8. Przywileje I immunitety

DYPLOMATYCZNE

Przywileje i immunitety to termin zbiorczy, powszechnie stosowany we współczesnym prawie dyplomatycznym na określenie uprzywilejowanego statusu członków misji dyplomatycznych, urzędów konsularnych, misji specjalnych itd. Tam jednak, gdzie chodzi o niepodleganie jurysdykcji władz państwa przyjmującego, dopuszczalne jest używanie tylko określenia immunitet, a tam, gdzie chodzi wyłącznie o różne prerogatywy, ulgi i ułatwienia, dopuszczalne jest używanie tylko określenia przywilej. Gdy chodzi o uprzywilejowany status jako całość, stosuje się określenie przywileje i immunitety.

1. immunitet dyplomatyczny, stanowiący instytucję prawa międzynarodowego, polega faktycznie na wyłączeniu określonej grupy funkcjonariuszy państwowych spod jurysdykcji sądów i innych władz państwa przyjmującego celem zapewnienia im swobodnego i bezpiecznego wykonywania przez nich funkcji dyplomatycznych. W odróżnieniu od immunitetu jurysdykcyjnego państwa, który nadal opiera się na prawie zwyczajowym, normy określające istotę immunitetu dyplomatycznego zostały skodyfikowane głównie w Konwencji Wiedeńskiej z 1961 roku. Natomiast istota immunitetu jurysdykcyjnego państwa sprowadza się do tego, że zgodnie z koncepcją suwerennej równości państw, żadne państwo nie może sądzić innego państwa ani rozciągać swego władztwa na drugie państwo w jakiejkolwiek dziedzinie wbrew jego woli. Immunitet jurysdykcyjny państwa oznacza, że państwo i jego organy nie mogą być pozywane przed sądy innego państwa. Jego własność nie może podlegać zajęciu. Wychodzi się też z założenia, iż dyplomata, jako funkcjonariusz państwa wysyłającego, za którego działalność ponosi ono odpowiedzialność, nie może podlegać jurysdykcji państwa przyjmującego. Konwencja Wiedeńska nie dopuszcza żadnych wyjątków od zasady immunitetu państwa wysyłającego i nietykalności w odniesieniu do pomieszczeń dyplomatycznych (i konsularnych).

2. koncepcje (teorie)-czyli wykładnie przy interpretacji i stosowaniu przywilejów i immunitetów:

- koncepcja reprezentacji ←przedstawiciel dyplomatyczny staje się przedstawicielem państwa, upoważnionym do reprezentowania go w państwie przyjmującym. Szef misji dyplomatycznej posiada jakby generalne pełnomocnictwo do reprezentowania swego państwa wobec władz państwa przyjmującego. Współcześnie, gdy jedynie naród jest suwerenem państwa, a symbolem państwa jest głowa państwa-przedstawiciel dyplomatyczny reprezentuje też bezpośrednio głowę państwa.

- teoria eksterytorialna ←opiera się na fikcji prawnej, zgodnie z którą i pomieszczenia misji, i przedstawiciele dyplomatyczni znajdują się pod względem prawnym jakby poza terytorium państwa przyjmującego, a przedstawiciel dyplomatyczny jakby nie opuścił swego państwa. Każdy akt dokonany przez dyplomatę powinien być traktowany jako akt dokonany poza terytorium państwa przyjmującego. Współcześnie zasady tej nie można pogodzić z obowiązkiem dyplomaty respektowania suwerenności, ustaw i innych przepisów państwa przyjmującego. Praktycznie dziś wyszła ta teoria całkowicie z obiegu.

