Цитохромдық жүйенің ферменттері Цитохромдардың құрылысы

Цитохромдар – коферментері әртүрлі құрылыстағы гем болатын екі компонентті ферменттер. Гем құрамындағы темірдің валенттілігінің қайтымды өзгеруі арқылы тотығу-тотықсыздану реакцияларына қатысады:

Сондықтан цитохромдар тотыққан ферри[Fе (III)] және тотықсызданған ферро [Fе (II)] түрінде болу арқылы биологиялық тотығу тізбегінде электрондарды тасымалдайды.

Цитохромдардың жіктелуі

Гемнің табиғатына қарай цитохромдар төрт топқа бөлінеді: А, В, С және Д. Адам ағзасында Д тобына жататын цитохромдар жоқ. Әрбір цитохром тобының әртүрлі топша-лары болады, олар бас әріптермен белгіленеді. Мысалы: В→в, в₅; С→с, с₁; А→а, а₃ Цитохромдардың топтарының апоферменттері мен коферменттері әртүрлі , ал топшала-рында коферменттері бірдей апоферменттерінде айырмашылық болады.

Биологиялық рөлі

Цитохромдар көптеген тіндердің тыныс алуына қатысады. Цитохромдар электрондарды тасымалдау ретіне қарай төмендегідей орналасады:

Цитохром В, өкілдері

Өкілдері: Цхв және Цхв₅. Цхв₅ ксенобиотиктердің метаболизміне қатысады, ал Цхв тікелей биологиялық тотығу (БТ) тізбегіне қатысады.

Цитохром(в)ның құрылысы –коферментінің гемі гемоглобиндікі сияқты екі компонентті фермент, рационалды аты- 1,3,5,8-тетраметил-2,4-дивинил-6,7-дипропион қышқылының темір(11)порфині.

цитохром в ның гемі

Биологиялық рөлі

Цитохром в тіндік тынысалу процесінде электрондарды тотықсызданған К₀QН₂ ден алып өзі тотықсызданады:

2ē↓

K₀QH₂ + 2Цхв(Fe³⁺ ) ↔ K₀Q + 2H⁺ + 2Цхв(Fe²⁺ )

ЦитохромС, өкілдері

Өкілдері: Цхс және Цхс₁, биологиялық тотығуға (БТ) тікелей қатысады.

ЦитохромСның құрылысы

Коферменттері- гемдері бірдей, апоферменттері әртүрлі екі компонентті ферменттер. Гемнің рационалды аталуы: 1,3,5,8-тетраметил-2,4-диэтил-6,7- дипропион қышқылының темір порфині.

Биологиялық рөлі

Цхс₁ электронды қосып алу арқылы ферроЦхвны тотықтырады, өзі тотықсызданады:

Одан кейін Цхс тотықсызданған Цхс₁ ден электронды қосып алып, оны Цха ға береді.

Цитохромоксидазды (ЦХО) комплекстің өкілдері

Өкілдері: Цха және Цха₃. Гемдері бірдей, апоферменттері әртүрлі.

Цитохром а мен а₃ гемдерінің құрылысы

Гемнің құрылысы: С₁ мен С₃- көміртек атомдарында метил топтары , С₂- де 15 көміртек атомдарынан тұратын радикал бар. С₈- де формил тобы, С₄- винил тобы, С₆- мен С₇- де пропион қышқылдарының қалдығы болады. Ауадағы оттекпен қосылатын соңғы цитохром цитохромоксидаза деп аталады- ЦхО (Цха мен Цха₃ бір комплекс түрінде байланысқан)

Биологиялық рөлі

Цха электронды тотықсыданған Цхс дан алып Цха₃ ке тасымалдайды:

Цха₃ электронды тотықсызданған Цхадан алып молекулалық оттекке береді де,оны тотықсыздандырады:

1/2 О₂ +2 Н⁺ + 2ē« Н₂О

Бірақ Цха мен Цха₃ цитохромоксидаза комплексін түзе отырып, бір-бірімен тығыз байланыста болады. Бұл комплекстің молекулалық массасы үлкен және екі молекула Цха мен төрт молекула Цха₃ тен, 6 мыс атомынан тұрады (ЦхО = 2Цха+4Цха₃+6Сu), мұндағы мыс (Сu²⁺↔Сu⁺) ауыспалы валентті. Цитохромоксидаза аэробты ағзада оттекті гемоглобин сияқты байланыстыра алады, одан кейін тез оттекті судың молекуласына дейін тотықсыздандырады.

