Тэма 9. Дзiцячая лiтаратура першага пасляваеннага дзесяцiгоддзя

Грамадска-палiтычная атмасфера пасля Перамогi. Абмеркаванне праблем развiцця дзiцячай лiтаратуры на пiсьменнiцкiх з'ездах i пленумах (выступленнi А. Якiмовiча, Э. Агняцвет, А. Пальчэўскага i iнш.).

Прыход новых аўтараў (Васіль Вiтка, А. Вольскi, П. Кавалёў, А. Васiлевiч, Я. Бяганская, В. Хомчанка, Н. Гiлевiч, Е. Лось, А. Дзеружынскi i iнш.)

Патрыятычная накiраванасць мастацкай лiтаратуры ў гады Вялiкай Айчыннай вайны (вершы Янкi Купалы, Якуба Коласа, Максiма Танка, А. Куляшова, П. Броўкi, апавяданнi Кузьмы Чорнага, М. Лынькова). Арганiчнае зблiжэнне лiтаратуры для дарослага чытача i дзяцей. Асобныя творы, напiсаныя ў вайну для дзяцей: верш Янкi Купалы «Хлопчык i лётчык на вайне» (iнтэрпрэтацыя верша «Хлопчык i лётчык»), апавяданне А. Якiмовiча «Пiянер Геня», зборнiк вершаў Эдзi Агняцвет «Мiхасёк» i лiбрэта дзiцячай оперы «Джанат».

Шляхi развiцця прозы ў першае пасляваеннае дзесяцiгоддзе, яе шматтэмнасць i шматжанравасць.

Увага да тэмы Вялiкай Айчыннай вайны. Некаторыя аспекты праблемы «дзяцiнства i вайна». Дзiцячае бачанне як спосаб выяўлення i асэнсавання рэчаiснасцi – кнiга пiсьмаў-успамiнаў дзяцей «Нiколi не забудзем» (1948). Гiсторыя стварэння. Вобразы дзяцей i дарослых. Якуб Колас, Янка Брыль пра кнігу.

Дзяцiнства ў полымi вайны: трагiчныя абставiны i гераiзм падлеткаў. Першыя творы на тэму «дзяцiнства i вайна» (аповесць «Андрэйка» (1948) П. Кавалёва, «Самыя юныя» (1949) I. Сiўцова, паэмы «Песня пра пiянерскi сцяг» (1949), «Будзем сябраваць» (1955) Эдзi Агняцвет, «Алёнчына школа» (1951) К. Кiрэенкi, «Iдзi, мой сын» (1953) А. Бялевiча). Недастатковая псiхалагiчная напоўненасць вобразаў як адзiн з недахопаў гэтых твораў.

Паказ мужнасцi, жыццястойкасцi народа ў паэме «Прыгоды дзеда Мiхеда» (1956) А. Астрэйкi. Фальклорныя традыцыi ў творы.

Гуманiстычны пафас апавяданняў «Завошта?», «Максiмка», «Дом пры дарозе» Янкi Маўра. Паказ душэўнай прыгажосцi, высакароднасцi i чалавечнасцi дарослых праз iх адносiны да дзяцей.

Янка Брыль (1917–2006). Старонкi жыцця Янкi Брыля (аповесць пра «мiнулага сябра маленства» «Сiрочы хлеб», 1942 – 1956). Агульнае ў лёсе Данiка Мальца i будучага пiсьменнiка.

Эмацыянальнасць, лiрызм, высокая культура мовы як характэрныя рысы творчасцi Янкi Брыля для дзяцей (кнiгi «Лiпа i клёнiк», 1949; «Зялёная школа», 1951; «Светлае ранне», 1954). Праблемы маральна-эстэтычнага выхавання ў апавяданнях «Жыў-быў вожык», «Ветэрынар», «Сняжок i Волечка», «Лiпа i клёнiк». Услаўленне прыгажосцi жыцця ў апавяданнях «Усмешка», «Малiтва», «Мы з iм сябры», «Чым накармiлi Мiшутку». Паэтызацыя працы ў апавяданнi «Лазунок». Гуманiстычная накiраванасць апавядання «Зялёная школа». Глыбiня пранiкнення ў псiхалогiю дзяцей.

Вылучэнне дзiцячага пачатку ў асобе дарослага («Як маленькi»). Бачанне навакольнага свету вачыма дзяцей («На сцежцы – дзецi», 1988).

Выступленнi пiсьменнiка па праблемах дзiцячай лiтаратуры («Слова пра дружбу», «Гледзячы ў чыстыя вочы», «Паэт i чалавек» i iнш.).

Здабыткi i пралiкi ў распрацоўцы школьнай тэмы (аповесцi М. Гамолкi «Лета ў Калiнаўцы», 1950, «Добры дзень, школа!», 1953; А. Якiмовiча «Гаворыць Масква», 1954; зборнiкi апавяданняў П. Кавалёва «Згублены дзённiк», 1954; М. Данiленкi «Вернасць слову», 1956; А. Васiлевiч «Заўтра ў школу», 1956 i iнш.). Уплыў тэорыi бесканфлiктнасцi.

Зварот да тэмы гiстарычнага мiнулага ў аповесцях «Базылёў курган» (1954) А. Якiмовiча, «Шлях з цемры» (1948–1957) Я. Маўра.

Жанравае ўзбагачэнне пасляваеннай дзiцячай прозы (навукова-фантастычная аповесць «Фантамабiль прафесара Цылякоўскага», 1954, Янкi Маўра, краязнаўчыя нарысы «Па лясных сцежках», 1948, «У лясах над Бярозай», 1955, В. Вольскага).

Наследаванне фальклорных традыцый i наватарства паэтаў. Агляд кнiг для дзяцей: «Васiлькi» (1947) Эдзi Агняцвет, «Рыбы нашых рэк» (1952) А. Вялюгiна, «Маленькiм сябрам» (1955) А. Вольскага, «Ластаўкi» (1950), «Сонечная ранiца» (1955) Янкi Журбы.