MD hám PQJ / M.Nızanov povestlerinde qaharman obrazı hám dáwir problemasınıń ashıp beriliwi

41

- Qoyıp tur, balam, shıday tur on altıǵa shıǵıp pasport alǵanıńda úlken etip toy beremen, -dep aldarqatadı, bolǵanı. Eskirip qalǵan bala teginlikte aldanaǵoyama. Kitapların anda zıńǵıtadı mında zıńǵıtadı. Eń keyninde anası bayǵus kúyip ketip awzına túskenin irikpeydi:

- Beralmayman tuwılǵan kúnińdi! Etimnen et kesip alsań-ám! Bildiń be? Há, janımnıń jawları túwe! Sizlerdi tuwǵansha tasbaqa tuwsam boladıǵo!

Bunnan keyin Esen bir múyeshke jıǵılıp, pırq-pırq jılaydı da … uyqılap qaladı.

… Búgin azanda jolǵa shıǵarda da, úyrenshikli qosıǵın baslap kiyatır edi, Aqshagúl jerkip tasladı.

- Otır júwernemek, aldımdı kespe! Saǵan tuwılǵan kún uwayım, maǵan sizlerdiń keshki tamaǵıńız…

Usını aytarın aytsa da, ishinen «tilim awzım tasqa, ne qusap baratırman» dep jaǵasına túpirdi. Qıyalına ras-aq balası júwernemek bolıp qalatuǵınday qorqıp ketti. (4-bet);

«… Bári bir, ne shara kún kóris onıń boyındaǵı jilwa nazdı, sınsımbattı erterek ala basladı. Ol kún demey, tún demey mudamı bawırına basıp úyrenip ketken ıssı mantı qazan menen bir tabaq somsanıń tileginde. Suyıq awqattı shalpıldatıp alıp juriwge qıynaladı. Lekin, ol da hámme waqıt Aqshagúldiń diydindegidey bola bermeydi. Sonıń ushın da hár kúni azanda bosaǵadan atlarda dáslep oń ayaǵın qoyıp, «ya Alla, talabım júrissin» dep úyden shıǵadı. Gey kúnleri bunıń mantıları menen somsaları talampay bolıp ketedi. Al, geyde … Keshte balaları qaytıp kelgen awqatlardı ısıtıp jegenine más. Lekin, olar oylamaydı, birewine noski, birewine kolgotki, birewine keti, aǵasına sigaret … Sol waqıtları azǵana umıtadı da, azanda mektepke baratuǵın waqıtta esine túsinedi.

-Apa, noski!

-Apa, kolgotki!

-Apa, keti!

42

-Háy, maması, keshte saǵan sigaret ákel dep edim ǵo!

-Meni pushtarlap ǵana alaǵoyıń! –dep jekirinedi ol eń sońında. Hám bir qoltıǵına mantı kazanın, bir qoltıǵına somsa tabaǵın qoltıqlawı menen shıǵıp ketedi. Bir zamanda bolsa qulaǵı tınısh boladı, biraq. (5-bet)»

Mine usı keltirilgen mısallardan kórip turǵanımızday, Aqshagúl menen Nurjannıń shańaraǵınıń basına túsken mashqalalar belgili bir waqıtqa, belgili bir jerge tiyisli. Álbette, basqa jerde, basqa waqıtlarda basqa úyler boladı, basqa problemalar júzege keledi. Bul problemalardıń kópshiligi waqıcha, ótkinshi xarakterge iye. Sebebi dúnyada qatıp qalǵan nárse joq, hámme rawajlanıp ózgerip baradı. Zaman ózgeredi, jer-mákannıń kelbeti ózgeredi hám solar menen birge

úydiń, shanaraqtıń da kelbeti ózgeredi. Mısalı, úyge, jayǵa, onda jasawshı shańaraq aǵzalarınıń ómirine, turmısına baylanıslı hár bir xalıqta júdá kóp dástúr, úrp-

ádetler, ırımlar bar. Bular qaraqalpaq xalqında da bar. Olarda ózgerissiz qalmaydı. Góneleri ketip, jańaları payda boladı. Álbette, sonı este tutıwımız kerek, góneleriniń bári tozıq, al jańalarınıń bári ozıq bola bermeydi. Mısalı, sońǵı waqıtlarda ayırım erkek adamlardıń psixologiyasında júz bergen biyparwalıq, biytalaplıq Aqshagúldi qattı oylandıradı. «Kúyewi Nurjannıń párwayı-pálek.