Цитохромоксидазаның ингибиторларларына(тежегіштері) көміртек оксиді (II)-СО,күкіртті сутек, калий цианиді, азидтер және мышьяктың қосылыстары жатады .

«Сіздің назарыңызға бір, екі, үш және одан да көп дұрыс жауаптары бар тапсырмалар ұсынылады. Дұрыс жауаптардың нөмірлерін түгел қоршаңыздар»

1. ЦИТОХРОМДЫҚ ФЕРМЕНТТЕР ЖАТАТЫН КЛАСС

1. оксидоредуктазалар

2. трансферазалар

3. гидролазалар

4. лиазалар

2. ЦИТОХРОМДАРДЫҢ ПРОСТЕТИКАЛЫҚ ТОБЫ

1. РР -витамині

2. гемді- темір

3. мыс – протеид

4. мырыш – протеид

3.АТОМНЫҢ ВАЛЕНТТІЛІГІНІҢ ӨЗГЕРІСІ АРҚЫЛЫ ЭЛЕКТРОНДАРДЫҢ ТАСЫМАЛДАНУЫ ЖҮРЕТІН ГЕМПРОТЕИН

1. цитохрома₁

2. гемоглобин

3. цитохрома₃

4. миоглобин

5. цитохромс

4.ОТТЕККЕ ЭЛЕКТРОНДАРДЫҢ ТАСЫМАЛДАНУЫН ЖҮРГІЗЕДІ

1. НАД₂-ДГ

2. убихинон

3. цитохромоксидаза

4. малатдегидрогеназа

5.ЦИТОХРОМОКСИДАЗАДАН ЭЛЕКТРОНДАРДЫ АЛУШЫ АКЦЕПТОР

1. убихинон

2. оттек

3. цитохромВ

4. цитохромС

6. КАЛИЙ ЦИАНИДІН ҚАБЫЛДАҒАННАН КЕЙІН АДАМ БІРНЕШЕ СЕКУНДТАН КЕЙІН ӨЛЕДІ, ОНЫҢ СЕБЕБІ ТЫНЫСАЛУ ТІЗБЕГІНДЕГІ ФЕРМЕНТТІҢ ЖҰМЫСЫНЫҢ ТЕЖЕЛУІ

1. амилаза

2. АТФ-синтетаза

3. цитохромоксидаза

4. НАДФН-дегидрогеназа

6. ТӨМЕНДЕГ ТОТЫҒУ – ТОТЫҚСЫЗДАНУ ТІЗБЕГІНДЕГІ ТҮЗІЛГЕН ӨНІМДЕРДІ РЕТІМЕН ҚОЙЫҢЫЗ

1. О₂

2. убихинон

3. ФМН-протеин

4. a-кетоглутарат

5. цитохромоксидаза

8 . ЦИТОХРОМДАР ЖҮЙЕСІ АРҚЫЛЫ ЭЛЕКТРОНДАР ТАСЫМАЛДАНУЫНЫҢ НЕГІЗІНДЕ ЖАТАДЫ

1) алғашқы электрондарды тасымалдаушыға қарағанда соңғысының тотығу-тотықсыздану процесінің жоғары болуы

2) жеке цитохромдардың бір-біріне жақын орналасуы

3) оттекке электрон тасымалдаушы цитохромдардың жақындығының артуы

4) көрші цитохромдардың арасындағы мембрана тұтқырлығының төмендеуі

5) келесі электрон тасымалдаушылардың көршісіне қарағанда тотығу-тотықсыздану процесінің төмен болуы

9.АДАМ А%ЗАСЫНДА ТЕМІР МЕН МЫС ИОНДАРЫНЫҢ ЖЕТ№СПЕУШІЛІГІ БАЙҚАЛДЫ. БҰЛ ТӨМЕНДЕГІ ФЕРМЕНТТЕРДІҢ АКТИВТІЛІКТЕРІН ТЕЖЕЙДІ

ТӨМЕНДЕУІНЕН МИТОХОНДРИЯДА БҰЗЫЛАТЫН ПРОЦЕСС

1) каталазы

2) пероксидазы

3) цитохрома в

4) цитохромоксидазы 5) глутатионпероксидазы

10. ЦИТОХРОМОКСИДАЗАНЫҢ ИНГИБИТОРЛАРЫНА (ТЕЖЕГІШТЕРІНЕ) ЖАТАДЫ

1) ацетилхолин

2) күкіртті сутек

3 мышьяктың қосылысы

4) көміртек оксиді(11)

5) циансутек қышқылы

№ 16 Текст