4.Құқықтың түсінігі мен негізгі белгілері.

Құқық – бұл қоғамдық қатынастарды реттеуге бағытталған, мемлекетпен орнықтыры-латын жəне қамтамасыз етілетін, жалпыға міндетті, формальды анықталған заң нормаларының жүйесі.

Құқықтың белгілері:

1) еріктілік сипаты;

2) жалпыға міндеттілігі;

3) нормативтілігі;

4) мемлекетпен байланысы;

5) формальды анықталғандығы;

6) жүйелілігі.

5. Құқықтың маңызы. Құқтық нормалардың түсінігі мен құрылымы.

Құқық – бұл жалпыға міндетті, формальді анықталған, қоғамның мүддесін білдіретін, мемлекетпен бекіткен және қамтамасыз ететін, қоғамдық қатынастарды реттеуге бағытталған құқықтық нормалардың жүйесі.

Құқықтың белгілері:

- жалпылығы;

- міндеттілігі;

- нормативттілігі;

- құқықты бұзғаны үшін, мемлекет тарапынан жауапкершіліктің қолданылуы;

- мемлекетпен байланысы;

- формальді анықтылығы, оның ерекше атауының және нысанының болуы;

- жүйелілігі – оның саладан институттардан және нормадан тұруы.

Құқықтық норма дегеніміз мемлекет бекіткен, бәріне бірдей, формаларды — айқын және орындалуы, сақталуы, қажет болган жағдайда күшпен қамтамасыз етілетін мінез құлықтың үлгісі.

Құқықтық нормалар жеке тұлғалар мен занды тұлғалардың нақтылы мағынадағы құқықтық жағдайларын, мінез-құқықтарын бекітеді. Құқықтық қатынасқа түскен субъектілер құқық нормаларындағы ереже, үлгі талаптарына сай ғана әрекеттер істеулері тиіс.

Субъектілердің құқықтары мен міндеттері нақтылы, айқын мағынада бекітіледі. Жеке және заңды тұлғалар тек талаптар негізінде құқықтары мен міндеттерін атқара алады. Құқықтық норма үлгісінен тыс әрекеттер заңсыз деп танылады.

Құқықтық нормалардың мазмұны, түсініктілігі және санаға ұғымдылығы оны жазған, қабылдаған органдардың сауаттылығына тікелей байланысты болды. Шашыраңқы, түсініксіз, қайталауы басым, дұрыс дәрежеде аударылмаған құқықтық нормаларды қолдануда көптеген қиындықтар туындайды. Құқықтық нормалар математикалық формулалар сияқты нақтылы-,айқын және қысқа болулары шарт. Көп сөзділік, мағынасы түсініксіз нормалар бұрмалауға жол ашады, заңсыздыққа әкеп соқтырады.

Құқықтық нормалардың өздеріне тән арнайы құрылымы болады. Құқықтық нормалардың құрылымы танудың теорияға және тәжірибеге мәні өте зор. Оны меңгеру, білу арқылы заңгерлер құқықты қолдану процесі қызметінде кеңінен пайдаланады.

Құқықтық норманың құрылымы дегеніміз - қисынды мағынамен оның ішкі мазмұныны элементтерін айқындап көрсету. Құқықтық нормалардың құрылымы мынандай элементтерден тұрады:

Гипотеза (шарт, жағдай)

Диспозиция (мінез-құлык)

Санкция (жаза)

Құқықтық нормалардың белгілері:

1.Норма мемлекеттік органның қабылдаған, бекіткен актісі, оның заңды күші бар. Мұндай нормалардың қоғамдағы тәртіптің үлгісіне айналады, өйткені ол нормаларды халықтың басым көпшілігі дұрыс орындайды.

2.Нормада субьектілердің құқығы мен міндеттері, орындалу жолдары толық әрі нақты көрсетіледі. Егер көрсетілмесе, субьектілер өз еркімен іс-әрекет етуге, тек заңға нұсқан келтірмеуі керек.

3.Норма ерікті түрде орындалмаса, мемлекет орындатуға мәжбүр етеді.

4.Құқықтық нормалардың жүзеге асырылуын, орындалуын мемлекет қамтамасыз етеді.

5.Құқықтық норма адамдардың, қоғам тәртібінің кепілдігі ретінде жұмыс істейді.

Сонымен, құқықтық норма – қоғамдағы қатынас субьектілердің құқықтары мен міндеттерін реттеп, басқарып отыратын жалпыға бірдей мемлекетпен қамтамасыз етілетін ереже-қағида.