57.Палітычнае і сацыяльна-эканамічнае становішча Заходняй Беларусі пад уладай Польшчы (1921 – 1939 гг.)

   “Беларусь у складзе Другой Рэчы Паспалітай”. 92 тыс. км, 2 млн. чал. нас-ва.

   Заходняя  Беларусь лічылася “ўсходнімі крэсамі” Польшчы, якая не цікавілася развіццём  прамысловасці і эканомікі ЗБ (да 39 года тут не было пабудавана значнага прадпрыемства).

   Утварылася 5 ваяводстваў – Віленскае, Наваградскае, Беластоцкае, Брэсцкае і Гродненскае.

   Табаковая фабрыка Шарышэўскага, Лідская гумавая  фабрыка, Пінская запалкавая фабрыка, лесаапрацоўка, чыгунка. Астатняе –  дробная прамысловасць. Рабочыя  атрымлівалі менш за польскіх, сусветны эканамічны крызіс паўплываў толькі на некалькі буйных гарадоў, дробную прамысловасць не закрануў, таму тут апынулася шмат рабочых з Польшчы.

   Утварэнне латыфундый – буйнапамешчыцкіх гаспадарак старажытных родаў. Значная колькасць  сялян – малазямельныя і беззямельныя.

   Горад не мог паглынуць паўмільёна дарэмных рабочых рук у сяле ЗБ – другая хваля эміграцыі.

   У 1919 “легіянерам  Пілсудскага” выдадзены надзелы  па 15 – 45 га – асаднікі, паліцыя.

   1924 –  “Закон аб парцэляцыі (дзяленне) і камасацыі (хутарызацыя)”. Прагрэсіўны.  Памешчыку 180 га зямлі, астатняе парцэламі прадаць сялянству. На тэрыторыі ЗБ былі прадпрыемствы (вінакураныя заводы, лесапілкі) – ім дазвалялася мець па 400 га. Мясцоваму нас-ву дасталося менш за палову, памешчыкі прадавалі зямлю прыватным спосабам. Крэдыты на гаспадарку. Хутарызацыя – да 39 палова гасп. – на хутары. Сервітутныя землі – сумеснае карыстанне. З 29 г. пачалі абганяць БССР.

   Па  Версальскім дагаворы Польшча абавязвалася выконваць права нацый на самавызначэнне, але на самай справе так не адбывалася. Высокія пасады, высокааплачваемую працу (чыгунка), права на зямлю атрымлівалі палякі. Заработная плата ў іх была вышэй.

   Адукацыя  адчувала жорсткае апалячванне. Навучанне  з 30 г. праходзіла толькі на польскай мове. У Віленскім універсітэце было менш за адсотак беларусаў. Сяляне не маглі атрымоўваць вышэйшую і гімназічную адукацыю.

   Зачыняліся  беларускамоўныя газеты, часопісы, асабліва нязгодныя з палітыкай  Польшчы. Курс на апалячванне вёў  каталіцкі касцёл, які і па сённяшні дзень мае вялікі ўплыў на дзяржаўную палітыку Польшчы. У ЗБ было зачынена больш за 300 цэркваў.

Беларускі народ  ніколі не мірыўся са сваім паднявольным становішчам, з акупацыяй Заходняй Беларусі і падзелам сваёй Бацькаўшчыны. На працягу 20 год ён вёў барацьбу за сацыяльнае і нацыянальнае вызваленне. У ходзе гэтай барацьбы вызначаліся тры асноўныя сацыяльна – палітычныя лагеры: першы – буржуазна – памешчыцкі; другі – дробнабуржуазны, дэмакратычны; трэці – пралетарскі і рэвалюцыйна – дэмакратычных сіл. Сярод палітычных партый найбольш актыўную барацьбу вяла Камуністычная партыя Заходняй Беларусі (КПЗБ, створана ў 1923 г.). Значным уплывам карысталася партыя беларускіх эсэраў, Беларуская рэвалюцыйная арганізацыя, Беларуская сацыял – дэмакратычная партыя (БСДП) і інш. Агульным для ўсіх беларускіх нацыянальных партый і груповак было патрабаванне нацыянальных правоў, утварэння незалежнай Беларускай дэмакратычнай рэспублікі, якое супрацпастаўлялася патрабаванню КПЗБ і яе саюзнікаў аб самавызначэнні Заходняй Беларусі і уз' яднання з БССР. Але нацыянальныя патрабаванні і культурна – асветніцкая работа гэтых партый садзейнічалі павышэнню нацыянальнай свядомасці насельніцтва, захаванню беларускай нацыі, ўздыму вызваленчай барацьбы.