Балакан А. Буурл теегт

рнн, крсстьянмудын, хазгудын болн салдсмудын депутатприн станичн Совет» гисн нср хадв.

Городовиков Ока Буденный Семен хойр станичн Совстнн серии ора деср Улан туг хатхв. Тер Улан туг Сал тсегт шин ЙОСИ тогтсиг, шин жирһл ирсиг, шип бээдл эклжэхиг зәцгләд, серүп салькна әрун күчнд олн-эмтиэ зүрк байрлулҗ делсв.

13.

Тең поста туумрт хуврв.

Хаана генералмуд Каледин, Корнилов, Алексеев, Деникин, Попов, Мамонтов, Назаров, Семилетов, Гнилорыбов эдн, Шин Кермнд үүрән ясад, Советин өмнәс өршәңгү уга ноолда бурдэв. Теднд Украина Центральн Рада, «Өмн Дорд ниицән», Румынь нөкд болв.

һазадын ордудас — Англяс, Америкэс, Францас элчнр ирцхәв. Шинкән төрсн социалистическ орн-нутгиг өлгәднь дархар, тедн мөңг чигн, зер-зез чигн эрвлсн уга. Американок банк «Нэйшнл Сити Банк» Калединд тавн зун миңһн доллар, французск правительств зун сай арслң дөң өгв. Петроградт бээсн английск элч Бью­ кенен Лондонас суңһуг авб, түүнднь келгдҗәнә: «һарх һаруһаснь бичә әәтн. Та эврән хәләһәд, хазгудт болн украинцнрт кергтә тоот мөңг өг.тн». Әрәсәд бәәсн аме­ риканок элч Фрэнсис, Калединд дөң гиҗ, дэәнә зертәзевтә шишлң поезд йовулв, терүнднь далн нәәмн санитарн, нәәмн аца ачдг машид бас ачгдв. Орс-американск гүүлгәнә палатын һардач американец Бари Москвад отрядмуд бүрдәһәд, Калединд нөкцл илгәв. Тең тал американок консул Пуль арвн доладгч җилин бар сарин арвн зурһанд ирәд, французск полковник Гюшелә негдәд, кесг дәкҗ Калединлә харһад, 1918-гч җилин туула сарин хөрн хойр күртл тенд бәәв. США нам, Советин йосна өмнәс сөрлһ кеҗәх генералмуд Каледин Дутов хойриг хоорнднь заЛһхин кергт, Ростовас Оренбург күртл төмр хаалһ тосхх төр тәвб.

«Тәрсән —хаддг, өгсән—авдг.» Каледина правитель­ ств кедү дүңгәһәр хазгуд дунд өшә тәрдг болвчн, һазадын орна империалистнр зөөрән хармлл уга өгдг болв­ чн, шин тогтсн, шин төрсн Советин йосн Теңгә хазгудын нүд ээлһв.

Владимир Ленин эн өдрмүдт унтл-кевтл уга кед-

359

лв, тер хазгудын плгәсн элчнрлә күүндәд, Кг.ш-.н-тии Компссармудып Советп» өмн Тецгә хазгудт дөц болх төр тәвәд, типгаи Антонов-Овсеенко ах комаидлгчта л.с- рг повулв. Эн цсрг арвн доладгч жили» бар сарин .чөрәдин алднд Тепгә области» мсжәд күрәд, һурв әцгрзд

во тал, Георгии Петров — Миллерово тал. «Куч-кэлст хазгудын зев харсгч отряды»» нлгасн, Дмитрии Рябышевпн һардврта, зу һар а гита тор м уд Тснгэ хазгуд дуид Советин йоспа тускар цәәлһвр кеһәд, буурх өркдотраси гишц, теднд «Цуг күч-көлсч хазгудур» кесн Ленина дуудврин утхиг зүркнднь күргҗ медүләд, ТСН7К йовсч хаалһинь чикләд, хазг полке советин полксла ах-дүүнр болдгар кев.

