1 Трактордың шығу тарихы. Доңғалақты және жынжыр табанды тракторлар
Алғашқы трактор тәріздес машиналар XIX ғасырда пайда болды және бумен жүретін болған. Мәселен, 1850 жылы, ағылшын өнертапқышы Уильям Говард орман жолдарында жер жырту үшін локомобильді қолданған. XIX ғасырдың екінші жартысында Ұлыбританияның өзінде екі мыңға жуық трактор тәріздес машиналар жұмыс атқарған. 1892 жылы Джон Фролих Айова штатының "Клейтон" ауылдық, ойлап, бірінші тракторды ойлап тауып, потенттеп алды.Ол трактор мұнай өнімдерін өңдеуде қолданылды.
Ресейде бірінші шынжыр табанды жүрісті трактор жасауға өтінім 1837 жылы орыс шаруасымен, кейіннен орыс әскерінің штаб капитаны Дмитрий Загряжскиммен жасалған болатын. Ол өзінің өнертабысын былай бейнелеп көрсетті: "әрбір қарапайым дөңгелектер темір шынжырмен қапталып, артқы дөңгелектері шынжыр табанды болады, алда тұрған дөңгелектері қарапайым. Ол тегіс және қатты бетті жодарда еркін жүре алады" деп сипаттап көрсеткен.
1 Сурет ксро уақытында жасалған алғашқы трактор
Ресейде тракторлардың ел үшін маңыздылғын Кеңес үкіметі 1917 жылдан кейін түсініп, тракторлар жасау үшін ел үшін қиын-қыстау жылдарда ғана қаржы бөлінген. 1918 жылдан бастап В.И.Ленин нұсқауы бойынша трактор шығаруды бастады. 1919 жылы өнертапқыш Я. В. Мамин "Гном" атты мұнай қозғалтқышымен жұмыс істейтін, қуаты 11,8 кВт тракторды ойлап шығарды.
Тракторлар жүріс бөлігі типі бойынша — доңғалақты және шынжыр табанды болып бөлінеді. Екі түрінің де артықшылықтары мен кемшіліктері бар.
Заманауи доңғалақты тракторларды жалпы пайдаланымдағы жолда жоғары жылдамдықпен қозғала алады. Алайда, олардың күш ілінісуі топырақпен шектелген, демек, олардың тарту күші шектеулі. Топырақта мұндай тракторлар топыраққа тығылып қалуы мүмкін. Осы кемшіліктерді жою үшін тракторларда жетекті барлық дөңгелектерге беру жеткіліксіз, алайда мұндай машиналар үлкен салмағы мен қозғалысы кезінде өріс бойынша ерекшеленеді, олар жерге тым қатты салмақ түсіреді. Топыраққа түсетін қысымды азайту үшін трактор доңғалағының ені соңғы уақытта артып келеді. Кейбір дөңгелекті тракторлар жартылай шынжырлы жүріс бөлігіне ауысу мүмкіндігі бар, сондай-ақ төмен қысымды шиналар ылғалданған және борпылдақ топырақтарда жұмыс істеуге арналған.
Сурет Доңғалақты трактор
Шынжыр табанды тракторлар доңғалақты тракторға қарағанда үлкен тарту күшіне ие. Негізгі кемшілігі көптеген шынжыр табанды тракторлар асфальтты жолдар бойымен орын ауыстыруы қиындық туғызады. Аздаған қозғалыс жылдамдығын шынжыр табанды тракторлар (5-40 км/сағ) доңғалақты тракторларға қарағанда топыраққа қысымды аз мөлшерде түсіреді. Шынжыр табанды тракторлар ауыл шаруашылығында, борпылдақ топырақты жерлерде кеңінен қолданылады. Мақсатына қарай тракторлар айтарлықтай конструктивтік шешімдерімен ерекшеленеді.
Сурет Шынжыр табанды трактор
1.1 Мтз 80 тракторын пайдалану және техникалық сипаттамалары
1966 жылы КСРО Министрлер Кеңесінің №606 Қаулысына сәйкес қуаты 75-80 л. с. тартқыш класы 1,4 болатын әмбебап трактор шығаруды буйырған. Мұндай трактордың моделін конструкторлар құрып, жаңғырту арқылы МТЗ-50 маркасы берілген, содан соң трактордың құрылысы қайта қаралыпиконструкцмясы жеңілдетіліп жаңа моделі шығарылды. Бул моделіне МТЗ-80 маркасы берілді.
МТЗ-80 тракторы әмбебап қопсытқыш бульдозер. МТЗ 80 моделі 1974 жылдан бастап Минск трактор зауытынан шығарылады. 2000 жылдан бастап жаңартылған модельдерін шығара бастады.
