установочная по ист.бел / СТРУКТУРНА-ЛАГІЧНЫЯ СХЕМЫ

ворчасці, рамяства, гандлю, рост

Першая сталіца

гарадоў і інш.

ВКЛ – Наваградак,

Паглыбленне сацыяльнай

з 1323 г. – Вільня.

Першы князь –

дыферэнцыяцыі грамадства і

Міндоўг

супярэчнасцей паміж саслоўямі

Неабходнасць барацьбы са

знешняй небяспекай

Герб ВКЛ

Шлюбныя сувязі

з к. ХIV ст. –

(Віцебскае княства)

Вялікія князі ВКЛ

Знешнепалітычныя

Гады

Унутрыпалітычныя падзеі

Імя

падзеі

княжання

1

2

3

4

1248 г. – кааліцыя суп-

Падпарадкаваў сабе князёў

раць Міндоўга, у якую

балцкіх плямён (аўкш-

ўвайшлі галіцка-валын-

тайтаў і жэмайтаў). Паклаў

скія князі Даніла і Ва-

пачатак утварэння ВКЛ

сілька, Таўцівіл, Лівон-

скі ордэн і інш.

сярэдзіна

Міндоўг

1260 г. – паход крыжа-

1253 г. – каранацыя Мін-

1240-х–

коў на землі Жамойціі.

доўга

1263-і гг.

Нямецкія рыцары былі

разбіты Міндоўгам

1263 г. – змова супраць

Міндоўга. Быў забіты ра-

зам з двума малалетнімі

сынамі

П р а ц я г

1

2

3

4

1263–

Барацьба

з галіцка-ва-

Заваяваў

балцка-літоўскія

Войшалк

лынскімі князямі

землі Нальшчаны

і Дзя-

1268 гг.

волту

Прыхільнік

аб’яднання

Шварн

1268–

сіл ВКЛ

і

Галіцка-Ва-

1270 гг.

лынскага княства. Напа-

даў на Польшчу

Далучыў землі ўсяго Верх-

няга Панямоння (яцвягаў,

Трайдзень

1270–

земгалаў, селаў). Пасяліў у

(Трайдэн)

1272 гг.

наваколлі Слоніма і Га-

родні

заходніх

балтаў

(прусаў)

Актыўная барацьба

1307 г. – далучэнне Полац-

1295–

з крыжакамі

кай зямлі

Віцень

1314 г. – напад нямец-

1315г. – далучэнне Берас-

1316 гг.

кіх рыцараў на Наваг-

цейкай зямлі

радак. Напад адбіты Да-

Уведзены герб «Пагоня»

выдам Гарадзенскім

Актыўная

барацьба

з

1323 г. – перанос сталіцы

крыжакамі

ВКЛ у Вільню

1320–1330-я гг. – увахо-

джанне ў склад ВКЛ Ві-

цебскай зямлі

1331 г. – перамога ў біт-

20–40-я гг. ХIV ст. – далу-

ве на р. Акмяна над ры-

чэнне большай часткі су-

1316–

царамі Тэўтонскага ор-

часных

беларускіх

зямель

Гедымін

дэна

(ад Заходняга Буга да Дня-

1341 гг.

пра). Тытул Гедыміна – ка-

роль Літвы і Русі

Утварэнне Літоўскай пра-

васлаўнай

мітраполіі з

цэнтрам

у Наваградку.

Прынцып дзяржаўнага кі-

равання: «Не рушыць даў-

ніны, не ўводзіць навізны»

Актыўная

барацьба

з

крыжакамі

1348 г.

– бітва

на

Альгерд

1345–

р. Стрэве

(прыток Нё-

мана) з

крыжакамі за-

1377 гг.

вяршылася безвынікова

50–70-я гг. ХIV ст. – далу-

чэнне новых зямель:

П р а ц я г

1

2

3

4

1363

г. – бітва на р. Сі-

Кіеўшчына і Падолле

нія

Воды.