«Aldıńda azamatıń saw tursa ashtan óltirmeydi» deytuǵın edi bayaǵıda. Házir zaman ózgerdime, Aqshagúlge anaw-mınaw is bolıp kalsa, bul shanaraqtıń otın sóndirmeyin dep jan-iynine ot túsip juwıratuǵın Nurjan joq. Ya buǵan arqa súyep jaman úyrenip ketken be? Kúyip ketken waqıtta sırtınan ulı-tońqıldı boladı, izinshe jaǵasına túkiredi». (5-bet)

Kórip turǵanımızday, házirgi dáwirde úy-shańaraqtıń dástúrleri de úlken sınaqlarǵa dus kelmekte. Jazıwshı bul máseleniń usı tárepine de dıqqat awdaradı. Jazıwshınıń mına sózlerinde zamanlaslarınıń isháreketlerinen narazılıq sezimleri bar ekeni kórinedi: «Taǵı, muǵállimniń basına oramal salıp jiberiw kerek degen dástúri bar. Adamlar ishpey-jemey qalsa da dástúrdi bilgish».

43

Aqshagúl jaslayınan baslap dáslep óz úyiniń bereketi, tınıshlıǵı, párawanlıǵı ushın, keyin Nurjannıń shańaraǵınıń otı sónbewi ushın, soń óz úyin tiklew ushın ne degen kúsh-ǵayratın jumsadı, ne degen azaplardı kórdi. Soǵan qaramastan Aqshagúl ushın úy eń muqaddes, eń ardaklı jer. Ol úyge baylanıslı xalqımızdıń ırımların úrp-ádetlerin júdá húrmetleydi, olarǵa óziniń hár adımında ámel kıladı, basshılıqqa aladı. Bul onıń mına sózlerinde, is-háreketlerinde kórinedi: Aqshagúl

«Sonıń ushın da hár kúni azanda bosaǵadan atlarda dáslep oń ayaǵın qoyıp, «Ya

Alla, talabım júrissin» dep úyden shıǵadı»; «- Túp-túp, til-awzım tasqa! Tappasa tappasın, bosaǵadan jótkirinip kirip-shıǵıp júrse bolar» (bul eriniń biytalaplıǵı haqqında); «Bizlerdiń denimiz saw. Sen arsınıp júrer dep quyıwlı turǵan tırnaqqa bes qabat jay tikeytip, ústin bastırıp qoydıq. Paqsanı aǵańnıń tabısı menen tikeyttik. Imarattı erkek adam kurıw kerek, ırımǵa jaqsı».

Aqshagúl bul minezinde qaraqalpaq xalqınıń sonday-aq qaraqalpaq hayalqızlarınıń hasıl pazıyletlerin kóremiz. Sonıń menen bir qatarda bul pazıyletler Aqshagúldiń obrazına, xarakterine tereń milliylik baǵısh etedi. Ol haqıyqat qaraqalpaq hayalı. Sırtqı pishini, kiyim-kenshegi menen emes, al seziw, oylaw qábiletiniń is-háreketiniń milliyligi menen solay.

Mine kórip turǵanımızday, jazıwshı tárepinen povesttiń waqıyahádiyseleri bolıp ótetuǵın mákanlardıń biri sıpatında úydiń tańlap alınıw hár tárepleme orınlı bolǵan. Ol jazıwshı aldına qoyǵan ideyaestetikalıq maqsetlerdi iske asırıwda baslı kórkem faktorlardıń biri bolıp xızmet atqaradı. Jazıwshı úy obrazın jaratıwda mákan hám zamannıń bir pútinligine erise bilgen.

