,поэтикалық қолданыс болып табылады.Отан да солай адамдарға жол ашқан деген ұғымға жақын.

Көкжиек-аспан мен жердің қиылысу сызығы

Түскі аспан-ашық аспан деген ұғымда

-Өлеңді терең қабылдап,ақын сезіміне жақындау үшін ақынның көңіл-күйін түсіну керек.Ал оған жету үшін өлеңді түсініп,мәнерлеп оқимыз. Оқып,өлең мұратын түсінген соң,құрылысына қарай талдаймыз.