1918-гч җилин туула сарин доланд Воронеж балһснд Теңгә областйн көддмшчнрин, салдсмудын, хазгу­ дын болн крестьянмудын Советмүдин хург көдлмшән эклвТер өдр Аһщ балһснд Теңгә хазгудын болн крес­ тьянмудын депутатнрин хург бас болв. Эн хойр хургнн делегатмуд туула сарин аренд Каменск станицүр ирәд, энд школын терт болҗасн күч-көлсч хазгудын хургла негдәд, Цергә революционн хазг комитет бурдәв. Ахлачднь һучй негтә подхорунжий Федор Подтелков, сегләтртнь хөрн һурвта прапорщик Михаил Кривошлыков суңһгдцхав.

Күч-келсәрн бәәдг хазгуд Каледина өмнәс өршәнгү уга ноолда кех шиидвр авб, тер шиидврин ашт хазг полке, зуунмуд Каледина генералмудын, офпцермүдиа заквр күцәдгән уурв. Ростов болн Таганрог харсжаен, тенд сөрлһ болн буцлһ татсн көдлмшчнриг арвадар, зууһадар барж, суулһад, үүл-үүср угаһар әвр үзүләд. ай' ваһад, цааҗлад, хаҗ алад көл-көдлгҗәсн Добровольческ әәрм, Антонов-Овсеенкоһин командлгчта церг Донбасиг сулдхад, эн балһсдур дәврл1һ эклхлә, цагнь болад ирсиг медәд, генерал Алексеев Киевүр бпчг пзга* һәд, французмудыг дөн, болтн, чехословацк корнусни

дивизь Теңгүр илгәтн гиж уульж сурв.

Тендәс дөң эс ирхлә, Добровольчеек эәрм Кубань тал цухрх шиидвр авад, түүнәинь тускар Каледннд зашли. Советин шиикән төрсн республики^ һааадын орд\ дыи дөнгәр болн теңгә хазгудын күчәр хамх цокхар нег мөслсн генерал Каледин, туула сарин хөрн ииснд

360

рәннь правительство!! цуглулад, тср хурл деер зарлв: «Мана ксргт өңгәлт уга. Әмтп маниг дөцнх биш, нам цань уга дурго... Цсргә атаман гисн цолан бийәсн авч хаяд, эн үүләсн бууҗапав». Генерал Каледин тер өдрән

бнпәи хаж. үкв.

Советин йосна өшәтнр түүнә хөөи чпгн Советин йосна әмнәс сөрлһ кехән уурулен уга: цергә атаманд ге­ нерал Назаровиг, походи атаманд генерал Поповиг суңһцхав. Лу сарин хөрн негнд сөөһин харңһу ол'злад, дәврлһ кссн хотнасн зулҗ Гювх чонмуд кевтә, Добровольческ әәрм тавн миңһн күүтә, нәәмн товта бултж, Ростовас цухрв. Шин Кермн балһснас походи атаман Попов мнцһн тавн зун күүтә мөртә цергән дахулад, тавн тован, дөч һар пулеметан чирәд, бас сөөһәр зулв.

Тедн Ольгинск станицд, Тең һолын зүн көвәд хурад, цааранднь яах-кеехән йилһхәр,. селвлцә бүрдәв. Дени­ кин, Корнилов, Алексеев эдн Кубань тал һархмн, Попов, Богаевский, Семилетов, Гнилорыбов эдн — Сал теегәр һархмн гиҗ зүтклдв-

—Бидн ода хойр әңгрх зөв угавидн, — гиҗ генерал Корнилов эврәһән келнә. — Нет нудрмд тохрад, Куба­ ни хазгудыг, уулын әмтиг босхх кергтә.

—Сал тег гисиг юуһинь медҗәнт, Лавр Георгиевич?

—болҗ походн атаман Попов сурна. — Тенд кесг миң-

һәд мөртә аду өскәчнр бәәнә.

— Мөрәр большевикүдиг диилҗ чадх арһ бәәхлә, тиигән йовҗ болхмн билә, зуг манд зөргтә, өршәңгү уга, буудан мергн, чашкдан һавшун, ханҗалар шаахдан сүрдшго улс кергтә, — гиҗ генерал Алексеев Корниловиг дөцннә. — Тиим улс зуг Кавказд бәәнә!

