26.Гидравликалық реттеу жүйелерінің негізгі сипаттамалары.

Гидравликалық реттеуіштер.

Артықшылығы:

1. Жоғары сенімділігі;

2. Орындауыш механизмдер жылдамдықтарын үлкен реттеу диапозондары.

3. Кішкентай габариттінде үлкен қайтаорнату күштері;

4. Пайдалану қарапайымдылығы;

5. Жоғары П.Ә.К

Кемшіліктері:

1. Әсер беру радиусы салыстырмалы аздығы;

2. Отқа қауіптігі (жұмыс ортасы май болса);

3. Жұмыс сипаттамасының температурадан тәуелдігі;

4. Жұмыс және резервті насостарын талап етуі;

5. Қоспалардың болуынан жүйені кірлеу, ластану мүмкіндігі;

6. Ұзын жалғау сызықтарынан реттеуіштерінін жоғары инерциялығы.

Гидравликалық жүйе 2 және 2 сүзгіштері бар май багынан 1- базалық машинаның гидрожүйесінің бұрыштарынан, гидросорғыштар 3 және 3 1 , қолмен басқарылатын гидротаратқыш 4, қорғаушы клапан 5, автоматты тәртібінде жүйе жұмысы кезінде үйіндінің гидрожетегін қамтамасыз ететін үйінді 6 мен түйіндердің 7 күштік гидроцилиндрлері, кері қимылды электрогидрореттығын, кедергіштері 9 және 91 бар кері клапандар, кері клапан 10. Үйіндінің гидрожетегі бір сорғышпен 3 жүзеге асырылады, 31 сорғыш бұл кезде қорғаушы клапанға жұмыс істейді, өйткені бұл сорғыштан сорғыштың 3 өктемдеу желісіне беріліс кері клапанға 10 байланысты мүмкін емес. Бульдозер үйіндісі қиындықпен және үйіндіні жедел көтеру қажеттілігімен соғысқан кезде машинист қолмен басқаруға көшеді, осы кезде екі сорғыш үйіндінің гидроцилиндрлеріне жұмыс істейді. Гидроцилиндрі бар гидроқозғағышты шығу шегі басқаруына қарай үш топқа бөлуге болады:

- шығу шегінің қозғалысы жылдамдықты реттеусіз болады, ал оның жағдайы таратушымен реттеледі;

- шығу шегінің қозғалысы жылдамдықты реттеусіз болады, бірақ оның жағдайы гидроқұлыптармен реттеледі;

- шығу шегінің қозғалысының реттеулі жылдамдығы.

Гидроқозғалыш басқару тәсіліне қарай қол және аутоматты басқаруымен болуы мүмкін. Гидроқозғауыштың шығу шегінің жылдамдығын реттеу сорғыштың шығу шегінің жылдамдығын өзгертпеу арқылы жасалады.

27.Гидравликалық реттегіштердің негізгі түрлері және олардың жұмыс принципі.

Реттегішті пайдаланатын энергия түріне байланысты таңдау реттеу объектісінің сипаты мен автоматты жүйенің ерекшелігімен анықталады.

Пневматикалық автоматты реттегіштер жарылу және от қауіпті аймақтарда қолданады. Реттеу объектісінен басқару пунктісіне дейінгі арақашықтық 400 м . Гидравликалық реттегіштер жұмыс жасауда сенімділігі жоғары.

Пневматикалық және гидравликалық реттегіштердің кемшілігі:

- арнайы қорек көзіне қажеттілік;

- шектелген әрекет радиусы;

- реттегіш пен байланыс желісінің толық герметикалық жабылуы;

- электрлік реттегіштермен салыстырғанда элементтермен байланыс желіснің жоғары инерттілігі

Қозғалыс түріне байланысты реттеуіштер үздікті және үздіксіз қозғалысты болуы мүмкін. Үздікті қозғалысты реттеуіштерде реттейтін көрсеткіштің белгілі бір мәніне жеткенде белгілі бір уақыт аралығында реттегіш орган периодты түрде жылжып отырады. Үздіксіз қозғалыстағы реттеуіштерде реттегіш көрсеткіш (қысым реттеуіштері, шығын реттеуіштері және т.б.) үздік қозғалып отырғанда реттегіш орган үздіксіз қозғалып отырады.

Гидравликалық реттегіштер электр сигналының түріне байланысты аналогты,дискретті, гибридті( аналогты дискретті). өз кезегінде дискретті реттегіштер импульсті және сандық болып бөлінеді. Аналогты реттегіштерде қпаратты сигнал реттеу сигналының қалыптасу трактысында үзілісссіз. Дискретті реттегіштерде реттегіш сигналдың қалыптасуында бір не бірнеше нүктеде импульсті модуляция амплитуда бойынша(АИМ) ені бойынша(ЕИМ) не импульстің жиілігі бойынша(ЖИМ); деңгей бойынша модуляция релелік реттегіштерде, деңгей және амплитуда бойынша сандық реттегіштерде модуляция жүзеге асады. Гибридті реттегіштерде реттелуші сигнал аналогты және дискреттік түрге ие бола алады.