- teoria funkcjonalna← istota tej teorii sprowadza się do obowiązku państwa przyjmującego zapewnienia dyplomacie i pozostałym członkom misji dyplomatycznej swobodnego wykonywania przez nich powierzonych im funkcji i zadań w warunkach pełnego osobistego bezpieczeństwa. Z koncepcji funkcjonalnej przywilejów i immunitetów wynika, że powinny one chronić przede wszystkim akty władzy państwowej i interesy państwa w sferze jego działalności zagranicznej. Łączą się one więc nie z osobami, lecz z funkcjami. Opierając się na koncepcji funkcjonalnej przywileje i immunitety służą zapewnieniu swobody wykonywania funkcji, głównie przez uwolnienie osób korzystających z tych przywilejów i immunitetów od wszelkich form przymusu i zapewnienie im bezpieczeństwa osobistego. Zgodnie z tą zasadą zakres przywilejów i immunitetów nie powinien być szerszy, aniżeli jest to potrzebne do wypełniania określonych funkcji. Teoria reprezentacji, która ulega pewnym demokratycznym modyfikacjom, wespół teorią funkcjonalną stanowi podstawę teoretyczną współczesnych przywilejów i immunitetów, szczególnie dyplomatycznych.

- ustawodawstwo wewnętrzne państwa nie może jednak ograniczać lub naruszać przysługującego na podstawie prawa międzynarodowego zakresu przywilejów i immunitetów dyplomatycznych. Na obowiązek niemieszania się do polityki zagranicznej państwa przyjmującego wskazuje art.12 Konwencji Hawańskiej z 1928 roku oraz jedna z 10 zasad Kart OBWE z Helsinek. Sytuacje uznane za mieszanie się w sprawy wewnętrzne (niedopuszczalne) to np. publiczne krytykowanie polityki państwa przyjmującego, obraza głowy państwa, szefa rządu lub samego rządu itd.

- zasada niedyskryminacji, wzajemności i największego uprzywilejowania zostały potwierdzone w Konwencjach Wiedeńskich z 1961 roku i 1963 roku. Państwo przyjmujące zobowiązane jest do jednakowego traktowania wszystkich misji w zakresie realizacji postanowień Konwencji. Nie jest dyskryminacją jednak np. wzajemne traktowanie się przez państwa na podstawie zwyczaju lub umowy bardziej korzystne niż to, jakie jest wymagane przez postanowienia Konwencji. Zgodnie z zasadą wzajemności, państwo nie ma obowiązku spełnienia wobec drugiego państwa zobowiązań, jeśli nie spełnia ono adekwatnie swych zobowiązań zaciągniętych wobec niego. Jednak zasada wzajemności nie rozciąga się na niektóre sytuacje (np. przy otwieraniu placówek dyplomatycznych i konsularnych-często jest to zależne bardziej od względów finansowych). Na zasadzie suwerennej równości państw, państwo ma prawo ograniczyć w takim stopniu przywileje i immunitety, w jakim zostały one ograniczone w stosunku do jego przedstawicieli (ale to ograniczenie musi mieć charakter dyskryminacyjny). Klauzula największego uprzywilejowania- państwa zobowiązane są do niejako automatycznego przyznawania sobie przywilejów i immunitetów, które przyznają państwu trzeciemu. Przyznawanie dodatkowych przywilejów i immunitetów może być warunkowane, tzn. uzależnione klauzulą wzajemności. Konwencja Wiedeńska z 1963 roku nie przewiduje jednak stosowania klauzuli największego uprzywilejowania.

- prawo dyplomatyczne nie reguluje kwestii karania za przestępstwa z tytułu naruszenia przywilejów i immunitetów dyplomatycznych. Zgodnie z powszechną praktyką międzynarodową państwo ponosi odpowiedzialność międzynarodową z tytułu naruszenia przywilejów i immunitetów, przede wszystkim ze strony swych organów. Zasadą prawa międzynarodowego jest to, że państwo nie może powoływać się na swe prawo wewnętrzne w celu uwolnienia się od odpowiedzialności międzynarodowej. Na państwie przyjmującym ciąży międzynarodowa odpowiedzialność z tytułu wszelkich działań lub zaniechań w zakresie przywilejów i immunitetów. Z tytułu naruszenia przywilejów i immunitetów państwa same określają stopie odpowiedzialności oraz formy naprawienia szkody, przeważnie w drodze bezpośrednich rokowań dyplomatycznych. Szkody polityczne i moralne-zadośćuczynienie moralne. Szkoda materialna- np. odszkodowanie.