— Дәкәд «Өмн Деед ниицәнә» цутхлң ВладикавКазд бәәхиг бас мартхмн биш, — болж, генерал Деникин са­ на орулна.

— Тадна зергүд, Сал теегт һанцхн мөрд биш, зөрг’ тә болн итклтә хазгуд чигн бәәнә, — гиҗ Попов цәәлһнә.

Эдн үгдән багтлго, эн төрән хооран сааһад, маңһдуртнь негнднь һарһх болцхав.

Сөөни өрәл давж. одсн нагла штабс-капитан Малыхин походн атаманиг серүлв.

—Петр Христофорович, танур одак ирж, йовна, — гиж. адъютант зәңглв.

—Одак гисн кемб? — болж, Попов, сахл мет ңигт

361

күмсгтэ нүдән нухад, цаг бпш нагла бпйинь серүлсид уурлад, алтн дуһута козлдуран орнаниь өөрк тумбочк деер илж хәәв. Походи атаман козлдур уга. болхларн, бийән зср-зсв угала әдл тоолна.

—• Корольковнпд танла таньлдсн хальмг.

—Арсинов болвза?

—Э, мөн, мен, генерал тана зсргәс, — гиж штабс-

капнтан Малыхин, Поповин уханд бахтж, тер байран дарҗ эе чадад, өргмжтәһәр кслв. — Петр Христофоро­ вич, би тана сарул толһаһар дацгин өврмж кснәв.

— Дуудтн, — болҗ походи атаман закв.

Үнтә үчнь мел бальчгт лашгдсн, ноосн дотрта үкрин арен һоснь түрәцәһән мокнла зуурлдсн, тажрхз сахлиь, нарн мет, төгрг чирәһинь зуталһҗ урһсн, дань уга ко­ шен Арсинов, генерал Поповин бәәсн өрәһүр орж ирэд. үрлһн угаһар эврән стулд сууһад, әмсхҗ, кинь давхиҗ

келв:

— Петр Христофорович, таниг хәәһәд, Шин Керм күрәд, тенд болыпевикүдин бандитнрйн һарла харһн ал-

дув-..

— Штабс-капитан, шулуһар самовар тәвтн, — гиж походи атаман закв.

— Мана медәтә хальмг-хазгуд намаг танур илгәвә. Тедн Советин йосна өмнәс үктлән ноолдхдап белн! — болҗ Арсинов, медәтә хальмг-хазгудас тиим даалһвр авх биш, долан-арвн хонгтан харһсн тоотаснь бултад, әрән гиҗ Теңгә хотл балһснур күрхләнь, Шнн Кермнд советск цергүд Саблин, Медведев, Петров эднә һардврта, ар үзгәснь дәврәд орҗ ирсн болҗ һарв.

—Хәәртә Акиш...

—Сернигович.

-г Акиш Сернигович, тана, мана ухан ирлцжәнә. — гиҗ генерал Попов7 байрлв. — Тер алг керәс Кубанцтал һархмн гил^днә.

—Юн алг керәс? — болж Арсинов сүрдв.

—Генералмуд Корнилов, Алексеев, Деникин..

—Уга, Петр Христофорович, тадна чидлэн хурах

бээрн — мана Сал тег! — гиж, Акиш хэокрв — Биди, аду өскәчнр, таниг мөрдәр чигн теткнэвидн, зер-зевар чигн лубцлнавидн, зөргтә дәәчнр чигн өгнәиидп, Зуг ма­

нит Советин йосиас харсти?!.

Өрүнднь походи атаман Попов, генералмуд Корни­ лов, Алексеев, Деникин эднәс салад, мицһн тавн зун

362

хазгудан мөрнднь морду•'■ад. тавн тован кесг мөрдәр татулад, дөчәд һар нулемстмудан тачанке деер ачад, до-

рд үзг хәләж һарв.

Добровольчсск әәрм Кубань тал йовад, тенд чидлән агсад, уулын улспн дөид нәәләд, өмн үзгүр темив.