Qálegen ádebiy shıǵarma real materiallıq hám ruwxıy álemditábiyattı, zatpredmetlerdi, waqıya-hádiyselerdi, adamlardıń ishki hám sırtqı ómirin sáwlelendiredi. Álbette, bul álemde orın alǵan bárshe janlı hám jansız nárselerdiń jasaw sharayatı belgili bir jerdiń (mákannıń) hám

44

waqıttıń (zamannıń shegarasında ótedi. Tábiyiy, kórkem shıǵarma real álemniń ózi emes, al onıń shártli qabıl etilgen bir sáwlesi, obraz.

Sonıń ushın biz kórkem ádebiyattaǵı mákan hám zaman haqqında gáp qozǵanımızda olardıń belgili dárejede shártlilikten kelip shıǵatuǵının esten shıǵarmawımız kerek. Sonıń ushında ádebiyat mákan hám zamannıń óz-ara qarımqatnasın súwretlegende bir qansha erkinliklerge iye. Ol bir jerden ekinshi jerge, bir waqıttan ekinshi waqıtqa hesh irkinishsiz ótip kete beredi. Mısalı, jerden aspanǵa, suwdan qurǵaqshılıqqa, búgingiden ótmishke, ótmishten keleshekke hám t.b.

Ádebiyattan orın alǵan kórkem mákan hám zamannıń taǵı bir qásiyeti olardıń sheklengenligi, tuyıqlıǵı bolıp esaplanadı. Kórkem shıǵarma toqtawsız waqıt aǵımın yamasa turmıs bir mákandı tolıq súwretley almaydı, al olardıń ózi ushın eń áhmiyetli, eń mánili, eń kerekli degen bóleklerin tańlap aladı. Shıǵarmanıń maqsetine muwapıq kelmeytuǵın mákandaǵı hám zamandaǵı «boslıqlar» túsip qaldırıladı. Qashannan ádebiyatqa tán bul usıl kórkem shıǵarmanıń syujet jemisiniń, psixologizmniń hárekecheńligin kúsheytiwge xızmet etedi. Bul usıldıń M.Nzanovtıń «Aqshagúl» povestinde de utımlı paydalanǵanın kóremiz. Povestte bir mákannan ekinshi mákanǵa, bir zamannın ekinshi zamanǵa

ótiw júdá erkin, zorlıqsız iske asırıladı. Jazıwshı kerek jerinde waqıttı

«qısadı» ya kerisinshe «sozadı» ya, «toqtatıp» qoyadı. Mákan hám zamannıń túrli qubılısı ráń-báreń kórinislerin biz «Aqshagúl» povesti mısalında kóremiz.

«Aqshagúl» povestiniń mákan hám zamanǵa baylanıslı obrazları konkret xarakterge iye. Povesttegi kórkem mákan shıǵarmanıń obrazlar dúnyasın belgili bir jerge bekitip qoyıw menen sheklenbeydi, olarǵa aktiv tásir jasaydı. Mısalı, povesttegi awıl, sháhár, kóshe, bazar, úy, mekeme, keńseleri, qonaq jay, marshrut taksi salonı kórkem obrazlar dárejesine kóterilgen obektiv Ájiniyaz bólekleri. Bul obrazlar belgili dárejede belgili bir dárejede usı mákanlarǵa qatnası bar, adamlardıń turmıs tárizinen psixologiyasınan dárek beredi, olarǵa belgili dárejede

ózleriniń tásiyirin

45

ótkergen boladı. Bul eki jaqlı qubılıs. Óytkeni adamlarda mákanǵa belgili dárejede tásir kórsetedi. Povestte sháhár haqqında (Nókis), onıń kósheleri, mákeme, keńseleri, bazarı, turǵınları haqqında kóp sóz boladı. Mine, usı konkret mákanlar arqalı jazıwshı sháhárdiń hám sháhár turǵınlarınıń povestin, ideya, estetikalıq maqsetlerinen kelip shıqqan halda sháhárdiń hám sháhár turǵınlarınıń ulıwmalasqan hám konkret portretlerin jasaydı. Tilekke qarsı sháhárde Aqshagúl menen Nurjan ushın jaqsılardan góre jamanları, jawları kóp mákan jer bolıp shıqtı. Dáslepki waqıtta olardıń sháhárden kútkeni pútkilley basqasha edi. Olardıń sháhárge degen múnásibeti de jaqsı edi. Olar Awıldan Nókiske kóshiwge májbúr bolǵan waqtındaǵı epizodtı jazıwshı tómendegishe súwretleydi.