Перамога

войска Альгерда над та-

тарамі

1368, 1370, 1372 гг. –

Смаленскія, Чарнігава-Се-

паходы на Маскву

верскія, Бранскія землі

Барацьба з Польшчай

Валынь

1380

г. –

Кулікоўская

бітва (Ягайла – саюзнік

татараў, удзелу ў бітве

не прымаў)

1385

г. – Крэўская унія

1386

г. – прыняцце ка-

Прывілей Ягайлы, які на-

Ягайла

1377–

таліцтва Ягайлам,

шлюб

даваў дадатковыя правы і

1392 гг.

з дачкой

польскага

ка-

вольнасці феадалам ката-

раля Ядзвігай

ліцкага веравызнання.

Кароль Польшчы (Ула-

Праваслаўныя

феадалы

дзіслаў II) з 1386 па

пастаўлены

ў

няроўнае

1434

г.

становішча

з

феадаламі-

католікамі

1392 г. – Востраўскае па-

гадненне (перадача ўлады

ў ВКЛ Вітаўту, прызнанне

яго пажыццёвым гаспада-

ром ВКЛ)

1398

г. – пагадненне на

1393–1395 гг. – увядзенне

востраве

Салін

паміж

сістэмы намесніцтва

ВКЛ і Тэўтонскім ордэ-

нам, князь Вітаўт абве-

шчаны каралём Літвы і

Русі

Вітаўт

1392–

1399

г.

–

бітва

на

1430 гг.

р. Ворскла, дзе

Вітаўт

пацярпеў паражэнне

1401

г. – Віленска-

Радамская унія. Дзяр-

жаўны і палітычны са-

юз ВКЛ і Польшчы суп-

раць агрэсіі крыжакоў.

1408

г. – супрацьста-

янне

войскаў

ВКЛ

і

Масквы на р. Угра, па

якой прайшла ўсходняя

мяжа ВКЛ

1

2

3

4

1409–1411 гг. – Вялікая

вайна з крыжакамі.

1410 г. – Грунвальд-

ская бітва.

1411 г. – Таруньскі мір

Да ВКЛ далучаны Жа-

паміж ВКЛ, Польшчай,

мойція і землі яцвягаў

і Тэўтонскім ордэнам,

які страціў сваё дамі-

наванне ў

Балтыйскім

рэгіёне

1413 г. – Гарадзель-

1413 г. – Гарадзельскі пры-

ская унія

(пацвердзіла

вілей, які дазваляў толькі

аб’яднанне ВКЛ з

феадалам

католікам

зай-

Польскім

каралеўст-

маць

вышэйшыя

дзяр-

вам)

жаўныя пасады. Тэрыта-

рыяльна-адміністрацыйны

падзел ВКЛ на: вая-

водствы, паветы, воласці

Свідрыгайла

1430–

1432 гг.

1432–1436 гг. – феадаль-

Жыгімонт

1432–

ная вайна

за ўладу паміж

праваслаўнымі прыхільні-

Кейстутавіч

1440 гг.

камі Свідрыгайлы і ката-

ліцкімі Жыгімонта

Канфрантацыя з Мас-

1447 г. – прывілей Казіміра

коўскай

дзяржавай,

1440–

1468

г. –

Судзебнік

Казі-

Казімір

падтрымка ханаў Зала-

1492 гг.

той Арды ў іх барацьбе

міра

1481 г. – змова праваслаў-

з Масквой

ных феадалаў

План

Крэўская унія

Віленска-Радамская

Гарадзельская унія

параўнання

унія

1

2

3

4

Прычына

Знешняя небяспека з

Паражэнне на

Пагроза вайны з

падпісання

боку крыжакоў. Заці-

р. Ворскле пасла-

крыжакамі

каўленасць

Ягайлы ў

біла становішча Bі-

саюзніках

для

заха-

таўтa і ВКЛ

вання ўлады. Імкне-

нне польскіх

феада-

лаў да саюза з ВКЛ

1

2

3

4

Дата

1385 г.

