“Сацыял-дэмакратычныя арганізацыі на Беларусі”
Назва, год утварэння |
Палітычныя патрабаванні |
Эканамічныя патрабаванні |
Сацыяльная база |
1. Сацыял-дэмакратыя Каралеўства Польскага (з 1900г. - і Літвы) - СДКПіЛ, 1893г. |
Наданне правоў рабочым і падзялялі ідэі рэвалюцыйнай барацьбы. |
8-гадзінны працоўны дзень, ільготы, сацыяльныя гарантыі. |
Рабочыя, дэмакратычная інтэлігенцыя. |
2. Рабочы саюз Літвы (РСЛ), 1896г. |
Наданне палітычных правоў рабочым. |
|| ---------|| |
|| --------|| |
3. Сацыял-дэмакратычная партыя яўрэйскіх рабочых (БУНД), 1897г. |
||--------|| |
Лічылі, што толькі нацыянальная партыя зможа абараніць правы. Выступалі за пашырэнне правоў вытворцаў. |
Яўрэйскія рабочыя. |
4. Расійская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя (РСДРП), 1898г. У 1903г. адбыўся раскол па ідэйных разыходжаннях на бальшавікоў (на чале з У. І. Ульянавым) і меншавікоў. |
Наданне палітычных правоў праз палітычную барацьбу (бальшавікі), або праз магчымасць супрацоўніцтва з лібераламі і без жорсткай пазіцыі (меншавікі). |
8-гадзінны працоўны дзень, ільготы, сацыяльныя гарантыі, скасаванне прыватнай уласнасці на сродкі вытворчасці і перадачы іх у калектыўную. |
Рабочыя, сяляне, дэмакратычная інтэлігенцыя. |
5. Рабочая партыя палітычнага вызвалення Расіі (РППВР), 1898-1899гг. |
Утворана былымі народнікамі, якія праводзілі свае ідэі. |
Спачатку ўсталяванне сялянскага сацыялізму, а потым, калі ўвайшлі ў склад партыі эсэраў, занялі іх пазіцыі. |
Дэмакратычная інтэлігенцыя. |
6. Сацыялісты-рэвалюцыянеры (эсэры), 1900-1902гг. |
Наданне правоў сялянам. |
Вырашэнне “сялянскага пытання” шляхам стварэння самабытнага сялянскага сацыялізму. |
Сялянства, дэмакратычная інтэлігенцыя. |
7. Польская партыя сацыялістычная (ППС, і як філіял - ППС на Літве), 1900-1902гг. |
Патрабаванні самастойнасці Літвы-Беларусі з устаноўчым сходам у Вільні. |
Асноўныя патрабаванні. |
Дэмакратычная інтэлігенцыя, радыкальная буржуазія Літвы і Беларусі. |
8. Беларуская сацыяльстычная грамада (БСГ), 1902-1903гг. |
Звяржэнне самадзяржаўя ў Расіі і самавызначэнне Беларусі. |
Пераход зямлі і сродкаў вытворчасці ў грамадскую ўласнасць. |
Сялянства, беззямельная і малазямельная шляхта, дэмакратычная інтэлігенцыя. |
(Улічваючы значнасць і ўплыў БСГ для фарміравання пытання незалежнасці, самавызначзння Беларусі, навучэнцам прапаноўваецца больш падрабязна азнаёміцца з іх праграмай і дзейнасцю.)
На аснове нацыянальна-культурных гурткоў беларускай моладзі Мінска, Вільні і Пецярбурга зімой 1902-1903 гг. была утворана Беларуская рэвалюцыйная грамада (БРГ), якая пазней атрымала назву - Беларуская сацыялістычная грамада (БСГ). Яе стварылі Іван і Антон Луцкевічы, Алаіза Пашкевіч (Цётка), Казімір Кастравіцкі, Алесь Бурбіс, Вацлаў Іваноўскі, Фелікс Умястоўскі і інш.
У1903 г. на I з'ездзе БСГ приняла праграму. У ей партыя абвясціла сябе садыяльна-палітычнай арганізацыяй працоўнага народа, сваей канчатковей мэтай — знішчэнне капіталістычнага ладу, переход зямлі і сродкаў вытворчасці ў грамадскую ўласнасць, а найбліжэйшай задачай - звяржэнне самадзяржаўя ў Расіі ва ўзаемадзеянні з пралета-рыятам усіх народаў Расійскай імперыі.
Асноўныя праграмныя палажэнні БСГ: найбольшая свабода для ўсіх народаў, найлепшая форма ўлады — незалежная дэмакратычная рэспубліка, дэмакратычныя свабоды для грамадзян, скасаванне прыватнай зямельнай уласнасці, перадача зямлі сялянам, заводаў і фабрык — рабочым, ідэя сацыялізацыі зямлі з ураўняльным землекарыстаннем, переход да сацыялістычнай гаспадаркі шляхам кааперацыі. Партыя імкнулася працаваць і ў горадзе і ў вёсцы, яна лічыла, што толькі пры дружным, скаардынаваным націску рэвалюцыйнага горада і рэвалюцыйнай вёскі будзе звергнута ненавісная ўлада расійскага царызму.
Існуюць розныя вызначэнні характеру БСГ як палітычнай партыі: сацыял-дэмакратычная, народніцкая, нацыянальна-дзмакратычная. Відавочна, што, паводле сваей тэарэтычнай платформы і практычнай дзейнасці, яна была бліжей да леванародніцкага напрамку, а ў нацы-янальным руху, безумоўна, прадстаўляла яго дэмакратычныя сілы.