«Adamlar aqırı, soǵanaq qayıl boldı. Miliciya Nurjannıń tilxatın alıp shıǵardı. Aqshagúl menen Nurjan Nókiske kóshetuǵın boldı. Nurjan eki kún júrip qalanıń bir shetinen kireyge jay tawıp keldi. Sóytip, noyabrdiń aqırında bir palas, tórt-bes kórpe-tósek hám jeter-jetpes qazan tabaq penen jolshıbay mashın uslap Nókiske kóship keldi.

Hesh nársege túsinbegen qızı Arzayım ushıp-ushıp quwandı. -Wárra, bizler qıdırıp baratırmız.

- Ele kórerseń, - degen edi. Sonda Nurjan Ájibay brigadtıń sırtınan gijinip. - Nókiste mine degen gúrlegen xojalıq bolaman. Sonda ishiń janıp pushayman bolasań.

-Qayda aǵań! Sóytip gijingen azamat búginligi Toqtashqa «altıngúmis» tawıp beremen, namay aqsha berejaq dep júregi sháwkildep otır. Wáy, jazmısh degen-á!

Alıs-alıslardan shaqırǵan qorazdıń dawısı estildi. Aqshagúldiń kózi ilinip ketti». (60-bet).

Keyingi qatarlarda Aqshagúldiń tolǵanısları menen jazıwshıbayanlawıshınıń ayanıshlı sezimleri birigip ketken. Bul jerde jazıwshı menen Aqshagúldiń pikirleri birigip ketken. Mine, endi Nurjannıń jaqsı árman-niyetleri qala pushqa shıǵardı. Onıń «altın-gúmis» degenleri de

46

shın mánisinde góne reńli matellardıń tat basqan, shirigen qaldıqları edi. Solay etip, tırnaqshadaǵı altın gúmis obrazı úlken mánige iye bolıp, Nurjan hám Aqshagúldiń obrazlarına qosımsha shtrixlar beredi. Onnan qalaberse qala hám awıl turmısınan alınǵan faktler búgingi kúnniń turmıs shınlıǵınan xabar beredi. Bunday jaǵdaylarda bir Nurjannıń basında emes edi. Ol ǵalabalıq xarakterge iye bolıp kópshiliktiń basına túsken jaǵday boldı. Solay etip, Nurjan menen sháhár arasındaǵı qarama-qarsılıq barǵan sayın kúsheyip sháhár óziniń túrli qılwaları menen Nurjandı pútkilley ózgertip jibergen edi. Tómendegi qatarlarǵa dıqqat awdarayıq: «Qalaǵa kelgen kúnleri onıń kewil xoshı qanday edi deyseń? Ol qaladan shılt jańa tórt dóńgelekli traktor tawıp aydayman, onıń telejkalarınıń aldıartında svetleri jarqırap júredi, kabinası jıllı, ishinde perde tutılǵan, bálkim radiosında bolıwı múmkin, al signalı «volga»nikinen kem bolmaydı dep qıyal eter edi. Lekin, hesh biri onıń oylaǵanınday bolıp shıqpadı. Qala Nurjanǵa mútáj emes eken. Onıń dańqı-abıroyı awıl menen qosılıp sol jaqta qalıp ketkenligin keyin bildi. Biraq, onı tiklew múmkin emes edi. Bunı qaladaǵı hesh bir mekeme basshıları tanımadı, hesh kim «haw Nureke, keldińbe?» dep aldınan kúlip shıqpadı. Bári buǵan salqın qanlı qaraytuǵın edi. Ilaj qansha, jedebellenip barǵan keńseden ol iyni túsip, salpawsıp shıǵatuǵın boldı. Barab-abara bunı hár kimnen dákki-jep kózi qorqıp qalǵan jetim baladay jasqanshaqlıq biylep aldı». (62-b). Mine, kórip turǵanımızday qala Nurjandı jacındı, qabıl etkisi kelmedi. Endi onı neshe mıń adam jasap hám jumıs isleytuǵın qalada jekkelik sezimleri biyley baslaydı. Onı heshkim tanımaydı, ol hesh kimge kerek emes. Sháhár Nurjannıń ruwxın túsirip jiberedi. Hátteki, onı jasınan burın qartaytıp jiberedi. Eń jaman jeri Nurjanda ózine hám basqalarǵa biypárwalıq sezimi kúsheyedi: «onıń qalaǵa kelip sińise almay

