MD hám PQJ / K.Karimov poeziyası ideyalıq-tematikalıq baǵdarı

Qaylardan tabarman ózińdey máskan» (86-b).

Demek, lirikalıq qaharman dúnyanıń qay jerlerin gezbesin, onıń názeri tuwǵan jerge, onıń kózge súrme topıraǵına qaratılǵan. Oy-dúnyası ana diyarınıń pásbálentlikleri, dashıw-qıyabanı, taw-dalaları menen bánt. Bulardıń hammesi shayırdıń lirikalıq poema janrın tańlawına tiykar bolǵan. Lirikalıq qaharmannıń oyları ápiwayıdan quramalıǵa, daradan qospalılıqqa qaray baǵdarlanıp, lirikalıq xarakterdi jaratıwǵa tiykar boladı. Bul nárseniń hámmesi K.Karimovtıń «Watan» lirikalıq poemasınıń janrlıq ózgesheligin belgilep beredi.

K.Karimov epikalıq poeziyasında liro-epikalıq poemanı da ushıratıwımızǵa boladı. Ullı rus sınshısı V.G.Belinskiydiń aytqanınday:

«poema turmıs shınlıǵın súwretleydi, oǵan qosımsha ómirdiń iri faktlerine umtıladı, jay turmıslıq prozaǵa jol bermeydi, ómirdiń tek poetikalıq jaǵın ǵana aladı»1 Usı kózqarastan onıń «Ásirge barabar bir zamat»2 poeması dıqqatqa ılayıq. Poema Ullı Watandarlıq urıs qaharmanı, jerlesimiz Juman Qaraqulovtıń qaharmanlıǵın súwretlewge arnalǵan. Poema úsh bólimnen turadı. Birinshi hám

úshinshi bólimlerde Watan ushın jan bergen jawıngerlerdiń basına qoyılgan estelik, olardıń tuwǵan jerden alısta máńgige uyqıǵa batıp jatırǵanlıǵı haqqındaǵı oyları berilgen. Mısalı, poemanıń kiris bólimindegi tómendegi qatarlar usını dálilleydi:

Olar hár adımda,

Juwılıp selge

Biydaylar tolqıǵan ızǵar topıraqta, Shımbay, Ararattan, Latviyadan kelip Jatır Don túbinde, Zvala jaqta– Úyinen uzaqta uyqılar batırlar (70-b).

1Bul citata tómendegi kitaptan alındı: Ахметов С., Есенов Ж., Жәримбетов Қ. Әдебияттаныў атамаларының орысша-қарақалпақша түсиндирме сӛзлиги. Нӛкис, «Билим», 1994, 166-б

2Каримов К. Ўақыт минарасы. Қосықлар ҳәм поэма. Нӛкис, «Қарақалпақстан» 1981 (endigi mısallar usı kitaptan alınadı, qawıs ishinde tek beti kórsetiledi).

51

Bul ashshı turmıs haqıyqatlıǵı. Ullı Watandarlıq urıstaǵı erisken jemisimizdiń jetpis jıllıǵı kem-kemnen jaqınlasıp kiyatırǵan házirgi kúnde onıń qatnasıwshılarınan tiri qalǵanları da táwir-aq siyreksip qaldı. Olardıń húrmetin jayına qoyıwdı, ibratlı islerin ósip kiyatırǵan jas áwladtıń tárbiyası ushın úlgi islewdi, qaharmanlıq islerin el xalıq arasında úgit-násiyat islewdi tiykarǵı wazıypa etip qoyılǵan búgingi kúnde qaharman jawıngerlerimiz tuwralı jazılǵan kórkem shıǵarmalardıń áhmiyeti jáne de arta túsedi. Bunı durıs túsingen K.Karimov ótken

