1.3 Nowe przywództwo

Po zwycięstwie nad Kuomintangiem KPCh przystąpiła do tworzenia tymczasowych władz państwa. Najwyższym organem władzy państwowej o kompetencjach ustawodawczych została Centralna Ludowa Rada Rządowa z przewodniczącym Mao Zedongiem. Powołana przez nią Rada Administracji z przewodniczącym Zhou Enlai'em pełniła funkcje rządu. Władzę w terenie sprawował Wojskowy Komitet Kontroli przekształcony w Wojskową Radę Administracyjną.

W latach 1950-1952 przeprowadzono w Chinach reformę rolną, dzieląc między 300 mln chłopów 47 mln ha ziemi (na terenach kontrolowanych przez Chińską Armię Ludowo-Wyzwoleńczą reformę rolną przeprowadzano od 1946). W trakcie reformy prześladowano tzw. obszarników i kułaków (wielu z nich zamordowano). W pozostałych działach gospodarki (banki, przemysł, transport, handel) znacjonalizowano własność japońskiej, niemieckiej, biurokracji kuomintangowskiej i (w czasie wojny koreańskiej) towarzystw zagranicznych. Nie znacjonalizowano własności burżuazji chińskiej.

W 1950 Chiny zawarły z ZSRR 30-letni układ o przyjaźni, współpracy i wzajemnej pomocy. W latach 1950-1953 Chiny włączyły się do wojny koreańskiej, udzielając pomocy Korei Północnej. W 1950 wojska chińskie wkroczyły do Tybetu[13].

Na przełomie 1953 i 1954 KC KPCh opracował założenia polityki tzw. okresu przejściowego od kapitalizmu do socjalizmu. W ciągu 15-18 lat zamierzano przeprowadzić wstępną industrializację kraju oraz kolektywizację rolnictwa, nacjonalizację przemysłu i handlu.

Także na przełomie 1953 i 1954 odbyły się powszechne wybory do Ogólnochińskiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych (OZPL). W 1954 OZPL uchwaliło konstytucję i wybrało najwyższe organy władzy państwowej. Przewodniczącym ChRL został Mao Zedong, premierem ponownie Zhou Enlai. Władzę w terenie powierzono lokalnym zgromadzeniom przedstawicieli ludowych¹³.

W 1955 Mao Zedong zdecydował się na radykalne skrócenie "okresu przejściowego". W latach 1955-1956 skolektywizowano rolnictwo oraz znacjonalizowano pozostałe działy gospodarki. W 1958 Mao Zedong zainicjował politykę przyspieszonych przemian znaną jako "wielki skok naprzód". Realizacja tej polityki, zwłaszcza próba uzyskania znacznego przyrostu produkcji stali przez wytapianie jej w małych, prymitywnych piecach oraz tworzenie komun ludowych, spowodowała gwałtowne pogorszenie się sytuacji gospodarczej Chin i klęskę głodu.

W 1959 wojsko stłumiło powstanie w Tybecie, zmuszając do ucieczki za granicę duchowego przywódcę Tybetańczyków Dalajlamę XIV. Niezwykle trudne położenie kraju zmusiło kierownictwo KPCh do rewizji dotychczasowej polityki gospodarczej. W 1961 plenum KC przyjęło politykę tzw. regulacji, uwzględniającą mechanizmy ekonomiczne. Miała ona doprowadzić do przezwyciężenia kryzysu. Polityka "regulacji" doprowadziła do podziału w kierownictwie KPCh. Jej zwolennicy skupili się wokół Liu Shaoqi, od 1959 przewodniczącego ChRL, oraz Deng Xiaopinga, sekretarza generalnego KC i wicepremiera, przeciwnicy - wokół Mao Zedonga.

Na przełomie 1959 i 1960 nastąpiła zmiana chińskiej polityki zagranicznej. Współpraca pomiędzy Chinami a ZSRR i państwami bloku sowieckiego z powodu rywalizacji KPCh i KPZR o prymat w światowy, ruchu komunistycznym została zawieszona. Zaostrzył się spór z Indiami o północny Kaszmir i tzw. NEFA (Północno–Wschodni Obszar Graniczny; z ang. North–Eastern Frontier Area, współcześnie część indyjskiej stanu Arunachal Pradesh, graniczącego z Bhutanem i Birmą). W wyniku wojny chińsko-indyjskiej w 1962 Chiny zajęły sporne terytorium Aksai Chin.

W 1966 zwolennicy Mao Zedonga proklamowali "rewolucję kulturalną"; politykę "regulacji" potępiono jako "odbudowę kapitalizmu", a jej realizatorów Liu Shaoqi i Deng Xiaopinga odsunięto od władzy. Rządy w Chinach przejęło niewielkie grono osób skupionych wokół Mao Zedonga i mianowanego jego następcą marszałka Lin Biao. Władzę w terenie przejęło wojsko. "Rewolucja kulturalna" zdezorganizowała życie kraju i spowodowała ogromne ofiary w ludziach. W 1969 doszło do chińsko-sowieckich starć nad rzeką Ussuri.

Po śmierci Lin Biao w 1971 premier Zhou Enlai podjął próbę częściowej rezygnacji z celów "rewolucji kulturalnej", wspartą przez Deng Xiaopinga, od 1973 ponownie wicepremiera. Ich usiłowania spotkały się z energicznym przeciwdziałaniem "radykalnej" frakcji w kierownictwie partii. Po śmierci Zhou Enlai'a w styczniu 1976 premierem został Hua Guofeng. W kwietniu 1976 na placu Tian'anmen doszło do pierwszych w ChRL masowych wystąpień ludności z żądaniem porzucenia polityki "budowania komunizmu" i "walki klasowej" wysuwanych przez Mao Zedonga. Deng Xiaopinga kolejny raz odsunięto od władzy¹⁴.

ROZDIZŁ II System polityczno-prawny Chińskiej Republiki Ludowej