- zakres osobowy ←są cztery grupy (pierwsza grupa: szef misji dyplomatycznej oraz pozostali członkowie personelu dyplomatycznego misji, jak również członkowie ich rodzin, nie będący obywatelami państwa przyjmującego, zamieszkujący z nimi pod tym samym dachem-te osoby korzystają z pełni przywilejów i immunitetów; druga grupa-członkowie personelu administracyjno-technicznego; trzecią grupę stanowią członkowie personelu służby misji, nie będący obywatelami państwa przyjmującego; a czwartą grypę służący prywatni, także nie będący obywatelami państwa przyjmującego). Odrębną grupę stanowią członkowie misji posiadający obywatelstwo państwa przyjmującego lub trzeciego (ich rodziny nie korzystają).

- zakres terytorialny ← korzystają przede wszystkim w granicach terytorium państwa przyjmującego (też statki powietrzne i morskie). Natomiast Konwencja Hawańska z 28.02.1929 roku w art. 23 przyznaje analogiczny zakres przywilejów i immunitetów dyplomacie w tranzycie przez państwo trzecie (państwa, które jest stroną tej konwencji). Na podstawie swych suwerennych uprawnień państwo trzecie może sprzeciwić się przejazdowi członków misji dyplomatycznej przez swe terytorium, podobnie jak państwo przyjmujące może zawsze sprzeciwić przyjazdowi określonej osoby na swoje terytorium. Praktyka zna również wypadki zagwarantowania, na podstawie traktatów lub aktu jednostronnego, statusu dyplomatycznego zarówno podczas przejazdu, jak i przebywania na terytorium państwa trzeciego.

- zakres czasowy ← członkowie misji dyplomatycznej oraz członkowie ich rodzin korzystają z przysługujących im przywilejów i immunitetów z chwilą przekroczenia granicy swego państwa, a zwłaszcza z chwilą wkroczenia na terytorium państwa przyjmującego, aż do momentu opuszczenia granicy państwa przyjmującego oraz w czasie przejazdu w drodze powrotnej przez państwo trzecie, aż do momentu przekroczenia granicy państwa wysyłającego. W razie śmierci członka misji dyplomatycznej członkowie jego rodziny korzystają z przysługujących im przywilejów i immunitetów aż do chwili upływu „rozsądnego terminu” wyznaczonego przez państwo przyjmujące. Państwo przyjmujące może odmówić członkowi misji dyplomatycznej uznanemu za persona non grata lub osobę niepożądaną przywilejów i immunitetów, gdyby znalazł się na terytorium tego państwa jako osoba prywatna. Osoba taka może być pociągnięta do odpowiedzialności i ukarana za czyn przestępczy popełniony w sferze życia prywatnego.

