5. Дайын өнімнің, тауарлардың, аяқталмаған өндірістің есебі.

Дайын өнiм - негiзгi және қосалқы цехтарының сатуға арналған өнiмi. Дайын өнiмнiң өндiрiсте жасалғаны, оның бiртұтастығы, стандартпен немесе техникалық шарттарға сәйкестiгi, техникалық бақылау (сынау) қызметiнен өткендiгi, паспорты, сертификаты (яғни сапасы) және басқадай құжаттармен куәландырылғаны, қоймаға тапсырылғаны, тапсырыс берушiлердiң қабылдап алғаны және басқа жайлары – мiндеттi түрде актiмен рәсiмделедi.

Дайын өнiмдi есептеу үшiн 1320 «Дайын өнiм» деп аталатын активтi инвентарлық (мүлiктiк) шот пайдаланылады. Дайын өнiм кәсiпорынның айналым қаражатының құрамына кiредi және ол қаржылық есеп беруде нақты өзiндiк құны бойынша көрiнiс табады.

6. Қорлар есебінің мерзімдік және үздіксіз жүйелері.

Материалдың босалқы қорлардың қозғалысының есебін жүргізу үшін тип тік мекеме аралық құжаттар жасалынған, олардың уақытында толтырылуы және дұрыс жасалуы, қорлардың тиісті есері мен бақылауын ұйымдастыруға олардың сақталуымен аренда пайдалануына мүмкіндік жасайды. Есептік номенклатураға қою негізінде „Материалдар ” бөлімінің тиісті шоттарындағы топтау мен олардың есері алынады. Берілген сенім хаттар есепке алу журналы (мемореалды ордер № 3) мен оларды алғандығы туралы қол хаттарды тіркеуге қолданылады. Кіріс ордері жабдықтаушыларын немесе өңделгеннен кейін субъектілерге келіп түскен босалқыларды есепке алуға қолданылады.

Материалдардың қабылданғаны туралы акт жабдықтаушылардың жал дама құжаттарындағы мәліметтерден сандық және сапалық айырмашылықтары бар босалқыларды қабылдау кезінде қолданылады.

Материалдық құндылықтардың өндірісте дайындалу, сақталу процес інде жетіспеушілігі мен жоғалу жөніндегі акт табиғи шығын нормалары айқындалмаған материалдық қорлардың дайындалу, санталу немесе өндіру процес інде жоғалғаны анықталған кезде қолданылады.

7. Қорлардың қоймадағы және бухгалтериядағы есебі. Қорларды есептен шығару бойынша резерв

Қоймадағы материалдық қордың есебiн материалдық жауапты тұлға қойма есебiнiң карточкасында жүргiзедi (Ф№М-17). Қордың әрбiр номенклатуралық номерiне жеке карточка ашылады. Ол есеп қисап бөлiмiнен жартылай толтырулы түрде берiледi.

Қабылданған карточкада қоймашы материалдық қорларды сақтау орындарын сипаттайтын реквизиттердi толтырады. Картточкадағы жазулар заң күшi бар құжаттардың негiзiнде толтырылады.

Есеп қисап бөлiмi бекiтiлген мерзiмде қоймадағы жазулардың дұрыстығын және карточкадағы қалдықтарды тексеру жұмысын жүзеге асырады. Тексеру нәтижесiнде бухгалтер арнайы карточкаға қолтаңбасын қояды.

Құжаттарды бухгалтер “құжаттарды қабылдау-тапсыру реестрi” арқылы жүргiзедi (ФМ-18а). Материалды жауапты тұлғалардың жұмыстарындағы кемшiлiктер мен жетiспеушiлiктердi сонымен қатар тексеру нәтижелерiн бухгалтер бас бухгалтерге ақпараттап тұруы керек.

Материалды-жауапты тұлға қойма есебiнiң карточкаларына жазуды күн сайын кiрiс және шығыс құжаттары негiзгiде түсiредi де, әрбiр жазудан соң қалдық шығарып отырады.

Қойма есебi карточкаларына күн сайын лимит карталарының қорытындылардын түсiрiп отыру керрек. Материалдық қорлардың сорттық есеп жазулары бойынша қойма меңгерушiсi маркетинг бөлiмiне қорлар нормасының бұзылу жағдайында және ұзақ мерзiм бойы қозғалыссыз тұрған материалдар жайлы “Қоймадағы материалдардың қалдық есеп ведомосын” (ФМ-20) толтырып, тапсырады.