áwere-sarsań bolıp kóp júriwi, qala berdi Turdımurat aǵanıń joq jerden bahanı tawıp ógey balasına baqırǵanday azap beriwleri kem-kemnen ruwxın sındıra basladı. Bunı ol waqıtları Aqshagúl de, Nurjannıń ózi de sezbedi. Mine, endi jas

47

jetpey urtı oyılıp, tisleri túsip qalǵanda bildi. Bilgende de onı aqshagúl sezdi. Nurjan óziniń bul awılına ókinip te, tańlanıp ta qaramaydı. Ol táǵdirdiń isine kónip, kómpis bolıp qalǵan» (63-bet.).

Al Aqshagúldiń qalaǵa kelgennen keyingi halatı haqqında tómendegilerdi oqıymız. «Ol hesh waqıtta awıldan ketpeytuǵınına isener edi…

Jazmıshtıń jeteliwi menen qalaǵa keldi, endi qolında eki eli qaǵazı joq, qay jerge barsa «ne pitirdiń» dep soraydı. Dáslepki waqıtta hár jumıstı bir arsınıp, barmay júr edi, tamaq jaman eken, keyninde awqat pisirgizip keńseme kirip júriwge deyin úyretti. Júris turısıda burınǵıǵa qaraǵanda sál olpı-solpılanayın dedi»

(33-bet): «Keshe kókiregi qaytıp qalǵanlıqtan, búgingi júregi dawamaǵan edi. Onıń ústine keshegi keńsedegi kewanı hayaldıń «sawatın bizlerden táwir-ǵo, erteń kel, birewge jolıqtıraman» degeni kewlinde az da bolsa úmit ushqınların jaǵayın dedi…

Nókiske kelgennen keyin bul da jumıs isledi… Tek keyin ala jetispewshilik júylesin qurıtıp, «qıymas jerden shaqırtıwshı kelmegey-dá

«dep tileytuǵın boldı. Bir-wekewine aytıp kelsede barmay qaldı. Ilaj qansha? Joqqa júyrik jetpeydi» (29-bet); «Aqshagúl túsin suwıtıp, indemey qaldı… Bálkim, erteńnen baslap tım-tırıs kelmey qalaǵoysamba eken? Óyce balları ne iship jeydi? Nurjannıń bolsa «xojalıqtı ózim baǵayın» dep qaǵınıp-silkinip shıǵatuǵın túri joq.

Onıń oyı da usı oylar menen bánt boldı. Nege Nurjan salpawsıǵan erkekke aylanıp qaldı. Awılda kimseń Nureke edi ǵo. Gazetler súwretin talasıp bastı. Dáslep rayonǵa, soń respublikaǵa deputat boldı. Búgin bulardıń hámmesi ertektey. (48-bet). Mine, bul mısallardan kórip turǵanımızday sháhár tek waqıyanıń bolǵan jeri emes yamasa Nurjan menen Aqshagúldiń jasap atırǵan jerin de emes, ol belgili dárejede simvol. Biz sháhárdiń Nókis ekenin bilemiz, biraq onıń birde bir kóshesiniń, mekemesiniń, imaratlarınıń, bazarlarınıń, parkleriniń real atları hám mánzilleri-mákanları aytılmaydı. Biraq, soǵan qaramastan

48

olardıń real obrazları jaratıladı. Usılardıń nátiyjesinde, sháhárdiń de real obrazı dóretiledi. Bul obrazlar povesttiń problematikası ushın úlken áhmiyetke iye.

