54.Індустрыялізацыя бсср і яе вынікі.

   Краіны  ЗЕ праводзілі мадэрнізацыю тэхнікі, СССР адсталі ў некалькі разоў.

   Сталін: “Адстаем ад ЗЕ на 100 год – дагнаць за 10, альбо нас самнуць!”

   1926 –  1927 гг. – барацьба за шляхі  пабудовы сацыялізму. Сталін: трыяда  “Індустрыялізацыя – калектывізацыя  – культурная рэвалюцыя”, правёў  палітыку “звышіндустрыялізацыі”  – павялічыў паказчыкі на 20 –  30%, у 1933 схлусіў, што выканалі. 3-і план быў перапынены II Сусветнай вайной.

   Нягледзячы  на недахопы, Беларусь пераўтварылася ў аграрна-індустрыяльную краіну. Асноўнымі  напрамкамі прамысловасці з’яўляліся дрэваапрацоўка, сельскагаспадарчая сыравіна + дробная.

   Станкабудаўнічы завод “Энергія”. Белдрэў і льнокамбінат (Орша). Гомсельмаш. Магілёўскі шаўковы камбінат. Трыкатажная фабрыка КІМ (“Камуністычны Інтэрнацыянал Моладзі”).

   Стаханаўскі рух, сацыялістычныя спаборніцтвы. Задаволенасць  адсутнасцю беспрацоўнасці.

   Недахопы  – звыш-, выкарыстанне таннай працоўнай сілы ГУЛАГаў ў здабычы золата, будаўніцтве Беламорска-Балтыйскага і Камсамольска-Амурскага каналаў.

   1938 –  умацаванне працоўнай дысцыпліны, 1940 – крымінальная адказнасць  за выпуск няякаснай прадукцыі  – не асабліва паўплывалі на якасць.

   Індустрыялізацыя  дала магчымасць наблізіцца да паказчыкаў Заходняй Еўропы да II Сусветнай вайны.

   Інтэнсіўна  развіваўся транспарт рэспублікі. Асноўную нагрузку нёс чыгуначны транспарт. Эксплуатацыйная даўжыня чыгуначных дарог агульнага карыстання ў 1940 г. склала 5,74 тыс.км. і павялічылася  ў параўненні з 1913 г. на 1,93 тыс.км. У гады першай пяцігодкі на Беларусі зарадзіўся аўтамабільны транспарт. Развіваўся і рачны транспарт, а таксама сувязь. З 1935 г. стала дзейнічаць першая ў рэспубліцы авіялінія Мінск – Масква.

   Для паспяховага  правядзення індустрыялізацыі ў  рэспубліцы важнае значэнне мелі эканамічныя  сувязі з рознымі рэспублікамі СССР. Так, метал ў Беларусь паступаў з  Украіны і Урала, машыны і абсталяванне, хімічныя прадукты – з цэнтральных  раёнаў РСФСР і Украіны, нафта і нафтапрадукты – з Азербайджана і г.д. Амаль 900 рабочых і спецыялістаў з РСФСР і Украіны прымалі ўдзел у будаўніцтве Беларускай ДРЭС. Праектаваннем “Гомсельмаша” займаліся ленінградскае і маскоўскае аддзяленні “Гіпраммаша” і г.д.

   Напярэдні Вялікай Айчыннай вайны 80% усей прадукцыі  народнай гаспадаркі БССР прыходзілася на долю прамысловасці. На долю БССР прыходзілася 33,8% усей вырабляемай у СССР фанеры, 27% - запалак, 30% - штучнай аліфы, 25% - драджэй, 11% - маргарына, звыш 10% - металарэзных станкоў і г.д.

   У выніку ажыццяўлення індустрыялізацыі ў 20 – 30 – я гг. СССР, у тым ліку і  БССР, ператварыліся з аграрнай дзяржавы ў індустрыяльна – аграрную.

   Дзякуючы  індустрыялізацыі было ліквідавана  беспрацоўе, выраслі новыя гарады, была створана база для падрыхтоўкі тэхнічных кадраў.                       

55.Палітыка беларусізацыі і яе вынікі. Развіццё культуры ў міжваенны перыяд.

   X з’езд  КПСС (1921) разглядаў пытанне нацыянальных  моў. Пачалася нацыяналізацыя.

   Два этапы: да 1924 і з 1924 па 1928 (другі – з афіцыйнай пастановы Вярх. Савета БССР).

   Камандзіроўка “культурнікаў” – больш за 300 чалавек.

   Актыўнасць  разгортвалася вакол наркамата  па адукацыі (Ігнатоўскі). Галоўнае пытанне  – аб мовах. 80% насельніцтва ў вёсцы  і размаўляе па-беларуску, горад небеларускі. Нігілістычныя адносіны да мовы неабходна было ліквідаваць.

   Патрэбна  было стварыць навуковую падставу для  мовы – ствараліся граматыка, лексіка  і г.д. Да 1928 года у большасці навучальных  устаноў заняткі праходзілі на беларускай мове.

   Стварэнне Інбелкульта (1922 на базе навукова-тэрміналагічнай камісіі, затым Акадэмія – 1929) і БДУ (1921).

   Пераход афіцыйнага апарату на б. м. Карэнізацыя (з-за яўрэяў не прывяла да значных  зменаў).

   Афіцыйныя мовы – беларуская, руская, польская, яўрэйская.

   Пад уздзеяннем палітыкі беларусізацыі прыпыніўся нацыянальны рух. БНР у 1925 аб’явіла аб прыпыненні свайго існавання і абвесціла Мінск, БССР цэнтрам беларускага культурнага развіцця. Па вяртанні ў Беларусь яны атрымалі пасады (у т. л. Ластоўскі).

   Архітэктура (Дом урада, Дом афіцэраў, БДУ, кансерваторыя, філармонія, бібліятэка – Азгур, Бембель, Глебаў…).

   “Маладняк”, “Узвышша” (Бядуля, Глебка, Крапіва, Чорны), “Полымя” (Колас – “Новая зямля” & “Сымон-музыка”, Купала, Гартны), БелАПП.

   1921 –  Першы Беларускі драматычны тэатр (БДТ-1).

   Беларусізацыя працягвалася да перыяду згортвання нэпа. У 1927 – барацьба супраць нацдэмаў (“яны супраць царызму, але сталі  праводзіць падтрымку нэпманаў”  – “буржуазныя нацыяналісты”, з 1929 – “нацыянал-фашысты”). Пра палітыку беларусізацыі “забыліся” да 80-90-х гг. 

   У 1927г. 11 рэспубліканскіх газет 3 выходзілі  на беларускай мове, 4 – на рускай, па адной на яўрэйскай і па адной  на польскай мовах; з 11 часопісаў на беларускай мове выдаваліся 4, беларускай і рускай – 2, рускай – 3, яўрэйскай  – 2. 

   Высокую актыўнасць у правядзенні беларусізацыі, стварэнні мастацкіх твораў на беларускай і іншых мовах, распаўсюджаных на тэрыторыі Беларусі, праяўлялі члены  літаратурна – вытворчых аб’яднанняў (“Маладняк”, “Узвышша”, “Полымя”). Маладые пісьменнікі У.Дубоўка, М.Чарот, П.Галавач, К.Чорны, М.Лынькоў і іншыя разам з народнымі пісьменнікамі Я.Купалам і Я.Коласам уносілі вялікі ўклад у рэалізацыю праграмы беларусізацыі, у развіццё беларускай літаратурнай мовы.