Қыпшақ заманасы. Үііі-хіі ғ.Ғ.
ІХ ғ аяғы –ХІ ғ басында қазіргі Қазақстан аумағында –Оғыз мемлекеті, астанасы Жаңа кент, Қимақ қағанаты, астанасы-Қимақия тарих саханасына шықты.
ІХ ғ 1 жартысы-Х111 ғ. Басы – Қыпшақ хандығы /Сығанақ/ қанат жайып өмір сүрді. Осы уақытта Наймандар мемлекеті/Балықты/ мен керейлер /Битөбе / мемлекеттері даму бастауын алып басқа мемлекеттермен қатар қанаттарын жая бастаған еді.
1125-1212 Жж. –Қарақытайлар мемлекеті /Баласағұн/
Қыпшақ туралы дерек 75 жылы тұрғызылған Селенгі тасында кездеседі.
Қыпшақтар мен оғыздар Махмұд Қашқаридің дәлелдегеніндей, таза түркі тілінде сөйлеген.
Тарихи деректерге қарағанда, “қыпшақ”, “қазақ” атаулары қатар шықты.
Мұны М.Қозыбаев көптеген деректермен дәлелдейді.
Қыпшақ атауымен халық болып танылған қазақ барша түркі әулетінің қара шаңырағы болып табылады.
Оңтүстік Қазақстанда ортағасырлық гүлдену дәуірінде қалалар саны артты. Арыс өзенінің орта ағысында орталығы Арусбаникент қаласы, Кенже округі, Отырар қаласы болған Фараб округі қалыптасты. Йасының жанында Қарнақ, Қарашұқ, Шор, Сауран қалалары дамыды. Сырдарияның орта ағысында Сүткент, төменгі ағысында –Сығанақ, Жанкент,Ашнас; Қаратаудың солтүстік беткейінде Баладж пен Берукет, қалалары орналасты. Жетісуда орталығы Тараз қаласы болған 36 қала белгілі болса, Лабан, Алматы, Тальхир /Талғар/ қалаларының төңірегінде 70-тен астам қалашықтар өсіп жетілген. Ұлытау етегінде –Басқамыр, Аяққамыр,; Кеңгір өзені бойында –Сарайлы мен Торайлы қалашықтары орналасты.
Моңғол үстемдігінің заманасы. 1219 ж.
1219-1224 жж. –Шыңғысхан әскерінің Қазақстан аумағын басып алу кезеңі болып танылады.
Моңғол империясы барша қазақ жерін біріктіріп, оң қанат – (Батый – Алтын Орда, Орта), Шейбани – Көк Орда, сол қанат – Ақ Ордаға бөлініп, ту тіккен.
Қыпшақ этносына керей мен найман, оңғыт пен барғы, қоңырат пен меркіт тайпалары қосылған.
Аз ғана уақыт ішінде татарлар қыпшақтармен қандасып, араласып кетті.
1243 –ХУ ғ ортасы-Алтын Орда/ Сарай-Бату, Сарай-Берке.
ХІІІ ғ-ХУ ғ басы-Ақ Орда /Сығанақ/
1346 ж-ХУІ ғ басы- Моғолстан мемлекеті /Алмалық/
ХУ ғ басы-ХУІ ғ екінші жартысы-Ноғай Ордасы /Сарайшық/
1428-1468 жж Әбілхайыр хандығы / Сарайшық/
ХУ ғ аяғы -1598 ж –Сібір хандығы /Іскер/
Қазақ хандығының, халық, ұлттың қалыптасу заманасы. 1465-66ж.
1465/66-1715 жж Қазақ Хандығы
1716-1824 жж-Қазақ хандықтары
1801-1845 жж Бөкей хандығы
1824-1917 жж-Патшалық Ресейдің отары
Алтын Орда құлайды.
Ежелгі түркі Дешті-қыпшақ даласында өзбек, ноғай хандықтары пайда болады. Қазақ халқының саны 200 мыңнан бір миллионға жетеді.
ХҮІІ-ХҮІІІ ғ.ғ. қалмақтармен шайқас.
Жүздер- орта ғасырларда қазақ рулары мекендеген үш негізгі аймақтың аясында, олардың шаруашылық – экономикалық және басқа байланыстарының нығаюы барысында пайда болған аумақтық бірлестіктер.
ХҮ ғасырдың аяғында қазақ хандығына Жетісу одағының тайпалары да қосылады.
Ұлы жүздің қоныстары қазіргі Қазақстанның оңтүстік -шығысында / Жетісуда/ Батыс Қытайдан Сырдарияға дейінгі шектерде,
Орта жүздің – Солтүстік –шығыс және Орталық Қазақстанда.
Кіші жүздің- Сырдарияның төменгі сағасында, Арал теңізінің жағалауында, Каспий маңы ойпатының солтүстік жағында орналасқан еді.
ХУІ-ХУІІ ғасырларда Қазақ хандығы нығайып, шекарасы ұлғайды.Оған қазақтардың негізгі этникалық аумағы толығымен енді.
Қазақстанның Ресейге қосылуы 130 жылдан астам уақытқа созылды және қарама-қайшылық сипатта болды, өйткені бодандықты қабылдау мәселесі жөнінде қазақ билеушілері арасында ауызбіршілік жоқ еді.
Бодандық шарты бойынша қазақтардың дербестігі сақталуы тиіс болатын.Іс жүзінде патша өкіметі Қазақстанда өз отарына айналдыру бағытын ұстанды.
1822 ж- “Сібір қырғыздары туралы Жарғы” қабылданып, Орта жүзде хандық билік жойылды.
1824 ж –“Орынбор қырғыздары туралы Жарғы” қабылданып, Кіші жүзде хандық билік жойылды.
1867/68/-1891 жж-Қазақстанда жалпыресейлік үлгі негізінде реформалар / әкімшілік-аумақтық, соттық, әлеуметтік/ жүргізілді.