Ай соңында материалдардың әр тобы бойынша синтетикалық есебiнiң жинақ ведомосiндегi қалдықтар туралы мәлiмет сомалық түрде материалдардың қалдық кiтабiнiң қорытындысымен салыстырылады. Бұл берiлгендер бiр-бiрiмен сәйкес келуi керек, себебi қоймадағы жазулар (карточкадағы, кейiн материалдың қалдық кiтабiндағы) мен есеп қисап бөлiмiндегi (материалдардың синтетикалық есебiнiң жинақ ведомосiндегi) жазулар бiр құжат негiзiнде құрылған.

Есеп қисап бөлiмi, материалдар қозғалысының есебiне мәлiметтердi материалды жауапты тұлғалардың есебiнен алады. Материалдық қорлардың сандық-сомалық кiтабi негiзiнде есеп қисап бөлiмi жинақ ведомосiн жасайды. Жинақ ведомосi негiзiнде тауарлар мен ыдыстардың сандық-сомалық есебiнiң айналым ведомосi жасалады. Бұл мәлiметтерде негiзiнен цехтардағы ай iшiнде пайдаланылған материалды құндылықтардың қозғалысы, өндiрiлген өнiм түрлерiнiң жалпы саны мен сапасы көрсетiледi. Бұл қалдықтың көп болуы маусымдық сипат алады. Ол қойма шығындарын көбейтедi. Сондай-ақ жинақ ведомостының қорытындысы бойынша материалдардың ақшалай түрдегi айналымдары мен қалдығы шығарылады. Олар топтық айналым ведомосына көшiрiлiп, синтетикалық есепте қолданылады. Жинақ ведомосының мәлiметтерi бойынша материалдар қалдығының кiтап мәлiметтерi салыстырылады. Есеп қисап бөлiмiнде материалды жауапты тұлғаның есебi жасалады. Материалдың ақшалай түрдегi ведомосында есептi кезеңнiң басы мен соңындағы қалдықтары, қоймалар мен материалды жауапты тұлғалар бойынша материалды қорлардың қозғалысы көрсетiледi. Сондай-ақ КДШ орта процентiн есептеу жүргiзiледi.

Қорлардың есебі шот жоспарының 1300 «Қорлар» бөлімшесінің шоттарында жүргізіледі:

1310 “Шикiзат пен материалдар”

1320 “Дайын өнім”

1330 “Тауарлар”

1340 “Аяқталмаған өндіріс”

1350 “Өзге қорлар”.

3-тақырып: Негізгі құралдардың есебі (ХҚЕС 16)

Дәріс 7

Негізгі құралдарды тану критерийлері (16 ҚЕХС). Болашақ экономикалық тиімділік. Негізгі құралдардың бастапқы құны.

Дәріс 8

Негізгі құралдарды сатып алу есебі. Кейінгі шығындар: капитализациялау және кезең шығындары.

Дәріс 9

Негізгі құралдардың кейінгі есебі: тарихи құны бойынша есепке алу, негізгі құралдарды қайта бағалау.

Дәріс 10

Негізгі құралдардың амортизациясы: пайдалы қызмет мерзімдері және есептеу әдістері, оларды есепте бейнелеу. Негізгі құралдардың шығыс етілуі: тану және есепте ашып көрсету.

1. Негізгі құралдарды тану критерийлері (16 ХҚЕС). Болашақ экономикалық тиімділік. Негізгі құралдардың бастапқы құны.

Негізгі құралдарды есепке алуда аса маңызды мәселелерге активтерді тану, олардың баланстық құнын және амортизациялық төлемдердің мөлшерін анықтау болып табылады. Негізгі құралдардың есебі 16 ХҚЕС сәйкес жүргізіледі. Осы ХҚЕС негізгі құралдарға келесі анықтама берілген:

Негізгі құралдар – бұл

а) компаниямен тауарлар мен қызметтерді өндіру және сату, басқа компанияларға жалға беру немесе әкімшілік мақсаттарда қолданылатын және

ә) бір жылдан астам мерзімде пайдаланылатын материалдық активтер.

Негізгі құралдар объектісі актив ретінде келесі жағдайларда танылады:

а) компания активке байланысты болашақ экономикалық тиімділікті алу ықтималдығы жоғары деп есептеуге болса, және

ә) активтерді сатып алуға кеткен нақты шығындар компания үшін сенімді бағаланса.

Актив түрінде танылатын негізгі құралдар объектісі бастапқыда оны сатып алуға кеткен нақты шығындармен өлшенуі қажет. Негізгі құралдар объектісін сатып алуға кеткен нақты шығындар импорттық баждар мен басқа да салықтарды қоса алғанда сатып алу бағасын және активті қолдану үшін жұмыс жағдайына келтіру бойынша барлық тура шығындарды қамтиды; кез келген сауда кемітулері сатып алу бағасын анықтаған кезде алып тасталады.