39)Экономикалық қажеттілік деген не?

Экономикалық қажеттілік – адамдарды өз мұқтаждарын қанағаттандыру мақсатында белсенді қызмет етуге мәжбүр ететін қозғаушы күш болып табылады. Қажеттіліктерді қанағаттандыру деңгейіне қарай жаңа қажеттіліктер туады. Оның құрылымы, саны, сапасы, өзгеріп отырады. Қажеттіліктердің үздіксіз өсуі адамдардың экономикалық эволюциясының көптеген деректерімен дәлелденді. Әр бір 10 жыл сайын тұтыну тауарлары мен қызметтердің түрлері екі есеге өсіп отырады. Мұндай экономикалық заңдылық қжеттіліктердің өсу заңы деп аталады. Қажеттіліктердің түрлері:

Алғашқы (төменгі) - қажеттілік адамдардың өмір сүруіне ең алғаш керек қажеттіліктер. Оларға толық киім, баспана т.б жатады.

Екінші реттік (жоғарғы) қажеттіліктер. Екінші реттік (жоғарғы) қажеттілік – бұл адамның рухани жағдайы, әлеуметтік ортасы, интелектуалдық деңгейіне байланысты пайда болатын қажеттіліктер. Бұл қажеттіліктерді альтернативті (таңдау) қажеттіліктері деп те атайды. Мысалы: кітаптар, сәнді киімдер, қымбат бұйымдар, сондай-ақ білімге мәдениетке қажеттіліктер.

Қанағаттандыру түріне қарай қажеттіліктерді жеке және ұжымдық деп бөлуге болады.

Жеке қажеттіліктер – бұл жеке адамның өзін қанағаттындыра алатын қажеттіліктер. Мысалы: киім, тамақ, мұздатқыш, машина т.б тауарлар сатып алуы.

Ұжымдық қажеттіліктер - өмірде жеке бір адам қанағаттандыруға мүмкін емес,көп шығын қажет ететін қажеттіліктер бар. Оларды көпшілік көмегімен ұжымдық түрде қанағаттандырады. Ұжымдық қажеттіліктерді қанағаттандыру жөнінде шешімдерді басқару органдары қабылдайды.

40)Жиынтық ұсынысы және оның қисығы?

Жиынтық ұсыныс және оның қисық сызығы

Жиынтық ұсыныс - бұл әр түрлі баға деңгейінде ұсынуға мүмкін тауар мен қызметтің жалпы саны. Жиынтық ұсыныс - жалпы ұлттық өнімге тең немесе ұлттық табыс көлеміне теңестіруге болады:

Бағалық факторлардың ішінен жиынтық ұсынысқа ықпал ететін, жеке тауар рыногында ұсынысқа өзгерту әкелетін өндіріс технологиясы, шығындар және т.б. (микродеңгейде).

Экономиканы жүргізу қабілеттілігі ол немесе басқа тауар мен қызмет көрсету көлемі, қолданып отырған өндіріс факторының саны мен сапасына ықпал етеді (жер, еңбек капитал).

Өндіріс факторының санының өсуі немесе сапасының көтерілуі өндіріс қуаттылығының өсуіне әкеледі, демек жинақталған ұсыныс өседі.

Қорытынды: Жиынтық ұсыныс баға деңгейіне тәуелді. Өте жоғары баға өндіріс тауарын және оған ұсынысты ынталандырады. Ал, өте төмен баға керісінше өндірісті және тауарға ұсынысты қысқартады.

Егер жиынтық сұраныс жинақталған ұсынысқа тең болса, тауар рыногында тепе-теңдік орнайды. Бірақ нақты өмірде ол бұзылады.

Ауытқу варианттарын қарастырамыз:

1. Жиынтық сұраныс жиынтық ұсыныстан көп делік:

Тепе-теңдікке шығу үшін екі варианты болуы мүмкін.

- өндіріс көлемін өзгертпей, бағаны көтеру;

- шығарылатын өнімді кеңейту.

Егер фирмалар екінші жолды таңдаса, онда шығарылатын өнім көбейеді, не өндіріс жиынтық шығыны өсуіне әкеледі. Сондықтан, жаңа нүктеде теңестіру өндіріс көлеміне үлкен мағынада сәйкестенеді.

Қорытынды: Ұлттық табыс өседі.

2. Жиынтық сұраныс ұсыныстан төмен болса делік:

Мұнда да екі варианты болуы мүмкін:

- өндірісті қысқарту;

- өндіруді өзгеріссіз қалдырып, бірақ бағаны азайту жолы.

Кәсіпкердің бірінші қимылы: өндіріс көлемін қысқартып, тауарды тиімді бағамен қоймадан сатып көрсін. Егер мақсатқа мұнымен жетпесе, онда дереу бағаны азайту керек. Бұл жұмысшыларды босату басталмағанға шейін жүріп отырады.

Қорытынды: Ұлттық табыс төмендейді.

41)Ұлттық-валюта жүйесінің белгілері

Ұлттық валюта жүйесінің негізгі белгілеріне мыналар жатады:

• Ұлттық валюта бірлігі;

• ресми алтын-валюта қорының қүрылымы;

• Ұлттық валютаның паритеті мен валюта курсын қалыптастыратын механизмі;

• валютаиың айырбасталу мүмкіндігі (обратимость, конвертируемость валюты);

• валюталық шектеулердің деңгейі;

• мемлекеттің сыртқы экономикалық есептеулерді жузеге асыру тәртібі.

Ұлттық валюта жүйесін байланыстыратын буынға валютаның курсы (құны) мен паритеті жатады.