1401 г.

1413 г.

Месца

Замак Крэва

г. Вільня

Замак Гародля

Умовы

Шлюб

Ягайлы

і

Дзяржавы

павінны

47

польскіх

феада-

Ядзвiгі (дынастычная

дзейнічаць

разам

лаў

падаравалі

свае

унія). Барацьба абе-

супраць знешніх во-

гербы 47

феадалам-

дзвюх дзяржаў з Тэў-

рагаў. Палякі аба-

католікам ВКЛ,

якія

тонскім

ордэнам.

вязваліся

не

выбi-

атрымалі права сва-

Хрышчэнне язычніц-

pаць караля без зго-

бодна

распараджа-

кай Літвы ў ката-

ды

феадалаў

ВКЛ.

цца

маёмасцю

абі-

ліцтва.

Далучэнне

Пацвярджаліся пра-

рацца

на дзяржаў-

«літоўскіх

i рускіх

вы Biтаўта на са-

ныя пасады ВКЛ (i ў

зямель» да Польшчы

мастойнае

кірава-

склад Паноў-рады).

нне ВКЛ, але прыз-

Феадалы Польшчы i

наваліся

спадчын-

ВКЛ узаемна

аба-

ныя правы Ягайлы i

вязваліся

не

выбі-

яго нашчадкаў (за-

раць кіраўнікоў дзя-

хоўваў

тытул

най-

ржавы

без

згоды

вышэйшага

літоўс-

адзін аднаго. У ВКЛ

кага князя)

уводзіўся

новы

ад-

міністрацыйны

па-

дзел і пасады – вая-

воды i

кашталяна ў

Вільні, Троках і інш.

гарадах.

Каталіцкай

царкве

гарантавалі-

ся значныя правы і

льготы

Вынікі

Станоўчыя

Умацоўвала

абарона-

Вітаўт

стаў

пажы-

Унія абвяшчала і га-

здольнасць

Польшчы

ццёвым

гаспадаром

рантавала захаванне

і ВКЛ. Спрыяла рос-

ВКЛ і атрымаў поў-

адасобленасці ВКЛ і

ту эканамічных, па-

ную свабоду ў вы-

нязменнасць

улады

літычных і

культур-

рашэнні

ўнутраных

вялікага

князя

лі-

ных сувязей

спраў

тоўскага

Адмоўныя

Пагроза

заняпаду на-

Пасля смерці Вітаў-

Нераўнапраўнае ста-

цыянальнай

мовы

i

та ВКЛ павінна бы-

новішча

праваслаў-

культуры ВКЛ, стра-

ло

перайсці

да

нага

насельніцтва

ты дзяржаўнай

са-

Ягайлы i яго на-

княства

спрыяла

мастойнасці княства

шчадкаў

росту

ўнутраных

супярэчнасцяў

Паншчынаа

Чынш

Землеўладальнікі-

Землекарыстальнікі-

Гараджане-мяшчане

феадалы

сяляне

Паны-

Баяры-

Пахожыя

Непахожыя

Купцы

Шляхта

магнаты

шляхта

Чэлядзь нявольная

Рамеснікі

Лава (суд)

Рада (асноўны орган

самакіравання)

З прывілея на магдэбургскае права

Мінская гарадская ратуша

Цяжкае

Імкненне

Жаданне

шляхты ВКЛ да

Жаданне

знешнепалі-

кіраўніцтва

набыцця «за-

польскай

тычнае ста-

каталіцкай

латых шля-

шляхты

новішча ВКЛ ў

царквы

хецкіх воль-

атрымаць для

сувязі з Лівон-

пашырыць

насцей», якімі

сябе новыя

скай вайной

свой уплыў на

валодала поль-

землі і пасады

(1558–1583)

ўсход

ская шляхта