Электромагнит жұмыс істеу принипі

28. Электромагниттердің жұмыс атқару принципі. Электромагнит сымның катушкасы арқылы электр тогын жүргізген кезде пайда болады.Электромагнит өндірісте ,медицинада,қарапайым өмірде, электроникада әртүрлі двигательдер, реле,аудиоколонка немесе көтері кран, генератордың құрамдас бөлігі ретінде кездеседі.Жұмыс істеу принципі.Токтың өткізгіш арқылы ағуы кезінде оның айналасында магнит өрісі пайда болады.Бұл магнит өрісін күшейтуге болады егер өткізгішке катушка формасын берсек.Бірақ бұл әлі де электро магнит емес.Егер катушка ішіне ферромагниттен жасалған өзекше салсақ(мысалы,темір) онда ол электромагнит болады.Ток электромагнит орамасы арқылы өткен кезде ол магнит өрісін туындатады және оның сызықтары өзекшеге сіңе бастайды, яғни ферромагниттік материалға.Бұл өзекшедегі өріс әрекетінде кішігірім аумақтар домен деп аталатын үлкен бір өріс құрап әртүрлі заттарды өзіне тартатын қасиетке ие болады. Ток неғұрлым күшті болса , магнит өрісте соғұрлым күшті.Бірақ бұл процес тек магниттердің қанығуына дейін жүреді.Токты көбейтсекте магнит өрісі көбейеді бірақ шамалы ғана.Егер токты электромагниттен алып тастасак домендер қайтадан ретсіз күйге көшеді,бірақ олардың бір бөлігі әлі де бір бағытта болады.Бұл қалған домендер кішігірім магнит өрісін құрайды.Бұл процес магнитті гисторезис деп аталады.

29)Транзистор жұмыс істеу принципі Транзистор (ағылш. transfer — тасымалдау және resistor — кедергіш) — токты күшейтуге, түрлендіруге арналған үш электродты жартылай өткізгіш құрал. Транзисторға жіберілген аз ток (кернеу) үлкен ток ағынын басқарады.Транзистор өрістік (униполярлы) және биполярлы деп бөлінеді.Өрістік (арналық) транзистор – жұмыстық токтың өзгеруі кіріс сигналы тудыратын, оған перпендикуляр бағытталған электр өрісі әрекетінен болатын транзистор.Биполярлық транзистор — үш рет кезектесіп орналастырылған электрондық (п) немесе кемтіктік (р) типті откізгішті шалаөткізгіш облыстары, екі р-п өткелі бар, яғни п-р-п не р-п-р құрылымды, көбіне үш электроды болатын, электр сигналдарын күшейтуге, түрлендіруге арналған шалаөткізгіш аспап.

Жұмыс істеу принципі. Транзистор-токты,кернеудi, қуатты күшейте алатын, үш немесе төрт шықпа-лары бар, p-n-p немесе p-n-p құрылымды шала өткiзгiш аспап. р-типтi облысы эмиттер (э), ортадағы n-типтi облыс база (э), оң жақтағы р-типтi шеткi облыс коллектор (к) деп аталады. Эмиттер мен база аралығындағы р-n-өткелi эмиттерлiк деп, ал коллектор мен база арасындағы р-n-өткелi коллекторлық деп аталады. Транзисторда өтетiн процесстер және транзистордағы токтар. Сигналдарды күшейту үшiн транзистордың эмиттерлiк р-n-өткелi кернеуге тiкелей, ал коллекторлық өткелi кернеуге керi қосылады. Бұл жағдайда эмиттерлiк өткелдiң потенциалдық тосқауылы төмендеп, заряд тасымалдаушылар (кемтiктер) эмиттерлiк өткел арқылы базаға инжекция жасайды, ал базадағы электрондар эмиттерге қарай инжекция жасайды, осыдан эмиттер тогы пайда болады: Iэ=Iэр+Iэn. База қалыңдығы (енi) кiшкентай болғандықтан (бiрнеше

мкм) эмиттерден шыққан кемтiктердiң көбi коллекторларға қарай өтiп кетедi коллекторлық өткелге берiлген керi үлкен кернеу есебiнен коллектор облысына өтiп кетедi. Бұл процесс экстракция деп аталады. Ал кемтiктердiң кiшкентай бiр бөлiгi базаның электрондарымен кездесiп, рекомбинация тогын құрайды. Эмиттерден коллекторға кемтiктердiң қанша бөлiгi өткенiн бiлу үшiн база арқылы кемтiктердiң тасымалдану коэффициентiн енгiзедi: d=Iкр/Iэр. Сөйтiп коллектор тiзбегiнде айтарлықтай ток жүредi, яғни Ik=anIэ+IкБо, мұнда an =gd эмиттер тогын берудiң интегралдық коэффициентi, IкБо – коллектордың негiзгi емес заряд тасымалдаушылардан тұратын керi тогы. Сонымен Iэ=IБ+Iк .