4. Дзіцячая літаратура ў 30-я гг. XX стагоддзя

У творах для дзяцей распавядаецца пра далёкую і сумную мінуўшчыну, якой проціпастаўляюцца сённяшні дзень і вялікія перспектывы будучыні.

У літаратуры з’яўляюцца новыя тэмы:

– творы пра жыццё ў Заходняй Беларусі,

– творы пра грамадзянскую вайну,

– прыгодніцкія аповесці,

– паэтызацыя рэвалюцыйнай дзейнасці.

Прыгодніцкая аповесць трывала замацавалася ў літаратуры як жанр. З’явіліся героіка-рамантычная аповесць («Міколка-паравоз» М. Лынькова), аповесць падарожжаў («Палескія рабінзоны» Янкі Маўра), школьная, бытавая («ТВТ» Янкі Маўра») і інш.

Праблема гераiчнага ў аповесцi-казцы «Пра смелага ваяку Мiшку i яго слаўных таварышаў» (1937) Мiхася Лынькова

Галоўныя героi – жывёлы. Яна адлюстроўвае жыццё мядзведзя ад маленства да сталасцi. Дзецi пазнаюць свет разам з героем аповесцi. Дзе жывуць i чым сiлкуюцца мядзведзi. Адлюстраваны ў аповесцi норавы i звычкi мядзведзяў. Мядзведзiца выхоўвае свайго сына так, як i iншая мацi. Калi трэба i кухталёў надае за дрэнныя паводзiны, i кормiць, i баронiць яго ад сярдзiтага бацькi, мые яго. Мядзведзь вельмi любiць мёд i малiны. Ι вось смачныя духмяныя ягады i Мiшкава непаслушэнства сталi прычынай яго прыгод. Ён вырашыў без мацi схадзiць паесцi ягад i сустрэў Барадатага. Казёл гэты жыў у батальоне чырвонаармейцаў. Казёл i сабака Жук былi да некаторай ступенi вайсковымi асобамi. Байцы 3-га батальона забiраюць мядзведзя да сябе, ён становiцца вайскоўцам. У творы з гумарам апiсваюцца прыгоды сяброў i на вайне, i ў час кароткiх адпачынкаў. Сабака, казёл i мядзведзь весялiлi чырвонаармейцаў, асабiва Мiшка. Калi Мiшку хацелi апрануць ва ўланскую кавалерскую амунiцыю, ён прыняў толькi мундзiр, а штаны з залатымi лампасамi разадраў на 2 палавiны. Гэта нелюбоў да генеральскiх штаноў дапамагла Мiшку здзейснiць гераiчны ўчынак. Ён, седзячы на дрэве, убачыў коннiка ў такiх штанах. Скочыў унiз проста на каня ззаду кавалерыста, якi аказаўся камандзiрам польскiх уланаў, i стаў «шкуматаць» штаны. Былi i такiя подзвiгi: Мiшка падносiў кулямётныя ленты ў час бою. Выцягнуў плот з байцамi i кулямётам, якi ледзь не патануў пры пераправе. А аднойчы ў якасцi трафея «прыгнаў» польскi самалёт. Аднак i свавольнiчаў Мiшка таксама. Мiшка сцягнуў вулей, у якiм былi пчолы, яны так добра закусалi мядзведзя, шіо ён ускочыў у рэчку. Байцы выратавалi сваiх артыстаў, бо любілі іх. З-за свайго захаплення салодкiм Мiшка з´еў амаль не ўвесь мех цукру, байцы занепакоiлiся адсутнасцю апетыту ў Мiшкi i паклiкалi да яго доктара, а той i не ведаў, як лячыць пацыента. Барадаты вельмi любiў махорку. Аднойчы Мiшка скармiў яму пачкi з тытунём. Тут паказваецца, якая шкода можа быць ад нiкацiну.

У аповесцi шмат выхаваўчых момантаў: Мiшка не паслухаўся мацi, адышоў ад бярлогi i згубiўся, палез за пчоламi – i яны яго пакусалi.

Мiшка, Жук i Барадаты думаюць i разважаюць. Паводзяць сябе зусiм як людзi.

