44. Кастрычніцкая рэвалюцыя і ўсталяванне савецкай улады ў Беларусі.

   Кастрычніцкая рэвалюцыя 1917 – аб’ектыўна апраўданая падзея. Расія не была падрыхтавана да наступстваў буржуазна-дэмакратычнай  рэвалюцыі. Часовы ўрад пацярпеў 3 крызісы. У ліпені 1917 пры спробе наступлення на паўднёва-заходнім фронце руская армія пацярпела паражэнне, наспеў востры палітычны крызіс, які скончыўся расстрэлам 500-тысячнай дэмакратыі. Двоеўладдзе было спынена, уся ўлада перайшла да Часовага ўрада.

   Кіраўнік  Урада Керанскі не меў сацыяльнай апоры. Генерал Карнілаў імкнуўся да захопу ўлады і ўсталявання ваеннай дыктатуры. Карнілау і іншыя генералы Стаўкі былі арыштаваныя. Створаны ВРК Заходняга фронту. Барацьба з карнілаўскім мяцяжом прывяла да бальшавізацыі Саветаў. Больш за палову іх у верасні склалі Мінскі Савет, а прэзідыум складаўся толькі з іх на чале з Ландарам.

   Непаслядоўная палітыка правячых партый, няздольнасць вырашаць задачы дэмакратычнай рэвалюцыі  прывялі іх да палітычнага банкруцтва. У гэтых абставінах у ноч з 24 на 25 кастрычніка 1917 г. перамагло ўзброенае паўстанне рабочых і салдат. 25 пачаў працаваць II Усерасійскі з’езд Саветаў, 26 ён аб’явіў аб звяржэнні Часовага ўрада і пераходзе ўлады да Саветаў, прыняў дэкрэты аб міры і зямлі, сфарміраваў Савет Народных Камісараў на чале з Леніным.

   Атрымаўшы звесткі аб перамозе Саветаў у  Петраградзе, Мінскі Савет 26 выдаў дэкрэт №1 аб пераходзе ўлады. 27 быў створаны ВРК Заходняга фронту. У яго  ўвайшлі Мяснікоў, Кнорын, Ландар…

   У гэты ж дзень бундаўцы, меншавікі і  правыя эсэры стварылі “Камітэт выратавання рэвалюцыі”, які абапіраўся на Каўказскі полк, часці польскага корпуса генерала Доўбур-Мусніцкага і інш. Яны мелі перавагу, таму Мінскі Савет згадзіўся аддаць ім ўладу ў горадзе пры ўмове, што яны не будуць накіроўваць войскі на Маскву і Петраград. Адначасова была праведзена агітацыя сярод салдат, і набраныя падраздзяленні 2-га лістапада ўзялі пад ахову Мінскі савет, КВР быў ліквідаваны.

   У лістападзе прайшлі з’езды рабочых, вайсковых, сялянскіх дэпутатаў. Абраныя імі  выканаўчыя камітэты было вырашана аб’яднаць у Аблвыканкамзах (у яго ўвайшло каля 80% ваенных!), які ўтварыў СНК Заходняй вобласці і фронту на чале з Ландарам.

   Паступова да лютага 1918 г. ролю ўсіх органаў старога  апарату – земстваў, гарадскіх  дум, упраў – узялі на сябе саветы. Для вырашэння пытання аб зямлі было ліквідавана шмат землеўладанняў памешчыкаў і раздадзена сялянам, што на трэць павялічыла іх землекарыстанне. Пачалося абмеркаванне пытання аб міры. 3 сакавіка ў Брэст-Літоўску падпісана мірнае пагадненне.                                     

45.Праблема дзяржаўнага самавызначэння Беларусі. Усебеларускі з’езд (снежань 1917) і яго вынікі.

   2 лістапада  СНК РСФСР прыняў “Дэкларацыю  правоў народаў Расіі”, дзе была  прадугледжана права нацый на  самавызначэння ажно да аддзялення  і ўтварэння асобных дзяржаў.

   Аблвыканкамзах  і СНК ЗВ адмаўлялі існаванне  нацыянальнага пытання ў Беларусі, таму што лічылі аддзяленне нацыянальных дзяржаў перашкодай для ўтварэння  Сусветнай савецкай дзяржавы (большасць  прадстаўнікоў гэтых органаў  была небеларускага паходжання). Таму ініцыятыву перахапіла Вялікая Беларуская рада. 27 лістапада прадстаўнікі ВБР, Цэнтральнай ваеннай рады і Заходняга фронту звярнуліся да беларускага народу з “Граматай”, якая заклікала да вызначэння дэпутатаў для правядзення Усебеларускага з’езду і вырашэння пытання беларускай дзяржаўнасці.

   СНК ЗВ спрабавала перашкодзіць планам ВБР. Мяснікоў ад імя СНК ЗВ звяртаўся да Сталіна, які тады быў камісарам па нацыянальных пытаннях, з просьбай забараніць правядзенне  з’езду. Сталін адмовіўся ад такой палітыкі і вырашыў знайсці іншую арганізацыю, пад эгідай якой можна было б правесці з’езд. Выбар паў на БАК (Беларускі абласны камітэт), створаны ў Петраградзе з ліку прадстаўнікоў беларускіх губерняў. Ён складаўся з левых эсэраў, лаяльна ставіўся да Савецкай улады і быў супраць падзелу Расіі на нацыянальныя дзяржавы. На яго пала адказнасць па правядзенні з’езду.

   БАК імкнуўся прымусіць ВБР адмовіцца ад правядзення  з’езду, але ВБР ужо актыўна  вяла дзеянні ў гэтым напрамку, і таму БАК прыйшлося выступіць у якасці памочніка ВБР у падрыхтоўцы да правядзення з’езду.

   З’езд адбыўся 5-17 снежня 1917 года ў Мінску. У яго працы прынялі ўдзел  каля двух тысяч дэлегатаў, больш  за тысячу мелі права рашаючага голасу. Толькі дзесятая частка была ў левым  крыле і прызнавала сябе прыхільнікам Савецкай улады.

   У ноч  з 17 на 18 снежня быў прыняты першы  пункт резалюцыі, якая пастанаўляла з ліку членаў з’езду абраць Усебеларускі савет сялянскіх, салдацкіх і  рабочых дэпутатаў для склікання  Устаноўчага сходу, на якім павінна  быць вырашана пытанне беларускай дзяржаўнасці. Гэта фактычна абазначала адмову ад існуючых органаў улады, таму кіраўнікі адпаведных органаў аб’явілі аб роспуску з’езду і арыштавалі 27 дэлегатаў, у т. л. яго старшыню Сераду.