ásirdiń 80-jıllarınıń basında-aq qaharman jawınger Juman Qaraqulov, onıń erlik isleri haqqında poema dóretiwdi óz aldına maqset etip qoyǵan. Poemanıń birinshi hám úshinshi bólimleriniń lirikalıq sıpatı basım bolsa, ekinshi bólim tiykarınan epikalıq xarakterge iye. Onıń kompoziciyasında qara sóz benen jazılǵan maǵlıwmat, keyin waqıyalardıń aq qosıq penen beriliwi, jaw DZOTın joq qılıw ushın Juman Qaraqulovqa berilgen buyrıqtıń awızeki sóz stilde beriliwi, Juman menen onıń qurallası Sarkisyannıń qıymıl háreketiniń súwretleniwi, qaharman psixologiyasınıń monolog arqalı jarıqqa shıǵarılıwı, peyzajdıń, nemec fashistleriniń háreketlerin úshinshi betten bayanlanıwı, aqır ayaǵında, Juman Qaraqulovtıń dushpan DZOTın óz denesi menen jawıp, qaharmanlarsha jan tapsırıwı shıǵarmanıń ekinshi bóliminiń epikalıq xarakterinen dárek beredi. J.Qaraqulovtıń bul qaharmanlarsha háreketiniń general Malkinniń eske túsiriwinde móhirlenip qalıwı, buǵan tiykarlanıp shayırdıń poema dóretiwiniń ózi de onıń hújjetlik tiykarların belgilep beredi. Demek, poemanıń kórkem qurılısında lirikalıq hám epikalıq elementlerdiń sheber túrde sintezleniwi shıǵarmanıń janrlıq

ózgesheliginen derek berip turǵanday. Poemanıń ekinshi bóliminiń bılay baslanıwınıń óz-aq onıń epikalıq xarakterinen dárek beredi:

«Dushpan pulemeti bas kótertpedi. Rotaǵa tóbeshikti iyelew buyırılǵan edi. Atı joq tóbeshik

belgili tek te,

52

Urıs kartinasında úsh cifr menen 362 inshi.

Ol úsh san zil bolıp jatar júrekte.

Bálki, tóbeshikke júz adımnan kem,

Leykin sen áwere bolarsań tekke.

Basıńdı kóterme,

Ísqıradı oq. Qaraqulov!

–Ya!

–Buyıraman Watan atınan Granata al,

Jaqınlasıp jawdıń DZOTı taman

Kúlin kókke ushır,

Ólmewdi buyıraman!» (71-b)

Bul kórsetilgen qatarlarda xarakterlerdiń dinamikasın, waqıyalardıń rawajlanıwındaǵı dramatizmdi, urıstıń ashshı haqıyqatlıǵın seziwimizge boladı.

Áskerdi ólimge jiberip atırǵanın onıń komandiri biledi, biraq óliwge bolmaytuǵınlıǵın tastıyıqlawǵa májbúr. Bir qaraǵanda paradoks, qarama-qarsılıqlı jaǵday bolıp kórinetuǵın bul tipik hádiyse qatań urıs dáwiriniń haqıyqatlıǵın sáwlelendiriwge xızmet e tedi. Usınday qarama-qarsılıqlı, dramatizmge tolı hádiyselerdi tańlap alıp, olardı urıs dáwiriniń ashshı haqıyqatlıǵın súwretlewge paydalana biliwi shayırdıń tabısı bolıp tabıladı. Óytkeni, Juman Qaraqulovtıń urısta kórsetken erligin tek bir lirikalıq keshirmeler menen, lirikalıq qaharmannıń tek bir ishki oyları menen, ishki kolliziya menen beriw kútilgen poetikalıq nátiyjeni bermes edi. Bunı durıs túsingen shayır poemanıń waqıyalıq tiykarın kúsheytip, bul waqıyalarǵa degen avtordıń, qaharmanlardıń qatnasın konkret súwretlew arqalı sol urıs dáwiriniń dramatizmin tereń súwretlewge erisken. Bunı biz tómendegi qatarlardan abaylawımızǵa boladı:

53

Ana urıs ushın tuwmaǵan edi

Adam óltiriwdi oylamadı da.

Insandı óltiriw …oq

atıw degen,

Sumlıq edi túsine de kirmegen.

Táǵdir oń-solına qaratpay leykin

Dalanıń perzentin

albırt jigitti,

Watannıń basına tuwǵanında kún, Paraxat ómirden julıp áketti, Hám jalın ishine tasladı onı.