c) Nietykalność osobista. Na podstawie art. 29 i 37 Konwencji Wiedeńskiej z 1961 roku nietykalność osobista przysługuje zarówno członkom personelu dyplomatycznego, jak i personelu administracyjno-technicznego misji dyplomatycznej oraz członkom ich rodzin pozostającym z nimi we wspólnocie domowej i niebędącymi obywatelami państwa przyjmującego. Z art. 37 wynika, że członkowie osób należących do personelu administracyjno-technicznego misji korzystają z nietykalności, jeżeli obok wymienionych warunków nie mają także stałego miejsca zamieszkania w państwie przyjmującym. Co się tyczy członków personelu służby misji, którzy nie są obywatelami państwa przyjmującego lub nie maja tam stałego miejsca zamieszkania, to korzystają oni z nietykalności jedynie w odniesieniu do czynności dokonanych w toku pełnienia przez nich funkcji służbowych. Immunitet ten nie rozciąga się jedynie na członków ich rodzin. Z nietykalności nie korzystają także prywatni służący misji, nawet będący obywatelami państwa wysyłającego, chyba że państwo przyjmujące samo przyzna im taki immunitet. Nietykalność osobista w ograniczonym jedynie zakresie przysługuje przedstawicielom dyplomatycznym będącym obywatelami państwa przyjmującego lub mającym w nim stałe miejsce zamieszkania. Nietykalność osobista znalazła w Konwencji Wiedeńskiej z 1961 roku nie tylko potwierdzenie. Lecz również została w niej określona jej najważniejsza treść. Zgodnie z art. 29 Konwencji. Osoba przedstawiciela dyplomatycznego jest nietykalna, tzn. nie podlega żadnej formie przymusu, a szczególnie aresztowaniu lub zatrzymaniu. Władze powinny np. wiedzieć. Że zarówno sami członkowie misji dyplomatycznej, jak i w zasadzie ich bagaż osobisty, dokumenty, korespondencja, rezydencja oraz z pewnymi ściśle określonymi w Konwencji wyjątkami, mienie-nie podlegają rewizji. Nietykalność osobista obejmuje także ochronę przed zamachami na godność osób z niej korzystających. W ostatnich dziesięcioleciach. Notuje się wyjątkowo duże, nieznane dotychczas w historii dyplomacji, nasilenie naruszeń nietykalności dyplomatów. Dlatego w ramach ONZ podjęto pilne prace nad aktem prawnomiędzynarodowym, mającym na celu ograniczenie i wyeliminowanie tych godzących w pokojowe stosunki między państwami przestępstw. Rezolucją z 14.12.1973 roku Zgromadzenie Ogólne NZ uchwaliło Konwencję o zapobieganiu i karaniu przestępstw przeciwko osobom korzystającym z międzynarodowej ochrony, włączając w to przedstawicieli dyplomatycznych. Konwencja ta odnosi się również do członków misji dyplomatycznych. Zarówno praktyka, jak i literatura przedmiotu nie wykluczają, że w wyjątkowych przypadkach zasada nietykalności osobistej może doznać pewnych ograniczeń, głównie w ramach tzw. Obrony koniecznej i zastosowania innych środków mających na celu przeszkodzenie popełnieniu czynów przestępczych, przestępczych szczególnie zbrodni, tak wobec poszczególnych obywateli, jak i przeciwko samemu państwu przyjmującemu. W takich uzasadnionych przypadkach władze miejscowe mogą daną osobę zatrzymać, a nawet w razie konieczności obezwładnić. Kryteria obrony koniecznej regulowane są zazwyczaj w kodeksach karnych. Z powodu uzasadnionego naruszenia nietykalności, państwo przyjmujące nie ponosi odpowiedzialności, pod warunkiem, że naruszenie to było bezwzględnie konieczne i niemożliwe do uniknięcia, i że osoba korzystająca z nietykalności zostanie natychmiast zwolniona lub w razie konieczności przekazana do dyspozycji szefa misji dyplomatycznej.

Pomieszczenia misji dyplomatycznej nie są uważane w świetle Konwencji Wiedeńskiej z 1961 roku za eksterytorialne, a więc całkowicie wyłączone spod jurysdykcji państwa przyjmującego. Na podstawie art. 41, pkt 3 Konwencji Wiedeńskiej z 1961 roku pomieszczeń misji nie wolno użytkować w jakikolwiek sposób niezgodny z funkcjami misji przewidzianymi w samej Konwencji, bądź w innych normach powszechnego prawa międzynarodowego, lub w specjalnych umowach obowiązujących między państwem wysyłającym i państwem przyjmującym.

Nietykalność pomieszczeń misji dyplomatycznych należy do najważniejszych przywilejów i immunitetów dyplomatycznych. Stanowi ona naturalne przedłużenie i uzupełnienie nietykalności osobistej dyplomaty. Nietykalność pomieszczeń misji dyplomatycznej rozciąga się nie tylko na pomieszczenia samej misji, a więc na budynki lub część budynków i tereny przyległe do nich, na rezydencję szefa misji, która traktowana jest jako część składowa pomieszczeń misji, mieszkania członków misji dyplomatycznej, choćby nawet czasowo użytkowane-lecz również na mienie znajdujące się w tych pomieszczeniach. Nietykalność misji rozciąga się na pomieszczenia misji niezależnie od tego, czyją są one własnością. Zakres ich nietykalności jest jednakowy. Pomieszczenia misji dyplomatycznej korzystają w całej rozciągłości zarówno z nietykalności, jak i immunitetu jurysdykcyjnego, pod warunkiem jednak, że są one użytkowane przez misje w imieniu państwa wysyłającego. Nietykalność pomieszczeń rozciąga się także na mieszkania członków personelu dyplomatycznego i personelu administracyjno-technicznego misji, pod warunkiem, że nie są oni obywatelami państwa przyjmującego i nie mają tam stałego miejsca zamieszkania. Z pewnymi, ściśle określonymi wyjątkami, rozciąga się ona także na ich mienie. W art. 41 pkt 3 Konwencji jest zaznaczone, że w przypadkach jaskrawego i oczywistego nadużycia przez misję dyplomatyczną jej funkcji, władze państwa mają możliwość zastosowania wielu środków, z wykluczeniem bezpośredniego użycia siły.

