Список опубликованных работ по теме диссертации

1. О видах ценностей и их роли в современном образовательном процессе // Вестник КазНУ. Серия психологии и социологии. – 2002. – №2. – С. 64-72.

2. Об интериоризации и экстериоризации в генезисе личностных ценностей // Вестник Евразийского гуманитарного института. – 2003. – №3 – С.47-53.

3. К трактовке понятия социогенеза в культурно-исторической психологии // Вестник КазНУ. Серия психологии и социологии. – 2003. – №2. – С.11-17.

4. О психологическом феномене и основных функциях личностных ценностей //Вестник Евразийского гуманитарного института. – 2004. – №2. – С.198-202.

5. Методологические и теоретические проблемы исследования психологических механизмов ценностной регуляции деятельности // Вестник ЕНУ. – 2004. – №2. – С.168-174.

6. О психологическом исследовании системы смысловых образований // Вестник КазНУ. Серия психологии и социологии. – 2004. – №1. – С. 56-59.

7. К вопросу о функциях ценностей в жизнедеятельности личности и в воспитании //Улт тагылымы. – 2004. – №4. – С.102 –107.

8. Феномен ценностей и некоторые аспекты учебно-воспитательного процесса // Вестник университета «Кайнар». – 2004. – №3/1. – С.35-40.

9. Личностные ценности и проблемы воспитания // Поиск (серия гум. наук). – 2004. – №4. – С. 164-167.

10. Духовные ценности и содержание воспитания // Евразия. – 2004. – №4. – с. 22-30.

11. К проблеме индивидуальных вариантов (стилей) ценностно-ориентированного поведения // Вестник КазНУ. Серия психология и социология. – 2004. –№2. – C.46-51.

12. Некоторые аспекты становления профессиональной направленности студента // Высшая школа Казахстана. – 2004. – №4. – С.69-73.

13. Об исследовании профессиональных ценностей будущего специалиста //Высшая школа Казахстана. – 2005. – №2. – С. 159-164.

14. О структурной аналогии физического пространства-времени и социокультурного и образовательного пространства (к новой концепции ценностей) // Ученые записки Павлодарского государственного университета. – 2000. – №3. – С.123-132.

15. Роль и психологические механизмы формирования ценностей в духовно-нравственном воспитании подрастающего поколения // Вестник Павлодарского государственного университета. – 2002. – №3. – С.163-169.

16. Культурно-историческая теория и гуманистические концепции личности // Роль психологии в гуманизации общества. Материалы межвузовской научно-практической конференции, посвященной 100-летию К.Роджерса. – Караганды: Изд-во КарГУ, 2002. – С.224-228.

17. К вопросу о Евразийской системе ценностей // Вестник Павлодарского государственного университета. – 2003. – №2. – С.321-328.

18. К разработке тестов-опросников и других методик изучения личностных ценностей // Материалы научной конференции молодых ученых, студентов и школьников «Ш Сатпаевские чтения». – Павлодар: Изд-во ПГУ, 2003. – Т.3. – С.437-444.

19. НИТ в процессе разработки и применения некоторых тестов-опросников // Наука и техника Казахстана. – 2003. – №2. – С.122-130.

20. Об анализе понятия ценностей в психологии и лингвистике // Материалы Республиканской научной конференции «Торайгыровские чтения». – Павлодар: Изд-во ПГУ, 2003. –Т.2. – С.348 –356.

21. О видах ценностей и их роли в современном образовательном процессе // Материалы республиканской научно-практической конференции «Актуальные проблемы развития педагогического образования в Республике Казахстан», посвященной 40-летию подготовки педагогических кадров в Павлодарской области.– Павлодар: Изд-во ПГУ, 2002. – Т. 1. – С.109-116.

22. Проблема ценностей и смысла жизни в психологии // Вестник Павлодарского государственного университета. – 2004. – №1. – С.162-174

23. О некоторых психологических закономерностях литературно-художественного творчества // Материалы международной научно-практической конференции «Региональный компонент в творчестве российских и казахстанских писателей», посвященной дню рождения П. Васильева и году Казахстана в России. – Павлодар: Изд-во ПГУ, 2003. – С.333-343.