Kórkem ádebiyatta waqıttıń (zamannıń eń ápiwayı hám anıq kórinisi – bul shıǵarmaǵa ózek bolǵan waqıyalardıń, qubılıslardıń, qaharman ómiriniń gezeńleriniń konkret nápesin, jıl máwsimlerin, oyların, háptelerin, kúnlerin, saatların dál kórsetip súwretlew yamasa bayanlaw bolıp tabıladı. Tábiyatta ya jámiyetlik ómirde júz bergen hádiyseler belgili bir waqıttıń shegarasında bolıp

ótedi. Onıń bas, aqırı hám konkret mezgil-mákanı bar. Bul jaǵdayda jazıwshınıń wazıypası sol mezgil-mákannıń ózine tán kolarıtın, xarakterin, tanımalı belgilerin obrazlarǵa sińdirip jiberip súwretlew bolıp tabıladı.

«Aqshagúl» povestinde waqıyalar bolıp ótken waqıttıń anıq sánesi kórsetilmeydi, qaharmanlardıń jası, tuwılǵan jılları, anaw ya mınaw isháreketleriniń baslanǵan ya taman bolǵan waqtı da dál aytılmaydı. Biz bulardı janama, duspal jolı menen esaplaymız. Egerde biz usı kórkem associativ qıyalıy metodımızdı iske salatuǵın bolsaq, onda poveste sóz bolatuǵın waqıyalar ótken XX

ásirdiń 90-shı hám jańa ásirdiń baslarında júz bergen boladı. Al qaharmanlar

ómiriniń retrespektiv (ótmish) haqqında oylar, eske túsiriwler súwretlewlerin esapqa alatuǵın bolsaq, onda (povesttiń waqıyaları sońǵı 40-50 jıl dáwirdi qamtıydı. Birinshi gezekte bas qaharmannıń atına dıqqat bereyik. Ulıwma qálegen insannıń atı, ásirese ádebiy qaharmannıń atı, úlken mánige iye boladı. Usı jaǵınan qarasaq Aqshagúldiń atı da solay. Povesttiń bas qaharmanı atı menen atalıwı da biykardan-biykarǵa emes.

Solay etip, Aqshagúl qashan tuwıldı eken? E ger atına qarasaq, ol 1948-jılı yamasa 1959-jılı tuwılǵan. Sebebi, usı jılları burınǵı soyuzda aqsha reforması

ótkerilgen edi. Múmkin Aqshagúldiń ata-anası anıq atın usı pútkil soyuzlıq waqıyalardıń múnásibetine qoyǵan shıǵar. Olay

49

bolıwı da itimal. Múmkin Aqshagúldiń ata-anasınıń turmısına baylanıslı basqa sebeplerde bolǵan shıǵar.

Ekinshi mısal. Nurjan jańa jayın qashan baslaǵan edi? Onıń ústine qashan aǵash jaydı? Povesti oqıyıq: «-Góne qalada kinoteatr buzılıp atır eken, aǵashların, tas gerbishlerin basındaǵılar arzan girew pullap atırǵan qusaydı», - degen xabar shıqtı. (83-bet).

Kópshilikke belgili, góne qalanıń bándirgisiniń qubla tárepinde

«Vostok» atlı kinoteatrdıń náhán imáratı bar edi. Ol ótken ásirdiń 90shı jıllarında buzıldı. Onıń anıq sánesin de anıqlaw qıyın emes.

Degen menen, povesttiń syujetlik waqtında dáwirler, jıllar emes, al kúnler

úlken ádebiy-kórkemlik áhmiyetke iye.

Povesttiń waqıyası bir yarım jılǵa jeter jetpes waqıttı óz ishine aladı. Biraq shıǵarmaǵa tiykar bolǵan hám syujetlik-kompoziciyalıq strukturasında sheshiwshi

áhmiyetke iye bolǵan waqıyalar birinshi tórt kúni ishinde, onnan keyin on birinshi aydıń aqırǵı kúnleriniń birinde hám aqırǵı Nawrız bayramınan keyingi tórt kúninde bolıp ótedi.