Bul qatarlardan, kórinip turǵanınday-aq, shayır milliy qaharmanlıq epostaǵı kóterińki pafostı sheber qollanǵan halda márt jawınger J.Qaraqulovtıń obrazın jasay alǵan. Sebebi, óz watanın sırtqı basıp alıwshılardan qorǵaw jolında jan beriw ideyasınıń bar ullılıǵı biziń milliy–epikalıq dástúrimizde, awızeki hám jazba

ádebiyatımızda hám Kúnxoja, Berdaq, Abbaz, Sadıq shayır dóretiwshiliginde,

ásirese, Ullı Watandarlıq urıs dáwiri poeziyasında júdá kúshli rawajlanǵan1. Bul

ádebiy dástúrdi original túrde dawam ettirgen K.Karimov óziniń «Ásirge barabar bir zamat» poemasında qaharmannıń epostıń bar jetiskenligin durıs paydalanǵan halda óz shıǵarmasında lirikalıq hám epikalıq dástúrdi sheber sintezlep, urıs dáwiriniń ashshı haqıyqatlıǵın durıs ashıp beriwge erisken. Bul nárse poemanıń janrlıq ózgesheligin belgilep bergen. Poemaǵa urıs waqıyalarınıń tiykar etip alınıwı onıń bayanlaw stilindegi tragizmge tiykar bolǵan. Biraq, shıǵarmanıń jawıngerdiń

ólimi menen juwmaqlanıwı ondaǵı pessimizmdi keltirip shıǵarmaydı. Kerisinshe, Ullı Watandarlıq urısta jan bergen jawıngerlerdiń ólimi biykarǵa ketpegenligin, olar keleshek áwladtıń paraxat turmısta jasawı ushın óz janların da

1 Ullı Watandarlıq urıs dáwiri poэziyasında qaharmanlıq pafostıń kúshli rawajlanıw máselesi Қ.Жәримбетовтың

«Каракалпакская советская поэзия периода Великий отчественной войны (Нукус, 1982)» miynetinde de tereń izertlengen:

54

qıyǵanın, ósip kiyatırǵan jas áwladtıń olardıń islerine sadıq bolıwı zárúrligin tastıyıqlaydı. Yaǵnıy, poema belgili dárejedegi optimizm menen juwmaqlanǵan desek boladı. Bunı tómendegi qatarlar dálilleydi:

Ol bunda jatadı endi máńgilik,

Kewillerge toqıp alıńlar zinhar,

Saǵınıp kútkenler jeńistiń tańın,Zvala

ústinen ushqan tırnalar (77-b).

Demek, bul qatarlardaǵı «tırna» detalınıń ózi de lirikalıq qaharmannıń tuwǵan jerge degen saǵınıshın, mehir-muhabbatın bildirip turǵanday. Milliy-epikalıq dástúrimizdegi, I.Yusupov poeziyasındaǵı

«tırna» detalın zamanagóy poeziya talaplarına sáykes túrde qollanıwınıń ózi de shayırdıń belgili dárejedegi sheberliginen dárek beredi. Sonlıqtan da ádebiyatshı alım J.Xoshniyazov: «K.Karimovtıń shıǵarmalarında epikalıq kórinisleri ayırımlanıp turadı. Ol kóbinese ideyanı turmıslıq detallardıń járdemi menen sáwlelendiriwge háreket etedi»1,-degen pikirdi aytqan edi.

Al, tómendegi qatarlar bolsa, shayırdıń anıq poziciyasınan, onıń tariyxımızǵa degen optimistlik qatnasınan, ulıwma insaniylıq hám gumanistlik oylarınan dárek beredi.

Shaqalar sırıǵıp jemiske jılda,

Sentyabr kelgende elge baxtiyar.

Esleń jawıngerdi baxıtlı ullar

Shashına aq bantik baylaǵan qızlar.

Olar keshe

qırshın ketken jigitler,

Bizlerdiń búgingi baxtımızǵa yar!

Olar–

jaqsı niyet, jaqsı úmitler, Olar–

ólmeytuǵın hasıl ármanlar.

1 Хошниязов Ж. Поэзиямыздың ҳәзирги бағдары ҳаққында. Әдебий сәўбет// «Әмиўдәрья», 1989, №1, 87-б

55

K.Karimovtıń «Jigirmalanshı ásir sazası» poemasınıń kórkem qurılısında da lirikalıq qaharman, avtor subektleri baslı orındı iyeleydi. Biraq ta onıń biz tallap