24. Проблема пространства и времени в теории относительности и в психологии ценностно-ориентированного поведения. // Вестник Павлодарского государственного университета. – 2003. – № 4. – С.317-324

25. Роль духовных ценностей в воспитании // Материалы республиканской конференции молодых ученых, студентов и школьников «1У Сатпаевские чтения» – Павлодар: Изд-во ПГУ, 2004. – Т. 2. – С.261-267.

26. Об индивидуальных стилях ценностно-ориентированного поведения. // Материалы республиканской конференции молодых ученых, студентов и школьников «1У Сатпаевские чтения».– Павлодар: Изд-во ПГУ, 2004. – Т. 1. – С.163-170.

27. Социально-пространственные параметры ценностей и некоторые аспекты развития личности // Материалы международной научно-практической конференции «Социализация молодежи: опыт, проблемы и перспективы». – Астана: Изд-во Евразийского национального университета, 2003. – С.103-108.

28. Функции ценностей в социальной и педагогической деятельности. – Павлодар: Изд-во ПГУ, 2002. – 40 с.

29. Психология личностных ценностей (монография). – Павлодар: Изд-во ПГУ, 2003. – 103 с.

30. К вопросу об изучении профессиональных ценностей будущего педагога // Вестник Павлодарского государственного университета. Педагогическая серия. – 2004. – №3. – С.79-86.

31. Психология личностных ценностей как мотивов поведения: научная монография. – Павлодар: Изд-во ПГУ, 2005. – 227 с.

32. The role of spiritual values in education // Civilacademy. Journal of Social Science. Fatich University. – 2004. – Summer/ Volume 2. – P.61-66 (в соавторстве с Джанаргалиевой М.Х.).

33. The role of spiritual values in education. // Материалы международной научно-практической конференции «Казахстан и мировые языки», 28-29 января 2005 года. – Павлодар: Изд-во ПГУ, 2005. – С. 103-109.

34. Трактовка понятия «возможности деятельности» в концепциях мотивации К. Левина и П. Сартра //Педагогика и психология как ресурс развития современного общества: Материалы международной научной конференции: в 2-х т. – Т.2. – Педагогика и психология /Отв. Ред. Е.Н. Горохов, А.А. Романов. – Рязань: Изд-во РГУ им. С. Есенина, 2007. – С. 428-431.

35. К разработке модели ценностной регуляции деятельности молодежи в Республике Казахстан //Молодежь, право, общество. Материалы 1У Международной научно-практической конференции /Под научн. ред. профессора В.В. Собольникова. – Новосибирск: Изд-во НГИ, 2007. – С.132-140.

36. Ценностная регуляция творческой деятельности: социогенез и механизмы: научная монография. – Павлодар: Изд-во ПГУ им. С. Торайгырова, 2008. – 360 с.

37. О «хронотопной» модели механизмов духовно-ценностной регуляции поведения //Труды Новосибирского государственного архитектурно-строительного университета. – Новосибирск: НГАСУ, 2007. – Т.10, №2. – С.155-160.

Шадрин Николай Семенович

Іс-Әректті құндылық реттеудің социогенезді жӘне психологиялық механизмі

19.00.01 – жалпы психология, тұлға психологиясы, психология тарихы, этнопсихология мамандығы

бойынша психология ғылымдарыңың докторы ғылыми

дәрежесін алу үшiн дайындаған

диссертациян авторефератына

Түйін

Зерттеудің нысаны құндылыққа бағытталған тұлға түрінің түрткілік (мотивациялық) аймағы болып саналады.

Зерттеудің пәні ретінде іс-әрекетті құндылық реттеудің психологиялық механизмдері, феноменология, функциялары мен тұлғалық құндылықтардың әр-түрлілігі, олардың генезисі алынды.

Зерттеудің мақсаты – мәдени-тарихи түрғы эдіснамасы негізінде түрткілердің көпдәрежелік құрылымының талаптарына сай және олардын касиеттері мен функцияларынын түсіндіретін тұлғалық кұндылықтар мен кұндылықтық реттеудін жасау.