Спецыфiка адлюстравання свету дзяцей у апавяданнях Мiхася Лынькова

У любым творы М. Лынькова прысутнiчае дзiця, пiсаў спецыяльна для дзяцей. Яго творы адлюстроўваюць асобу дзiцяцi. Апавяданнi «Янка-парашутыст», «Ядвiсiн дуб», «Пра хлопчыка Яську», «Астап», «Васiлькi», «Салют», «Дзiцячы башмачок» i iнш.

У апавяданні «Янка-парашутыст» пра прыгоды хлопчыка расказвае дарослы, якi жыве з iм у адным двары. Янка ў творы паказаны дапытлiвым, смелым, праўдзiвым i добрым хлопчыкам. Янка добра ведае пра самалёты i пра лётчыкаў i спрачаецца з бабкай Арынай. Бацька ў Янкi таксама лётчык. Мацi ў Янкi памерла i яго расцiла бабуля. Янка захапiўся авiацыяй i парашутнай справай, калi яму было яшчэ 8 год. Гумарыстычна апiсваецца, як дзецi з Янкам спрабавалi скакаць са старой грушы, з лiхтарнага слупа, з прыбярэжнай кручы над Дняпром. Як дзецi ў якасцi парашута выкарыстоўвалi бабчын парасон з ручкай з сапраўднай слановай косцi. Гонар скакаць першым дастаўся Янку, але гэты палёт быў няўдалым. Янка разарваў штаны i звалiўся ў крапiву. Потым хлопцы спрабавалi рабiць парашуты. Хлопцы спусцiлi з парашутам ката ў якасцi эксперымента. Кот асоба легендарная i гераiчная. Ката пасадзiлi ў клетку i запусцiлi на паветраным змеi, вяроўка абарвалася, але ўсё скончылася добра, бо паветраны змей спланiраваў на пасажырскi параход, на якiм плыў з камандзiроўкi бацька Янкi. Пасля гэтага бацька ўзяў Янку на аэрадром i ён паказаў сябе там працавiтым, склаў 500 парашутаў, трэнiраваўся скакаць з вышкi, быў на спецыяльных падрыхтоўчых палётах. Ι вось начальнiк школы даў дазвол на самастойны скачок з самалёта. У час скачка адбылося нечаканае, Янка рана таргануў за кольца парашута, палотнiшча яго пераблыталася са стропамi, а яны зачапiлiся за крыло самалёта. Начальнiк парашутнай справы кiнуўся на дапамогу. Усё нарэшце скончылася добра. У канцы апавядання аўтар адзначае, што дзецi выраслi i рыхтуюцца стаць парашутыстамi, лётчыкамi.

У апавяданні «Ядвiсiн дуб» расказваецца пра дзяўчынку-сiрату. Яна нават не ведае свайго iмя i адказвае, «то мы з Выгодаў…» У яе цяжкi лёс: мацi памерла, потым загiнуў i дзед, служба ў панскiм двары, дзе злыя людзi называлi яе сабачым недаедкам. Праз прыклад дрэнных i добрых учынкаў можа адбывацца фармiраванне асобы дзяцей.

Шмат апавяданняў, у якiх паказаны трагiчны лёс дзяцей у час вайны на акупiраванай тэрыторыi.

У апавяданні «Дзiцячы башмачок» расказваецца пра сямiгадовага яўрэйскага хлопчыка Барыса, які бег да сваёй мацi i быў застрэлены немцам.

У апавяданні «Васiлькi» 2 часткi. Першая – шчаслiвая: хлопчык Мiколка з сябрамi ў лесе збiраў грыбы, i сарваў для хворай сястрычкi васiлькi. Калi вярталiся дамоў, Мiколка заўважыў, што бусел паляцеў ад гнязда, якое было ля яго хаты. Хлопчык бачыць забiтых мацi i сястру. Маленства для Мiколкi скончылася, пачалося дарослае жыццё. Мiколка вырашыў адпомсцiць. Ён узрывае аўтамабiль з нямецкiмi афiцэрамi i гiне сам.