ótken «Watan» poemasınan bir qansha ózgesheligi bar. Avtor shıǵarmanı ápiwayı tórt qatar qosıq penen jazbastan, verlibr formasındaǵı bayanlaw stili arqalı óz oyların beriwdı maqul kórgen. Shıǵarma bastan ayaǵına birinshi betten, yaǵnıy avtordıń meni arqalı bayanlana bermesen, oǵan obektiv xarakterge iye «SSSR dep atalǵan eldiń dawısı», «Batıs evropa sazası», «Amerika materiginiń dawısı», «Jaqın Shıǵıs dawısı» usaǵan bayanlaw subektleri arqalı da shıǵarmanıń ideyası jarıqqa shıǵarılǵan. Bul nárse shıǵarmada tek lirikalıq sezim hám oy keshirmelerdiń ústemlik etip ketpesten, oǵan obektiv sıpatqa iye pikirlerdiń, hátte, dialoglardıń, shaqırıq-súren tipindegi sózlerdiń hám taǵı basqa publicistikalıq xarakterdegi sózlerdiń enisip ketiwine imkaniyat jaratqan. Ulıwma, K.Karimovtıń tınıshlıq, tınıshlıqtı qorǵaw, yadrolıq urıstıń aldın alıw haqqındaǵı jazılǵan bul poemasında tek lirikalıq qaharmannıń obrazı menen sheklenip qalınsa avtordıń alǵa qoyǵan maqsetine erisiwine jeterli bolmas edi. Dúnya e llerin paraxatshılıqtı qorǵawǵa, biyǵam bolmawǵa shaqırıw avtordıń tiykarǵa maqseti edi. Bunıń ushın shayırǵa publicistikalıq poemanın janrlıq tábiyatı tolıq juwap berer edi. Sonıń ushın da shayır «Jigirmalanshı ásir sazası» degen atamanı qoyıw arqalı-aq shıǵarmanıń janrlıq ózgesheligin, onıń publicistikalıq xarakterin belgilep berip turǵanday. Demek, K.Karimov poeziyasında publicistikalıq poemanıń da ózine tán ornı bar. Bunı biz poemanı tallaw arqalı biliwge miyasar boldıq.

K.Karimov poeziyasında dramalıq poema da baslı orındı iyeleydi. Buǵan onıń «Muhabbat qıssası»1 poeması mısal bola aladı. XX ásir qaraqalpaq poeziyasında poemanıń bul túri I.Yusupov, T.Seytjanov, J.Izbasqanov, N.Tóreshova hám taǵı basqalardıń dóretiwshiliginde bir qansha kórinislerine iye. K.Karimov bolsa

ótmishtegi ruwlıq-feodallıq

1 Каримов К. Мениң терезелерим. Қосықлар ҳәм поэмалар. Нӛкис, «Қарақалпақстан», 1988, 88-147-бб

56

jámiyettegi muhabbat máselesiniń bar tragizmin súwretlewde dramalıq poemanıń kórkem formasınıń poetikalıq mazmundı oqıwshıǵa jetkeriwge júdá mas keletuǵınlıǵın durıs ańlaǵan. Óytkeni, ilimpazlardıń durıs kórsetkenindey,

«…poemada syujettiń ıqsham bolıwı emocional, tásirsheń momentlerdiń, keskin dramalıq jaǵdaylardıń jiyi-jiyi hám kútilmegende ushırasıp otırıwı áhmiyetli orın tutadı»1. Rasında da, milliy-epikalıq dástúrimizdegi «Qos ashıq» qıssasın házirgi poemashılıǵımızda paydalanıwdı maqul kórgen shayır buǵan dramalıq poemanıń janrlıq tábiyatınıń júdá mas keletuǵınlıǵın durıs túsingen. Sebebi, ótmishtegi birbirine ashıq jaslardıń táǵdirindegi dramatizmge tolı halatlardı, qarama-qarsılıqlı waqıyalardı, tragediyalıq momentlerdi durıs sáwlelendiriw ushın dramalıq poemanıń janrlıq tábiyatı mol imkaniyatlar esigin ashqan bolar edi. Óytkeni, dramalıq poema avtorı personajlar arasındaǵı keskin dialogqa, olardıń dinamikalıq háreketine, xarakterlerdiń rawajlanıw evolyuciyasına, oqıwshıǵa degen emocionallıq tásirsheńlikke, keskin konflikt penen kolliziyalarǵa úlken itibar qaratıw arqalı óz kórkem koncepciyasın tolıq jarata alar edi.