Majątek, fundusze misji dyplomatycznych i ich personelu. Mienie ruchome i nieruchome misji dyplomatycznej chronione jest immunitetem jurysdykcyjnym i egzekucyjnym. Niekiedy pomieszczenia i inne mienie należące do misji dyplomatycznej określonego państwa może stanowić problem prawny, a nawet polityczny. Chodzi tu zwłaszcza o misje dyplomatyczne państw, głównie federalnych, które się rozpadną. Niekiedy sprawy rozdziału majątku trwają latami.

Zwolnienie misji i jej pomieszczeń z niektórych opłat. Na podstawie art. 23 Konwencji Wiedeńskiej pomieszczenia własne, jak i wynajęte zwolnione są, a ściślej państwo wysyłające i szef misji dyplomatycznej, od wszelkich opłat i podatków państwowych, regionalnych lub komunalnych, komunalnych wyjątkiem opłat i podatków należnych za konkretne wyświadczone usługi.

Archiwa i korespondencje misji dyplomatycznej. Art. 24 Konwencji Wiedeńskiej z 1961 roku potwierdził i sprecyzował, że archiwa i dokumenty misji dyplomatycznej są nietykalne w każdym czasie i niezależnie od miejsca, gdzie się znajdują. Korespondencja urzędowa-najważniejszy składnik archiwów misji dyplomatycznej. Państwo przyjmujące obowiązane jest nawet w okolicznościach wyjątkowych, m.in. konfliktu zbrojnego, ochraniać archiwa misji dyplomatycznej. Z nietykalnością archiwów łączy się także kwestia nietykalności korespondencji i dokumentów członków misji dyplomatycznej.

Azyl dyplomatyczny. Jest to udzielenie osobom ściganym za przestępstwa polityczne schronienia w pomieszczeniach przedstawicielstwa dyplomatycznego, a w szerszym znaczeniu- głównie na podstawie postanowień traktatów wielostronnych Ameryki Łacińskiej-udzielnie azylu także w urzędach konsularnych, na okrętach wojennych, wojennych samolotach wojskowych i bazach wojskowych położonych na obcym terytorium. Praktyka udzielenia azylu dyplomatycznego znalazła potwierdzenie: traktat międzynarodowy z 1889 roku w Montevideo, konwencja o azylu podpisana w Hawanie 20.02.1928 roku, konwencja o azylu politycznym zawarta w Montevideo 26.12.1933 roku, traktat o azylu politycznym i schronieniu w Montevideo 04.08.1939 roku oraz konwencja o azylu dyplomatycznym w Caracas 28.02.1954 roku. Zakłada się, iż azylu dyplomatycznego udziela się tylko w wyjątkowych okolicznościach a przede wszystkim w przypadkach nagłych. Państwo przyjmujące ma prawo żądać opuszczenia przez osobę, której udzielono azylu-jego terytorium. W takiej sytuacji państwo przyjmujące zobowiązane jest jednak do zagwarantowania bezpieczeństwa przez wystawienie takiej osobie listu żelaznego, gwarantującego jej nietykalność osobistą podczas przejazdu przez jego terytorium. Państwo to zobowiązane jest przyjąć taką osobę, gdyby opuściła ona terytorium państwa przyjmującego, a żadne inne państwo nie wyrażało zgody na przyjęcie jej na własnym terytorium. Udzielenie azylu jest prawem państwa, a nie jego obowiązkiem. Państwo nie jest zobowiązane do uzasadnienia odmowy udzielenia azylu. Sama Konwencja z 1961 roku pośrednio dopuszcza możliwość udzielenia azylu dyplomatycznego, jeśli jest przewidziana na podstawie specjalnych umów.

