14. Развiццё методыкi выкладання беларускай лiтаратуры ў 2-й палове 50-х – 80-х гг. Хх ст.

Развіццё методыкі выкладання літаратуры, як і ўвогуле педагагічнай навукі ў Беларусі, было перапынена вайной.

У пасляваенны перыяд і да канца 1980-х гг. у СССР існавала ўніфікаваная сярэдняя агульнаадукацыйная працоўная політэхнічная школа. У саюзных рэспубліках нацыянальная літаратура вывучалася ў асноўным па методыцы, распрацаванай маскоўскімі і ленінградскімі навукоўцамі, без ўліку асаблівасцей нацыянальнага славеснае мастацтва.

Была вызначана і ўзаконена адзіная для ўсёй шматнацыянальнай краіны структура школьнага курса літаратуры, які складаўся з двух этапаў. У канцы 1980-х гг. яна выглядала так: сярэднія (5–8) класы, старшыя (9-11) класы. У вучэбных планах пачатковай школы значылася дысцыпліна чытанне. Сістэматычнае вывучэнне беларускай літаратуры пачыналася з 5 класа. Асноўнымі прынцыпамі размеркавання матэрыялу ў праграмах для 5–6 класаў з‘яўляўся жанрава-тэматычны, для 7–8 – тэматычна-храналагічны, для – 9–11 – гісторыка-літаратурны. На першым этапе вывучаліся асобныя творы пісьменнікаў і звязаныя з імі тэарэтычныя паняцці. На другім этапе курс літаратуры ўключаў у сябе аглядавыя і манаграфічныя тэмы, што давала магчымасць вывучаць асновы гісторыі літаратуры з элементамі тэорыі.

Пэўную метадычную дапамогу па пытаннях выкладання беларускай літаратуры ў пасляваенны перыяд настаўнікі маглі атрымаць на старонках часопісаў «Савецкая школа» і «У дапамогу настаўніку», а таксама «Настаўніцкай газеты».

У перыяд так званай «хрушчоўскай адлігі», нягледзячы на новы прыліў непрыняцця беларускай мовы і нацыянальнай культуры з боку ўлады, ў рэспубліцы намецілася актывізацыя канструктыўнай метадычнай думкі, у тым ліку і ў галіне методыкі выкладання беларускай літаратуры.

У школьныя праграмы ўпершыню былі ўключаны манаграфічныя тэмы, прысвечаныя творчасці П. Панчанкі, І. Шамякіна, Я. Брыля, І. Мележа.

З 1966 г. школы пачалі працаваць па новых падручніках-хрэстаматыях для 9–10 класаў (складальнікі С. Александровіч, А. Навіцкі, У. Каваленка).

Над стварэннем новага пакалення падручнікаў гісторыка-літаратурнага тыпу, якія потым выкарыстоўваліся ў школе каля 20 гадоў, працавалі такія вядомыя навукоўцы, як В. Барысенка, В. Івашын, Н. Перкін, Ю. Пшыркоў.

У 1960–1970-х гг. бібліятэка настаўніка-філолага была папоўнена дапаможнікамі, прысвечанымі асобным метадычным пытанням: вывучэнне твораў з улікам іх родавай спецыфікі, выразнае чытанне, выкарыстанне твораў выяўленчага мастацтва на ўроках літаратуры, пазакласная праца, літаратурнае краязнаўства і інш. Міністэрства асветы БССР сумесна з выдавецтвам «Народная асвета» актыўна працуе над забеспячэннем настаўнікаў серыямі кніг «Бібліятэка настаўніка беларускай мовы і літаратуры», «Пісьменнік у школе», «Вывучэнне мастацкага твора ў школе», «Вывучэнне літаратуры ў пэўным класе».

Сярод метадычных прац гэтага перыяду асаблівай ўвагі заслугоўваюць адрасаваныя настаўнікам дапаможнікі Л. Тамашовай «Вывучэнне трылогіі Якуба Коласа «На ростанях» у школе» (1957, 1969, 1976) і «Вывучэнне паэмы Якуба Коласа «Новая зямля» ў школе» (1959, 1974).

У 1960–70-я гг. актывізаваўся ўдзел настаўнікаў-практыкаў у распрацоўцы метадычных пытанняў, што знайшло адлюстраванне ў асобных выданнях пад рубрыкай «З вопыту настаўніка». Настаўнікі знаѐмілі сваіх калег з методыкай арганізацыі літаратурнага краязнаўства ў школе, іншых відаў пазакласнай і пазашкольнай працы па беларускай літаратуры.

У 1967 г., настаўнікі і вучні атрымалі выданне М. Лазарука «Тэорыя літаратуры ў школе».

Створаны ў 70-я гг. М. А. Лазаруком і В.У. Івашыным падручнік «Беларуская літаратура» для 8 (9) класа стаў лепшым падручнікам гістарыка-літаратурнага тыпу за ўвесь папярэдні перыяд. Вучні 9–10 (10–11) класаў у гэты час вывучалі родную літаратуру па падручніках «Беларуская савецкая літаратура», напісаных Р.В. Шкрабам.

Значны ўклад у развіццё методыкі выкладання беларускай літаратуры ўнёс В.У. Івашын. Пад яго навуковым кіраўніцтвам і яго рэдакцыяй аўтарскі калектыў з ліку супрацоўнікаў Інстытута педагогікі Міністэрства асветы БССР падрыхтаваў і ў 1980 г. выдаў дапаможнік для студэнтаў ВНУ «Вывучэнне літаратуры: пытанні методыкі». У кнігу ўвайшлі артыкулы, у якіх асвятляліся многія важныя тэарэтычныя пытанні па методыцы выкладання літаратуры ў школе, што стала падмуркам для стварэння падручніка для ВНУ.

У 70-80 гг. ХХ ст. працягваецца праца навукоўцаў па стварэнні серый метадычных дапаможнікаў для настаўнікаў па арганізацыі вывучэння жыцця і творчасці асобных пісьменнікаў або ўсяго курса літаратуры ў канкрэтным класе. Пытанню тэорыі выразнага чытання прысвечаны шэраг прац А.А. Каляды. Метадыстаў хвалююць праблемы развіцця вуснай і пісьмовай мовы на ўроках літаратуры (В.І. Смыкоўская), выхавання вучняў сродкамі мастацкай літаратуры (А.І. Лугоўскі, І.М. Слесарава), выкарыстання твораў выяўленчага мастацтва на ўроках літаратуры (М.Н. Шчыракоў). Педагагічны вопыт лепшых настаўнікаў-філолагаў Беларусі быў абагульнены ў кнізе М. І. Мішчанчука «Настаўніку – пра настаўнікаў» (1989).

Асаблівых поспехаў ў галіне методыкі ў гэты час дасягнула В.Я. Ляшук, якая стала ініцыятарам і кіраўніком (разам з А.У. Рагулем) напісання першага грунтоўнага падручніка для студэнтаў «Методыка выкладання беларускай літаратуры» (1986), які, праўда, Міністэрствам асветы БССР быў зацверджаны як вучэбны дапаможнік.

Значнай падзеяй для настаўнікаў-філолагаў стала штомесячнае выданне з 1988 г. навукова-метадычнага часопіса «Беларуская мова і літаратура ў школе», які з 1992 г. выходзіць пад назваю «Роднае слова».

У 1990 г. Беларусь атрымала суверэнітэт, што адкрывала перспектывы для стварэння сваёй нацыянальнай школы. З гэтай нагоды адразу ж пачалася актыўная распрацоўка новай Канцэпцыі літаратурнай адукацыі ў Рэспубліцы Беларусь.