Mifologiyada folklorda kún-tún, azan-kesh túsinikleri emocionalsimvolikalıq mániske iye. Kún-miynet, jumıs waqtı, kesh-dem alıs waqtı, túntınısh dem alıs hám uyqı waqtı, azan jańa kúnniń baslanıwı, oyanıw hám jaqtılıq waqtı.

Bul ádebiy poetikalıq dástúr jańa dáwir ádebiyatına da ótedi hám ádebiy qaharmanlardıń, personajlardıń is-háreketine baylanıslı súwretlewlerde, bayanlawlarda konkret individual xarakterge iye bola baslaydı. Bul jańa dástúr qaraqalpaq jazıwshıları ushın da qolay keldi. Ádebiyat tariyxınan kóplep mısallar keltiriwge boladı. Bunı M.Nızanovtıń da júdá puxtalıq penen meńgergenin kóremiz. Mısalı, povesttiń basındaǵı tórt kúnniń ekinshi kúni haqqında tómendegilerdi oqıymız:

«-Baybuw, esimnen shıǵıptı-aw, - dep ernin tisledi hayal. Ol kúyewine sigaret alıwdı umıtıp ketken edi. Negizigde búgin sigaretke qaraytuǵın kún boldı ma. Azan menen anaw bolǵan awhal, shofѐrdıń ózi

50

túsirmegende vokzaldan bir shıǵayın dep tur. Onnan qalsa, «óletuǵın eshki shopannıń qoltıqlap ministr menen dúgisip qalayın dedi. Onnan keyin burın izep baspaǵan keńsege barǵandaǵı awhalı, bazardaǵı jaǵday, qullası, aytpasa da boladı. Búgin mırrıq kún boldı bunıń ushın. Ele de bir jigit «keńsede tuwılǵan kúnimdi belgileytuǵın edim» dep birden qırıq somsanı alıp ketti. Bolmaǵanda Quwatqa ketti qayda, úyge yarım kilo gósh qayda, bir stakan shay qayda, maliki yawmiddin qayda! Ele de buǵan quday qarasıp. Somsasın satıp jamanlasqanda, «keti, futbolka» dep baqırıp, bir kisi qatardan óte qoydı. Bolmasa tarsa e simnen shıǵıp baratır eken. Izinshe

«semiz qashardıń góshi» dep kelinshek kele ketti. Reti tabıla qoydı sóytip esheyinde bazarǵa kirgennen «sigaret, shırpı, tarakan dári… dep dawsı qarlıǵıp júretuǵın bir jigitti kóp kóretuǵın edi, búgin sol dus kelmedi. Dus kelmegenin de jańa qońsılar «Nurjan, tanawıń batıp ketpeytuǵın boldı» degennen keyin eslep atır. Yadında bolǵanda arnap barıp-aq aladı. Sonsha jıl qoslas bolıp, hesh zeynine tiyip kórmegenge me, kúyewiniń qapa bolǵanı qattı batadı buǵan». (43-bet).

«Mama, búgin bizler ushın sátli kún bolıptı, - dedi Arzayım awqat tolı tabaqtı ortaǵa qoyıp.

-Sen jumısqa óttiń, men anglichan tilin úyreniwim boyınsha repititor japtım.

-Oǵan neshe som beredi ekenbiz?

Aqshagúl tólenetuǵın pul kóz aldına kelip shorshıp ketti. Lekin, qızına

bildirmewge tırıstı.

-Hesh nárse tólemeymiz.

-Ol qanday saqıy aǵay. Izinde qońırawı joqpa eken áytewir?» (51-

bet);

«Aqshagúldiń júzine mayda-mayda tarınıń qabıǵınday sepkil túse

basladı. Awqatqa ishteyi joǵaldı. Qullası, baxıcızlıq alıp keletuǵın sol qapalı kúnler aysız túndegi qorqınıshlı elestey, kem-kem jaqınlap kiyatır edi» (90-bet);