Immunitet jurysdykcyjny. Immunitet ten oznacza niepodleganie jurysdykcji państwa przyjmującego tak w zakresie jego jurysdykcji karnej, cywilnej, jak i administracyjnej. Immunitet przedstawiciela dyplomatycznego od jurysdykcji państwa przyjmującego nie uchyla s stosunku do niego jurysdykcji państwa wysyłającego. Roszczenia wobec niego mogą być kierowane do władz państwa wysyłającego i ewentualnie czyny przestępcze dokonane przez taką osobę w państwie przyjmującym podlegają jurysdykcji sądowej państwa wysyłającego. Immunitet jurysdykcyjny odnosi się zarówno do działalności osób korzystających z przywilejów i immunitetów dyplomatycznych, jak i do działalności misji dyplomatycznej jako organu państwa wysyłającego. Członkowie misji dyplomatycznej korzystają z immunitetu jurysdykcyjnego w zróżnicowanym zakresie. Immunitet od jurysdykcji karnej. Z tego immunitetu korzystają członkowie personelu dyplomatycznego misji oraz członkowie personelu administracyjnego i technicznego tejże misji, o ile nie są obywatelami państwa przyjmującego i nie mają w nim stałego miejsca zamieszkania. Immunitet od jurysdykcji karnej dyplomatów będących obywatelami państwa przyjmującego lub państwa trzeciego od czynności mieszczących się w ramach wypełnienia przez nich funkcji urzędowych jest ograniczony. W odróżnieniu od przedstawicieli dyplomatycznych i członków personelu administracyjnego i technicznego immunitet karny członków personelu misji nie rozciąga się na członków ich rodzin. Immunitet od jurysdykcji karnej wyłącza całkowicie właściwość sądów karnych i organów śledczych. Immunitet ten traci ważność, gdy państwo wysyłające się go zrzeknie lub upłynie termin, kiedy osoba ma opuścić terytorium państwa przyjmującego, uznana przez to państwo za persona non grata. Immunitet od jurysdykcji cywilnej i administracyjnej. Dzięki temu immunitetowi przedstawicieli dyplomatyczny nie podlega w sprawach cywilnych i administracyjnych jurysdykcji wszelkich sądów państwa przyjmującego i władz administracyjnych. W pewnym zakresie z immunitetu tego korzystają jedynie członkowie personelu dyplomatycznego misji i członków ich rodzin żyjący z nimi we wspólnocie domowej i pod warunkiem, że nie są oni obywatelami państwa przyjmującego i nie mają stałego miejsca zamieszkania. Natomiast członkowie personelu dyplomatycznego misji posiadający obywatelstwo państwa przyjmującego lub mający tam stałe miejsce zamieszkania, korzystają z immunitetu jurysdykcyjnego, a więc także karnego oraz z nietykalności tylko w odniesieniu do aktów urzędowych dokonanych w toku pełnienia swych funkcji. Z immunitetu jurysdykcyjnego i nietykalności nie korzystają członkowie ich rodzin. Z kolei, w odróżnieniu od jurysdykcji karnej, immunitet od jurysdykcji cywilnej i administracyjnej nie rozciąga się na działalność pozaurzędową, czyli tzw. prywatną sferę życia. Korzystają oni jednak z nietykalności osobistej oraz nietykalności rezydencji i mienia, co znacznie łagodzi w praktyce ograniczenie omawianego immunitetu. Z immunitetem administracyjnym (policyjnym) ma związek sprawa broni palnej. Zgodnie z przeważającą obecnie praktyką państw, członkowie misji dyplomatycznych i urzędów konsularnych mogą kupować i nosić broń palną i amunicję, tylko na podstawie uprzedniego zezwolenia władz państwa przyjmującego. Osoby korzystające z immunitetu od jurysdykcji państwa przyjmującego nie są zobowiązane do składania zeznań w charakterze świadka i występowania w charakterze biegłego. Dotyczy to i przedstawicieli i członków ich rodzin, a członków personelu służby misji-w odniesieniu do aktów dokonanych w toku pełnienia ich funkcji-też to dotyczy. Zgodnie z Konwencją Wiedeńską z 1961 roku tylko państwo wysyłające może się zrzec immunitetu jurysdykcyjnego-musi być to wyraźne zrzeczenie. Osoba korzystająca z immunitetu nie może zrzec się samowolnie immunitetu.