Зерттеудің әдіснамалық негіздері зерттеліп отырған психикалық болмыстың аймағына қатысты біздің көмегімізбен біршама модернизацияға ұшыраған психологиядағы мәдени-тарихи және іс-әрекетті қатынас болды; біз үшін білгілі әдіснамалық мәнге ие болған психологиясындағы көпдеңгейлі талдауға (Б.Г. Ананьев, В.И. Слободчиков, Н.А. Логинова) қатысты антропологиялық прарадигмалар маңызды және де психиканың «интегративті функциясы» жөнінде В.А. Ганзеннің кейбір идеялары.

Зерттеудің әдістеріне жалпы теориялық әдістер енді: жүйелі құрылымдық анализ, тарихи-психологиялық әдіс; біздің Минковскийдің кеңістік-уақыттың математикалық формализмі негізіндегі құрастырған моделдеу әдісі, сонымен қатар биографиялық әдіс, құрастырушы эксперимент, құндылықтық болмыс аймағындағы тұлғаның білгірлік деңгейін зерттеуге бағытталған авторлық тест-сұраулары, статистикалық талдау әдісі.

Зерттеудің ғылыми жаналығы – психологиядағы мәдени-тарихи және іс-әрекетті қатынас әдіснамалық (тұлғаның құндылықтық социогенезінің құрастырылуымен қоса) дамуы жүзеге асты, психиканың құндылықтық түрткі берушілік аймағын зерттеуге қатысты психиканың “интегративті қызметттері” түсінігінің нұсқасы ұсынылды. Алғаш рет тұлғаның құндылықтық феномені мен басқа да түрткі түрлерінің қалыптасуының арасындағы ара қатынас жүйелі түрде талданды, құндылықтардың әр-түрлілік негізі, олардың негізгі атқаратын қызметтері бейнеленді және айқындалды.

Іс-әрекетті құндылық реттеудің эвристикалық тұрғыдан өнімді кеңістіктік-уақыт моделі құрастырылды, соның негізінде әрекеттің «құндылықтық векторы» түсінігінің түңғиықтық мағынасы ашылды, сонымен қатар құндылыққа бағытталған тұлғаның өмір жолы мен рухани құндылықты реттеу ерекшелігіне байланысты бірқатар феномендер ұғынылды; биографиялық әдіс негізінде құндылыққа бағытталған әрекеттің негізгі нұсқалары (стильдері) бейнеленді; тұлғаның құндылық пен өмірінің мағынасы арасындағы байланысы ашылды.

Жұмыстың әдістемелік жағынан да жаңалылығы бар, ол тұлғаның рухани мәдениет параметрлері бойынша біліктілігінің деңгейін анықтайтын валидті тест-сұраулар құрастырылды және де осы тесттің көмегімен алынған нәтижелерді өңдеудің компьютерлік бағдарламасы жасалды; тұлғаның құндылықты мәндер жүйесін зерттеудің эксперименталды әдістемесі (құрастырушы эксперименттің ерекше нұсқасы) ұсынылды; іс-әрекетті құндылық реттеудің тұжырымдамасын құрастыру кезінде кеңістіктің көпөлшемді метрикалық математикалық формализміне сүйене отырып моделдеу әдісі жүзеге асырылды.

Зерттеудің практикалық мәні анықталған іс-әрекетті құндылық реттеудің механизмінің тәрбие үрдісінде қолданылуында, оның мазмұны мен бағдарламасын құрастыруда, сонымен қатар мақсатқа бағытталған нақтылы кәсіптік құндылықтарды қалыптастыру кезінде жоғары және орта кәсіби білім беруде кәсіптік бағыт беруді қамтамасыздандыруда көрінеді. Биографиялық әдіс материалдарының негізінде жасалған негізгі құндылық типтерінің феноменологиялық бейнеленуінің тәрбиелік мәні де бар. Еуразиялық құндылықтар жүйесі түсінігін құрастырумен байланысты жұмыстың кейбір аспектілері қазақстандық қоғамның демократиялық бағытын анықтауда қолданыла алады. Және де, тұлғаның өз рухани дүниесін жетілдіру мен тәрбиелеу үрдісінде біз біздің құрастырған трансцендентальды медитация нұсқасын қолдануды ұсынамыз.

Зерттеу нәтижелерінің апробациясы. Диссертация материалдары мен негізгі тұжырымдары халықаралық, республикалық, облыстық ғылыми-теориялық және ғылыми-тәжірибелік конференцияларда талдаудан өтті, мақұлданды. Диссертация тақырыбы бойынша 37 еңбек (монография мен ғылыми мақалалар) жарияланды.