Poemanıń ekspoziciyasında shıǵarmaǵa qatnasıwshı qaharmanlar haqqında maǵlıwmat beriledi. Olar: Aysulıw, Ámet, Babajan, Ayım júzbası, Artıq, Murın biy, Arzı biy, xan, wázir, shopan bala, zamanagóy qız hám jigit, nóker, shabarman hám basqalar. Bunıń izinen zamanagóy qız benen jigittiń sózleri beriledi. Olardıń sózlerinen biz poemanı jazǵandaǵı avtordıń niyetin, maqsetin bile alamız. Poemanıń kórkem tekstine dıqqat awdarayıq:

Zamanagóy qız benen jigit

Jigit

Keshegi ómirde turadı ótmish, Erteń aylanadı–búgin ótmishke.

1 Ахметов С., Есенов Ж., Жәримбетов Қ. Әдебияттаныў атамаларының орысша-қарақалпақша түсиндирме сӛзлиги. Нӛкис, «Билим», 1994, 166-б

57

Toqta!

Bir zamatqa oylarǵa talıp, Ótken zamanlardı alayıq eske.

Qız

Kel biz ótkenlerdi alayıq eske, Arzıw-ármanlardı alayıq eske,Áziz qurbanlardı alayıq eske.

Jigit

Qos ashıq qıssasın alayıq eske,

Muhabbat qıssasın alayıq eske.

Ekewi

Eger ótmishti biz ilmesek kózge,

Keleshek qaynaqay tas atar bizge!1

K.Karimov shayır babamız Berdaqtıń «Aqmaq patsha» poemasın jazıwınıń sebebin túsindire otırıp:

«Qolıma duwtar alǵanda, Aq dárya betke barǵanda, Bir qıssanı oqıǵanda,

Kóp yad etip júrdim oylap»2

-degen jazba–ádebiy dástúrine sadıq qalǵan halda, ashıqlıq qıssasındaǵı motivlerdi zamanagóy realistlik poemanıń poetikasına sheber túrde endiriwge umtılǵan.

Óytkeni, avtor muhabbat temasına arnalǵan dramalıq poemanıń janrlıq tábiyatına Shıǵıs xalıqları awızeki ádebiyatındaǵı ashıqlıq qıssalarınıń, dástanlarınıń, olardıń obrazlar sistemasınıń, motivlik elementleriniń júdá mas keletuǵınlıǵın durıs ańlaǵan3. Biraq ta, shayır keń tarqalǵan bul ashıqlıq qıssalarına original túrde jantasqan. Basqasha aytqanda, shayır óz shıǵarmasınıń waqıyaların ápiwayı tórt qatarlı

1Каримов К. Мениң терезелерим. Нӛкис, «Qarakalpaqstan», 1985, 88-б

2Бердақ. Таңламалы шығармаларының жыйнағы. Нӛкис, «Қарақалпақстан», 1977. 213-б

3Ashıqlıq dástanlarınıń qaraqalpaq lirikasına tásiri haqqında. Qarańız: Жәримбетов Қ. XIX әсирқарақалпақ лирикасының жанрлық қәсийетлери ҳәм раўажланыў тарийхы. Нӛкис «Билим», 2004, 45-53-бб

58

qosıq forması menen bayanlamastan, dramalıq bayanlaw stilin–personajlardıń birbiri menen sóylesiw usılın tańlap alǵan. Nátiyjede, shıǵarma waqıyaları bastan ayaǵına 3-betten bayanlanbastan, al, personajlardıń óz sózleri, óz oyları, bir-biri menen sóylesikleri formasında berilgen. Bul bayanlaw stili alıs ótmishimizdegi birbirine ashıq jaslardıń tragediyalıq ómirin tásirli etip súwretlewge mas keler edi. Basqasha aytqanda, avtordıń ótmish ádebiyatındaǵı tragediyalıq motivlerge degen qatnası, olarǵa kózqarası personajlar arqalı jarıqqa shıǵarıladı. Bul nárse K.Karimovtıń