Генерал Попов аду өскәч Корольков Ванифантийин үвлзңд зогсад, тендәС дәәнә һардвр кех болжэна.

Советпн Гюсн тогтсн станице тал дәврхпн төлә, түрүләд Сал теегт бәәсп иуг хазгудыг босхад, теднпг нег-

дүлх кергтә.

Байн хазгудын болн хувргудын дөцгәр халһнас зулж гетлсн Арсинов Акиш походн атаманд иткүлж келнә:

— Генерал, тана зергәс, би цуг Сал теегин хазг хальмгудыг босхнав, теднәс хальмг полке бүрдәнәв, большевикүдин өмнәс өршәңгү уга ноолда кенәв.

Генерал Поповд ним улс кергтә. Ольгинск станинд энүнлә өр цәәтл күүндәд, түүнд нәәлсн учрар, мадһдуртнь Алексеев, Корнилов, Деникин эднлә зүтклдж, халу-

нар келлә:

— Сал теегәс өлзәтә һазр берк’ Миңһәд зөргтә хазгуд! Аду өскәчнрин зун миңһәд тохмта мөрд! Түүнәс

даву юн чидл кергтә!

Арсинов, генерал Гнилсгрыбовин дөңтә, Чокинов Лаврен мөрчтә Шар-Булгар орҗ ирв. Тер, эн селәнә хәрү ирсн баячудыг мөрдтнь суулһад, эргмдк күүтрмүдүр йовулад, медәтә хазтудур дуудвр тальвв. Багшнр, гелңгүд өдр сө уга мөргүл кев, олн дунд «улана йосн» му йортаг, тер йос дөңнҗәх «шулмс» ямаран килнц һарһ-

җахиг цәәлһв.

Цаһан офицермүд, цаһан хазгуд станицмүдәр, күүтрмүдәр цаас тархаһад, Советин йосн Пиитрт, Москвад, Шин Кермн балһснд хамх цокгдв гиҗ әмт әәлһв. Түүг итксн хазг-хальмгудын зәрмснь генерал Поповин цергт

орж өгв.

Түүнә өмнәс сөрлт кех кергтә болв. Городовикоз Ока эн төриг станичн Советин өмн тәвб. Күүндвр ик күнд болн догшн болв. Станичн Советин зәрм чледүд, ха- зг-хальмгудыг төрүц иткәд керг уга гинә.

—Цуг хальмгуд — хазгуд биш, цуг хазгуд — бәәхтә биш, — гиҗ Городовиков халунар келнә,

—Бидн хазгудыг һартасн алдх зөв угавндн, — бо-

363

лҗ Буденный Окаг дөнннә. — Тедн дунд цәәлһврин ко­

длмш сәәнәр кех кергтә-

— һанцхн эндк хазгуд дунд биш, тенд, цаһачудын һарт орсн хазгудт бас цәәлһврин көдлмш кехмн, — гнж Городовиков келҗәнә. — Миниһәр болхла, Половин цергүр эврәннь улсан йовулхмн. Тедн цаһан хаз/уд дшрасн өмкрдгәр көдлх зөвтә.

— Кеннг йовулнач? — болж Никифоров Окаһур ширтнә.

—Эврә сән дурар йовх улс кергтә, — гиж Городови­ ков нсг мөслж шииднә. — Мана зөвтә кергин төла хамгин түрүн би йовнав!

—Уга, чамаг бидн тиигән йовулҗ чадшговидн. — Буденный, яһсн сән болх гисн кевтә, сахлан имрж кс.1-

нә.

— Намаг йовултн! — болҗ тендәс Хечинов Баатр босв.

—Би бас зөвтәв! — гиҗ Кулешов Эрнҗән келз.

—Баатр Эрнҗән хойр итклтә көвүд, — болҗ Хечи­ нов Лиҗ зөвшәрнә. — Тедниг юм алдх гиҗ би басҗахшив, зуг баһчуд дунд нег бод гисн медәтә күн йовхла

нәәлтә болх билә.

