Жау жағадан алып, ел басын күн туған ауыр кезде қазақ еліне қабілеті бар тегеурінді хан керек еді
Алайда таққа Әз Тәукенің жігерсіз ұлы Болат хан отырды
Ханның аты “Болат” болғанымен, заты болжыр бос болды
Болат хан билеген жылдары кіші хандар өз алдына дербестеніп, Ұлыстың орталық хандығының билігі әлсіреп, саяси жақтан бөлшектенді
Орта жүзді Сәмеке хан, Ұлы жүзді Жолбарыс хан, Кіші жүзді Әбілхайыр хан биледі
Қазақ хандығының өзара қырқысқан алауыздығын пайдаланған Жоңғарлар 1723 ж. шабуылға шықты
Осы кезде жаздың қайнаған ыстығында шөлден, қақаған қыстың аязында үсіп өлді
Бұл ауыр кезең қазақ тарихында “Ақтабан шұбырынды, алқа көл сұлама” деп аталды
Бұл тұста 1 млн. халық қырылып қалды
Өкшелей қуған жаудан қара үзген қазақ артына қайрылып, қайтадан Үш Алаш болып тізе қосып, жоңғарларға қарсы соғыс ашты
1726 Жылы Шымкент маңындағы Ордабасы тауында қазақ үш жүзінің хан-сұлтандары бас қосып, кеңес ашты
Кіші жүз ханы Әбілхайыр және Қабанбай, Бөгенбай батырлардың басшылығымен қазақ жасақтары 1728 жылы Арқада, Сарысудың батысындағы Бұланты өзенінің бойында, кейіннен балқаштың оңтүстігіндегі Итішпес көлі бойында жоңғарларға соққы беріп, жеңіліске ұшыратты
Осындай жақсы жаңалық қазақ хан-сұлтандары арасындағы бақталастықты жоюдың орнына асқындыра түсті
1730 Ж. Болат хан қаза табады
Болат ханның қайтыс болуы кіші жүз ханы Әбілхайыр мен Орта жүз ханы Сәмекенің Ұлы хандық орнына дәмесін күшейтеді
Ұлы хандық орынға көтеріле алмаған Кіші жүз ханы Әбілхайыр өзіне қарасты жасағын шапқыншылықтың алдыңғы шебінен шегеріп алып кетеді
1731 Жылы қазанда Әбілхайыр ханның бастауымен Кіші жүз Ресей империясының құрамына кірді
Ұлы жүздің басым көп жері жоңғарлардың билеуінде, Кіші жүз Ресей империясының ықпалында болғандықтан ұлы хандық тек Орта жүздің көлемінде ғана болды
Тарих сахнасына Абылай (Әбілмансұр) сұлтан шыққанға дейін Әбілмәмбет хан айтарлықтай тегеурінді қимылдарымен көзге түсе алмады
Абылай жоңғарлармен болған бір шайқаста моңғұлдың белгілі Шырыш батырын өлтіріп, Бас батыр атағын алады
Әбілмәмбет сұлтандық дәрежеге көтеріп, қолдап-қуаттайды
Жоңғар шапқыншыларының жүз жылға созылған қанды жорығына біржолата тойтарыс берілген осынау сындарлы кезеңде тарих сахнасына Абылай хан көтеріледі
Абылай хан даңқын жамылып немесе мұрагерлік жолын пайдаланып хан көтерілген жоқ
Елі үшін жасаған ерен еңбегі үшін хан көтерілді
Түркістан түбіндегі Қарнақ қаласын билеген, жауға мейрімсіздігі, ержүүректілігі үшін қанішер Абылай атанған ұлы әкесінің аруағын шақырып, Абылайлап ат қойған Әбілмансұр жеңіп, үлкен абыройға жетеді
Орта жүздің сұлтаны деп танылып, ең беделді әміршілердің біріне айналады
Осыдан кейін Әбілмансұр есімі ұмытылып Абылай атанады
Ұлыстағы бар үкім Салқам Жәңгір әулеті, әз Тәуке ханның немересі Әбілмәмбеттен өтіп, жалаң қылыш, жалғыз атпен жүрген жиырма жасар Абылайдың қолына өтеді