«Muhabbat qıssası» poemasınıń indviduallıq ózgesheligin belgilep bergen dep oylaymız. Óytkeni, ótmish waqıyaların qurǵaq avtor sózleri menen bayanlay beriw shıǵarma waqıyalarınıń zerigerli tús alıwına, oqıwshılarǵa degen tásiriniń keskin kemeyip ketiwine alıp kelgen bolar edi. Bunı durıs túsingen K.Karimov dramalıq poemaǵa personaj sıpatında qatnasıwshı qaharmanlardıń sózlerine, qıymılháreketlerine, mimikalarına úlken dıqqat qaratıw arqalı shıǵarma waqıyalarınıń rawajlanıw ózgesheligin belgilep beredi. Bir-birine ashıq Ámet penen Aysulıwdı, olardıń jasırın ushırasıwların, bir-birine degen ıntıǵıwların, olardı sırtınan baqlap turǵan ananıń háreketlerin kóriw arqalı oqıwshı dárriwaq waqıyanıń keleshek rawajlanıwı usı jaslardıń táǵdiri menen tıǵız baylanıslı ekenligin ańlap aladı. Dramalıq shıǵarmalardaǵı dástúriy konflikttiń rawajlanıw nızamlıǵına muwapıq bir-birine ashıq jaslardıń arasına Murın biy kelip suǵılısadı. Ol Aysulıwǵa Babajan qazı tárepten jawshı etip jiberilgen. Qazı Aysulıwdı hayal ústine almaqshı. Demek, usı jerden baslap shıǵarmanıń konfliktiniń rawajlanıwında jańa basqısh júzege keledi. Bir tárepten–Ámet, Aysulıw, Xansulıw hám ananıń, ekinshi tárepten– Babajan qazı hám Murın biylerdiń táreptarlarınıń arasında gúres baslanadı. Bul gúres áste-áste keskinlese baslaydı. Shıǵarmanıń syujetiniń kulminaciyasına kelip

Ámet penen Aysulıw qashıp ketedi, biraq, olar kóp uzamay quwǵınshılarǵa tutıladı. Al, syujettiń bunnan keyingi basqıshında Ámet Xiywa xanınıń sheshimine muwapıq óltiriledi, bunı kórgen qız

59

Aysulıw da óz janına qas etedi. Demek, K.Karimov Shıǵıs ádebiyatındaǵı ashıqlıq qıssalarınıń syujetlik rawajlanıwına, onıń sheshimine sadıq qalǵan halda, qaharman obrazın jasawǵa umtılǵan. Shıǵarmanıń juwmaǵında jáne qız benen jigit ádebiy saxnaǵa shıǵadı hám oqıwshıǵa qarata tómendegi sózlerdi bayanlaydı:

Jigit

Tań atıp kiyatır edi Shıǵıstan Átteń olar tańdı kóre almay ketti.

Qız

Shiyrin arzıw-árman qaldı olardan

Hadalıy muhabbat qaldı olardan

Muhabbat qıssası qaldı olardan.

Shıǵarmanıń finalındaǵı jigit penen qız tárepten aytılǵan bul sózler házirgi zamannıń shańaraq qurıw barısındaǵı jetiskenliklerimizdiń qádirine jetiwge shaqırıp turǵanday. Óytkeni, bir-birine ashıq jaslardıń óz táǵdirlerin ózleri qurıwındaǵı erkinlikke birden erisilgen joq. Buǵan, ata-babalarımızdıń ásirler boyındaǵı tınımsız gúresleri, qurbanları arqalı erisildi. Avtordıń shıǵarmanı jazardaǵı tiykarǵı niyeti menen maqseti de ótmish waqıyalarınan durıs juwmaq shıǵarıw, búgingi turmısımızdıń qádirine jetiw ideyasın alǵa taslaw bolıp tabıladı. Usı nárse K.Karimovtıń bul dramalıq poemasınıń ideyalıq-tematikalıq hám kórkemlik qunın janrlıq ózgesheligin belgilep beredi.

Ulıwmalastırıp aytqanda, K.Karimovtıń joqarıda tallap ótilgen shıǵarmaları arqalı biz onıń poemanıń janrlıq tábiyatın sheber meńgergeninń gúwası bolamız. Máselen, «XX ásir sazası» poemasındaǵı paraxatshılıqtı qorǵawǵa baylanıslı waqıyalar avtordıń niyetine bola publicistikalıq poemanıń janrlıq tábiyatına say súwretlengen bolsa, «Ásir ápsanası»ndaǵı tap usınday urıstı qaralaw hám paraxatshılıqtı qorǵaw máseleleri dramalıq poemanıń janrlıq tábiyatına baylanıslı berilgenin kóremiz. Óytkeni, bir-birine usas tematikaǵa kórkem forma tańlawda

60