— Тиим кениг йовулнач? — гиһәд станичн Советин ахлач Сорокин, тедүкнд суусн Цевг тал хәлэяә. — Мнниһәр болхла, Эбгеновиг йовулх кергтә.

—Уга, би әәҗәнәв. — Цевг дегд әәмхләрн, хойр һаран дегц сажна-

—Би йовнав, — гиҗ Хечинов Лиж, дааврга шиидвр

авб.

Станичн Совет болн Улан гвардь зөвшәрәд, Хечннов Лиҗ, Хечинов Баатр, Кулешов Эрнҗән һурвиг, цаһан хазгуд дунд Советин йосна. учр-утх цәәлһәд, тедниг эврәхс талан унһах көдлмш кехд, генерал Половин иергт мордх зөвшәл өгв.

—Үүрмүд, бийән йир саглҗ йовтн, — гиҗ Городови­ ков тедниг батлв. — Тадниг станичн Советин член бэасиг меддг мөн. Иткүлхин төлә, офицермүдин емн худл келтн.

Баатр асхнднь бичкн дү күүкәи дахулад, Арсинонин чолун герүр ирв. Гертән бичәд бел кесн бнчгән дүүһнннь һарт атхулад, батын төлә, дәкәд нег давтҗ келв:

— Энгүш, зуг Делгрпн һарт бәрүләд өг. Нань *<:нд чигн бичә үзүл, сәний?

364

— Сән, — болҗ Эңгүш толһаһан гекв. - Эгч Делгр

уга болхла яахви?

- Яһла гиһәд сур.

Дү күүкндән өндр модп хашаи үүд секҗ өгәд. пурһнаснь түлкәд уралан орулхла, цааһасиь барг похас һа.ь

зүрҗ хуцв.

— Баава’ — гпж. хәәкрәд, Эцгүт хәрү ырпд гүүхлл, цалһаснь нег күн гсрин кпрлцә дсер һарч ирәд, чацһзр сурв:

—Кембчп?

—Бив, Эңгүшв. Нанд эгч Делгр кергтә.

—Тииклә нааран ор.

—Тана нохас. •.

—Бичә ә.

Баатр иньгиннь ду таняд, махмуднь менрж одв. Эдн сүүлнн цагин эргцд цүүгәтә бәәнә.

Делгр, революционн комитет эцкинь, Унканов ахдүүнрлә хамднь бәрҗ суулһсиг соцсад, ичр-һутран мартҗ, шуд Хечиновин маштг шавр герүр гүүҗ ирлә.

— Баатр, чамас сурҗанав: мини эцкиг сулдххд нөкд бол? — гиҗ күүкн усн-цасн уульв. — Намаг кү кесн күн— панцхн эцкм. Аав чигн, баав чигн, ахм чигн эцкләм әдл эңкр биш.

— Делгр, чи намаг чикәр мед. Акиш Сернигович Советин йосна өмнәс сөрлһ кеһәд, медәтә хазгудас церг бүрдәж, — болҗ Хечинов төвшүнәр цәәлһв.—Энчн хонрин негн: маниГ тедн алх, эс гиҗ бидн тсдниг...

— Тадн, тегәд, эцким алхар бәәнт?! — гиж күүкн сүрдв. — Уга, уга-.. тииклә чи ман хойрин хаалһ ирлцҗ бәәхш...

Делгр Хечиновин гертәс гүүҗ һарнав гиһәд^, маштг деерк эркнднь маңнаһан цокад, толһань өвдснәе яхлснь, аль соңссн һашута догшн зәңгәс яхлснь медгдл уга, эңсн яхлад, уульн түңшәд гүүһәд йовҗ одв.

Маңһдуртнь Арсинов, Унканов Шонж, Кубрак ах дү хойр, дәкәд өөрнь бәәсн, Советин йос зарлхд харш бо щ- хасн цөөкн медәтә хазгуд — цуһар зулж. одсн, тедниг хәрүлҗәсн улан гвардейцнр шааһад алгдсн бодж. һарв.