Зерттеудің нәтижелері С.Торайгыров атындағы ПМУ колледжінің тәрбие үрдісіне, дарынды балаларға арналған Павлодар облыстық көппрофильді мектепте, сонымен бірге Павлодар мемлекеттік педагогикалық институтының оқу-тәрбие үрдісіне автордың өзімен кіріктірілді. Қазіргі кезде біздің модел негізінде жасалған трасцендентальды медитация технологиясы апробациядан өтілуде.

RESUME

Dissertation for the Scientific Degree of Doctor of Psychological Sciences on the Speciality 19.00.01 – General psychology, Psychology of Personality, History of psychology,

Ethnopsychology

Shadrin Nikolay Semenovich

Sociogenesis and psychological mechanisms of values control of activity

The object of the research was the sphere of motivation of a personality of the value-oriented type.

The subject of the research were psychological mechanisms of value control over activity, phenomenology, functions and varieties of the personality values, their genesis.

The aim of the research was the development, on the basis of methodology of cultural and historic approach, of the conception and model of personality values and values control of the activity, which explains their properties and functions and meets the requirements of a multi-level structure of motivation.

The methodological basis of the research were the cultural and historic approach and the activity approach on Psychology that underwent certain modernization concerning the investigated field of psychic reality; paradigms of the anthropologic approach dealing with the multi-level analysis of Human Psychology (B.G. Ananyev, V.I. Slobodchikov, N.A. Loginova) and some ideas of V.A. Ganzen about the “integrative function” of psyche had certain methodological value.

The methods of the research included the general theoretical methods: system and structural analysis, historical and psychological approach; modeling method that had been developed on the basis mathematical formalism of space and time proposed by Mynkovskiy, method of biography, the forming experiment, the author’s questionnaire test oriented on study of the level of a personality’s competence in the sphere of the value reality, methods of statistic data processing.

Scientific novelty. The novelty of the research is that development of methodology of cultural and historical and activity approaches in Psychology (elaboration of sociogenesis of personality values included) has been carried out, a variant of conception of the “integrative function” of psyche applied to study of the motivation and value sphere of psyche has been proposed.

Correlation of the phenomenon of personality values and other forms of motivation formations has been systematically analysed for the first time, basic varieties of values and their main functions has been brought to light and described.

The heuristically productive space and time model of the activity value regulation, on the basis of which the deep meaning of the notion “value vector” of behavior, has been worked out, and a number of phenomena concerning the peculiarities of spiritual and value regulation and a personality’s course of life has been conceived; the main variants (styles) of the value-oriented behavior have been described on the basis of the method of biography; connection between values and the meaning of personality’s life has been outlined.

The research has its novelty in the methodical aspect – a valid questionnaire test on defining the level of personality’s competence in parameters of spiritual culture and computer programs of processing its results have been elaborated; a strategy of experimental study of the system of personality’s value senses (a peculiar variant of the forming experiment) has been proposed; while elaborating the conception of value regulation of the activity a method of modeling relying on mathematical formalism of multidimensional metric space has been realised (space-time proposed by Herman Mynkovskiy).

The practical value of the research lies in using the revealed mechanisms of value regulation of behavior in the educational process, in elaborating its contents and programs and in providing professional directivity of vocational and higher education on the basis of study and purposive formation of concrete professional values. The phenomenological description of the main value types relying on materials of the method of biography may have a certain educational value.

Aspects of the research connected with elaboration of the notion of the euroasian value system may be used in defining the direction of democratization of Kazakhstan society. In conclusion, we recommend to use the elaborations connected with the variant of system of transcendental meditation offered by us in the process of spiritual self-enhancement and self-educational of a personality.

Approbation of results of research. Materials an main principles of the dissertation were discussed and approved on international, republican, oblast scientific and scientific-practical conferences. On the topic of the dissertation were published 37 works (monograph, scientific articles).

The implementation of the research results was conducted by the author in the educational process of PSU after S. Toraigyrov’s college, Pavlodar oblast multi-discipline school for gifted children, as well as in the educational process of Pavlodar State Pedagogical Institute.

Successful is the approbation of based on our model transcendental meditation technology.

Шадрин Николай Семенович