42. Лютауская рэвалюцыя у Беларусі. Усталяванне дваеуладдзя.

   Сістэма, якая дзейнічала, выжыла сябе. Гэта яшчэ раз паказала Першая сусветная вайна. Дваранства на чале з Мікалаем II не пайшло на мадэрнізацыю. Эканоміка  краіны адчувала заняпад. Голад, неўраджайнасць. (Адбылася амаль “бяскроўная рэвалюцыя”?).

   У Міжнародны дзень працаўніц 23 лютага 1917 жанчыны  выйшлі на дэманстрацыю, да іх далучаліся рабочыя і салдаты, паступова  забастоўка ператварылася ва ўзброенае  паўстанне. Не было сілы, якая магла  б спыніць салдацкае паўстанне, бо ў ім удзельнічалі амаль усе салдаты Пецярбургскага гарнізона. 28 лютага рэвалюцыя ў Петраградзе перамагла. Пачалі стварацца саветы рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў. Стаўка галоўнакамандуючага перамясцілася з Баранавіч у Магілёў.

   У Пскоў  прадстаўнікі IV Дзяржаўнай думы прывезлі Мікалаю II Маніфест аб адрачэнні ад прастолу, які быў падпісаны. Прадстаўнікі думы ўтварылі Часовы ўрад (з дазволу  Петрасавета!). Вырашэнне пытання  аб уладзе адкладвалася да склікання  Устаноўчага сходу.

   Саветы  спачатку не бралі функцыі дзяржаўнага  кіраўніцтва, іх мэтай быў кантроль Часовага ўрада.

   Дырэктыва Урада №1 была аб паўсюдным стварэнні  саветыў рабочых і салдацкіх  дэпутатаў. Асабліва шмат іх было створана на Беларусі, дзе знаходзілася значная  частка войскаў. Саветы салдацкіх дэпутатаў дэзарганізавалі армію, бо афіцэр не мог аддаць прыказ на наступленне без згоды Саветаў.

   Лютаўская рэвалюцыя паклала пачатак буржуазна-дэмакратычнаму развіццю Расіі, але Часовы ўрад не змог звалодаць з кіраўніцтвам краінай. Ён аб’явіў аб працягу вайны, не вырашыў зямельнае пытанне, эканамічны крызіс.                                                                       

43. Беларускі нацыянальны рух у сакавіку – кастрычніку 1917 г.

   Расія – самая дэмакратычная ў свеце: з падполля выйшлі шматлікія арганізацыі, утвараліся новыя, праводзіліся мітынгі.

   Аднавіла  працу БСГ, правяла з’езд, аб’явіла праграму. Акрамя агульных для большасці партый патрабаванняў 8-гадзіннага рабочага дня і эсэраўскага закліку бясплатнай раздачы земляў сялянам выступала за рэспубліканскую Беларусь са сваім соймам у федэрацыі з Расіяй (да кастрычніку ніводная нацпартыя не ставіла пытання аб самастойнай дзяржаве).

   На  тэрыторыі Беларусі ў большасці  гарадоў утвараліся свае партыі (больш  за 15). Пад эгідай БСГ скліканы і  праведзены I з’езд беларускіх партый (сакавік 1917). У першую чаргу разглядалася нацыянальнае пытанне. З’езд выступіў у падтрымку Часовага ўрада, не выказваў рашучага супрацьстаяння вайне, абраў БНК, старшынёй стаў Скірмунт. БНК накіравалі ў Пецярбург, там яго ідэі не атрымалі падтрымкі. БНК не выканаў ускладзеныя на яго абавязкі, і таму ў ліпені на II з’ездзе абралі Цэнтральную раду, якая ў кастрычніку пачала называцца Вялікай Беларускай радай.

   Пасля Лютаўскай рэвалюцыі фактычна склаліся два лагеры – буржуазна-памешчыцкі, які быў супраць радыкальных  сацыяльна-эканамічных пераўтварэнняу, і рэвалюцыйна-дэмакратычны, які  адстойваў інтарэсы незаможных і маламаёмасных слаёў насельніцтва. Гэта акалічнасць у значнай меры вызначыла характар далейшых падзей у Расіі і тактыку палітычных партый і грамадскіх арганізацый.

   Своеасабліва  развіваўся палітычны працэс на Беларусі. Пачынаючы з сакавіка 1917г. тут утвараліся беларускія нацыянальныя партыі і арганізацыі. З мэтай аб’яднання гэтых сіл 25 – 27 сакавіка 1917г. у Мінску адбыўся першы э'езд беларускіх нацыянальных арганіэацый як правага, так і левага кірунку, на якім быў выбраны выканаўчы орган – Беларускі нацыянальны камітэт (БНК) у складзе 18 чалавек, што прадстаўлялі розныя нацыянальна-дэмакратычныя партыі і рухі. З'езд даручыў Камітэту пачаць распрацоўку канстытуцыі Беларускага краёвага ўрада. Разам з тым з'езд выказаўся за гатоўнасць падтрымаць Часовы ўрад Расіі і заявіў аб неабходнасці перадачы выканаўчай улады на тэрыторыі Беларусі Беларускамў нацыянальнаму камітэту, а таксама аб прадстаўленні аўтаноміі Беларусі ў складзе Расіі.

   У красавіку 1917г. па ініцыятыве БНК быў скліканы Краёвы сяляскі э'езд, які таксама выказаўся за аўтаномію Беларусі ў складзе дэмакратычнай Расійскай рэспублікі.

   3 8 па 10 ліпеня ў Мінску быў праведзены  другі з'езд беларускіх нацыянальных  арганізацый, на якім замест  БНК была абрана Центральная  рада беларускіх арганізацый.  Яна паставіла перад Часовым урадам пытанне аб утварэнні ў Беларусі органаў мясцовай улады, а таксама аб арганізацыі беларускіх нацыянальных вайсковых фарміраванняў. Аднак гэтыя прапановы Часовы ўрад адхіліў.

   У кастрычніку 1917г. Цэнтральная рада беларускіх арганізацый была пераўтворана ў Вялікую беларускую раду. Галоўная задача, якую паставіла перад сабой ВБР, заключалася у скліканні Ўсебеларускага з’езда для канчатковага вырашэння пытання аб беларускай дзяржаўнасці.

   Зазначым, што на тэрыторыі Беларусі ў разглядаемы час актыўна дзейнічалі губернскія арганізацыі агульнарасійскіх партый: кадэтаў, эсэраў, меншавікоў, бундаўцаў, народных сацыялістаў, анархістаў і інш. Адзіныя кіруючыя і каардынуючыя цэнтры з гэтых партый мелі толькі бальшавікі, бундаўцы і эсэры.