Хечиновин тал Делгр сөөһәр ирен зәцг жнркләд һархла, хальмг ревкомин чледүд түүнд Баатриг харт бәрв. Болв көвүнә хөвәр, маңһдур сөөднь нег күн ирод 1 ородовиковин терзиг арһул цокв.

Шаһахла, өмнәснь хачкх гпҗ Ока саглад, үүдән аяр-

365

хп са п впптовкан авад, гертәсн һарад, хашан үүдор гетүчәр хәләхлә. терзппнь тус пег бичкн көвүн зогсҗа-

Н1 Эн, наар. гиж Ока көвүг дуудв.

1\өвүн күүнәс бултси кевтә, герии, хашаи зрела шахлдад. үүдәр адһж орв.

-Лак\ ах, мапахс... таннг, дәкәд Казикиг... алхар

М о.

—Шопжнп ДҮ болвзач?

—Шонжпн дү —Кубрак, Кубракин дү — Казик,

Калинин дү — бив, Малушв, — гпж бичкн көвүн уульн

бәәж цәәлһв.

Чп күүнд үзгдлго хама бәәдвчи?

—Хурлд. Би — манҗв.

—Нс, тииклә, манаһур орийЦугтынь даран-даран-

днь цәәлһәд нанд келҗ өг, — болҗ Городовиков бичкн

көвүг герүрн үрв.

— Уга, нанд танаһур ордг цол уга, — гиҗ Малуш адһж келв. — Арсинов эдниг Шарап-гелң толһалж. сулдхв. Тсдн хурлур ирчкәд, тенд ик күүндвр кевә: таниг нет күн ханж.алар шааҗ алх зөвтә гинә, мана Казикпг Шонж Кубрак хойр мөрнә сүүләс чирәд алхмн гинә.

— Малуш, кукн, Казикиг алх гйҗ бичә сүрд. Керә керәннь нүд чоңкдмн биш, уурлад тингҗәнә, — болж Ока хурлын манжиг төвкнүлв. — Намаг, тегәд, кси алх­

мн гинә?

— Тана улс. Эврәнти улс. Нерннь кслсн уга, - гнж Малуш үнн седклән кслв. — Не, Ааку ах, би йовнав, бслтад һарч ирләв. Мана Казик таниг әвртә күндлнә, би Казикдән әвртә дурДав-

Городовиков хавтхан уудлад, йоралднь бәәсн шаальгасн көвүнд өгхләнь, Малуш халунар келв:

■ — Лаку ах, нанд шац керго. Бн удлго хурлас зулхар ссджәнәв.

— Юигад?

-Мел мск-тах, хулха-худл... Дәкәд...

Малуш «дәкәд» юуһннь кслл уга гүүһәд новҗ одв. Окан ээмәс кү.цд аца авч хайснла әдл, гиигн болв, сед-

366

кип» тәвкпв. Цуг медрләп, чндлон, ухаһан пел уга келлхэх Баатрнг, Арснповин күүкн Делгрос келтэ, карт борно гиен, һанцхп Городовиковд биш, наадк улстнь чигя һүңдлта било. 3\т тер, Малушия келен, намаг ханжалар'шааж алх даалһврта мана, эврә күи гиен -кеи бол-

хв?

Хурла манжин келенэе Окан емп бас пег нуувч секгдв: Советик йоснас көлтә байн хазгуд нам ах-дүүһән алхасн ях гишго бәәдлтә. Станичн Совет бүрдәхд Ун ка­ ков Казак, наадк угатя хазгудла хамдан, харчудын тер 'йосна төлә һаран өрглә. Түүг Городовиков әмнәннь арһ хгәһәд тиигжәнә гиж санла — тсрнь дими болҗ һарчана. Казикиг һартасн алдхмн бпш-

Ревкомпн харт бәрлһн Баатрас хөөһдг болвчн, Делгр тер хойрин хоорнд, һазр шуурад ик заг һарсн мет, үрдк иньгллтнь, харһлтнь, нсг-негнүрн телчҗ гүүдгнь унтрад хуурв. Болен йовдлыг цәәлһхәр көвүн иньгән косг дәкҗ дуудв, зуг нег мөслсн заңта Делгр түүнә седвәриг хувацсн уга. Тегәд, арһ юундв гихлэрн. Хечинов эндр түүнд бичв: «Би үклин һазрур йовҗанав. Салхиннь емн зүсичн үзх зөв хәәрл».

Эңгүшиг Арсиновин сиилвртә модн чарлагта, улан чолун герүр орсна ард Баатрт зүсн-зүүл тоолвр орна. Нег халхарнь, Делгр түүнә ухан-еедкл мсдәт, керг-тө- ринь угтад, хол Итальд бичгдсн «Нарнибалһсн» гидг дегтр әгв, талдан халхарнь, түрүн сөрлһн харһхла. һарһсн цусан, нег ясан харсад, нам түүнлә харһхар седҗәхш. Хечинов урднь олн дегтр, ~зүсы-зүүл журнал, газет соньмсҗ умшдг билә, болв ипм учр-утхта дегтр харһад уга билә... Кампанелла, Кампанелла... «Нарни балһсн», «Нарни балһсн»... Баатр эврәннь «Нарни балһс» тосхад, тер балһсндан оля-әмтиг, Делгриг бапртаһар, кишгтәһәр, сулдхвртаһар бәәлһх әрүн күслтә...

Өндр модн хашан үүдн гснткн чаңһар тачкнж еекгдәд,лааһас Дслгр гүүһәд һарч ирәд, цуг ө-һундлан мартж, эңкр иньгиннь күзү теврж кипев.

—Сәәхн иным, хам арап йовжанач?

—Поповип цергт күчәр авчана, — гнж Хечинов ху-

дл келв.

— О, тәвсн хөвм! Түүнд ъшпи эцк пөкд болжана. Чамаг үзхлә, толһаһичн юмна түрүнд чавчж хайх, — болҗ күүкн уульв. — Тпнгж нанд андһар тәвлә.

— Походн атаманд күн болһн алтнас үнтә, өңгәр

367

мшш толйа чавчулппо, - гнж, Баатр инэв.

-- Хәәртәм, чи панд икәр өөлвчи?

—Уга. эцкәп харсхар ссдси — чипи зөв. Зуг би ча-

-- Түүпә тускар бпчә кел’ — гиһәд Делгр иньгяннь ам бәрв - Баатр, тодлад авчк: орчлц дола д.жж хольврдг болвчн, бп чамаһаи кснәсчн сольшгов.

— Бп бас.

Хойр ппыии саллһн дегд һашута болв, тедн хөөннь нег-негәп үзшго кевтә, дәкн-дәкн тсврлднә.

Станичн Советпн шиидврәр Буденный Семен, Городо­

Афанасий, ревкомпн член болен деерэн, Партизанск отрядын хот-хоолар болн зер-зевэр теткврин начальник болсар, ним йовдлан олзтаһар олзлна: баячудын хаяд зулен тоотыг хураж, ахулж. авна.

Арвн йисдгч зун җилин өрәләС авн Сал теегүр Әрәсән талдан һазрмудас нааран орс мужгуд икәр нүүж ирсн учрар, станице, селәд, күүтрмүд холю: орсмуд чигн, хальмгуд чигн семрәд бәәнә. Тиим станицд, сслэнд, күүтрт хойр келәр цәәлһврин көдлмш кех кергтэ, тегэд Семен Ока хойр нег һазр йовна.

— Эх, Семен, эн андн цаһачудыг хамх цокчкад, нт

ләв. Зөвәр уужмд бәәсн сер дсерәс нег мөртә күн ДОВТ’ лад, Гүн салаһур орж йовна. Ардаснь мөрто һурвн хазг

көэлдн хаж йовна.

Буденный Городовиков хойр дегц мөрдән шавдв, һурвн хазгиг керчж гүүлгәд, ээмдк впнтовксан суһлҗ анад, тосад хав. Өмн йовси нег хазгнь тоцһрцглад тусхла, ардк хойрнь хәрү һарад зулв. Ирхлә, өрчәрнь сумн орад ■һарсн хазг нурһн дсерән кевтнә. Мөрнь шүрүндэн гүүж

368