Immunitet egzekucyjny. Polega on także na wyłączeniu osób zeń korzystających i ich mienia od przymusowego wykonania wyroku sądowego, czy też decyzji władzy administracyjnej. W stosunku do członka misji dyplomatycznej nie mogą być przedsięwzięte żadne środki egzekucyjne. Zrzeczenie się immunitetu jurysdykcyjnego nie oznacza zrzeczenie się immunitetu egzekucyjnego. Domniemane zrzeczenie się immunitetu w stosunku do wykonania wyroku wymaga oddzielnego zrzeczenia.

Dochodzenie roszczeń. Szczególnie w ostatnich dziesięcioleciach problem dochodzenia roszczeń się zwiększył, zwłaszcza ściągania długów od niesolidnych dyplomatów lub samych misji dyplomatycznych. Państwo rzadko zrzeka się immunitetu jurysdykcyjnego wobec członków swych misji dyplomatycznych w sprawach cywilnoprawnych, starając się sprawy rozwiązywać w drodze dyplomatycznej:

- załatwienie sprawy spornej w drodze bezpośredniej ugody między stronami

- interwencja dyplomatyczna ze strony ministerstwa spraw zagranicznych państwa przyjmującego wobec szefa misji dyplomatycznej państwa wysyłającego i ewentualnie w MSZ tegoż państwa.

- ogłoszenie członka personelu misji dyplomatycznej za persona non grata lub osobę niepożądaną;

- doprowadzenie do zmniejszenia liczby personelu misji dyplomatycznej

- odmowa o agrement dla następcy szefa misji dyplomatycznej do chwili zaspokojenia roszczeń;

- wystąpienie do sądu państwa wysyłającego z pozwem, jeśli zezwala na to ustawodawstwo tego państwa;

- w zależności od wagi sprawy i jej ewentualnych reperkusji politycznych i społecznych państwo przyjmujące może zastosować także inne środki, w tym groźba lub zawieszenie działalności samej misji.

Komunikowanie się z władzami i obywatelami państwa przyjmującego.

„ Wszystkie sprawy urzędowe powierzone misji przez państwo wysyłające do załatwienia z państwem przyjmującym będą przez nią załatwiane z Ministerstwem Spraw Zagranicznych państwa przyjmującego lub za jego pośrednictwem bądź innym uzgodnionym ministerstwem.”- art. 41 pkt 2 Konwencji Wiedeńskiej z 1961 roku. W praktyce też czasami komunikowanie się z centralnymi urzędami i instytucjami oraz służbami ( np. straż pożarna, opieka medyczna etc.). Współczesne prawo dyplomatyczne i konsularne gwarantuje swobodę komunikowania się z własnym rządem, misjami dyplomatycznymi, urzędami konsularnymi, własnymi obywatelami itd. Państwo przyjmujące zobowiązane jest zapewnić wszystkim członkom misji dyplomatycznej swobodę poruszania się i podróżowania na swoim terytorium, z wyjątkiem stref, jakie może ono ustanowić ze względu na bezpieczeństwo, do których wstęp jest zakazany lub ograniczony. Instytucja kuriera i poczty dyplomatycznej sięga swymi korzeniami początków cywilizacji ludzkiej, a z pewnością łączy się z początkami służby konsularnej i dyplomatycznej. Instytucja kuriera i poczty dyplomatycznej wiąże się ściśle z realizacją swobody porozumiewania się państwa wysyłającego ze swymi misjami dyplomatycznymi, urzędami konsularnymi, delegacjami itp. za granicą i vice versa. Kurier dyplomatyczny oprócz ważnego dokumentu podróży ( zazwyczaj paszportu dyplomatycznego) musi być wyposażony w dokument urzędowy ( list kurierski), określający jego charakter i liczbę przesyłek stanowiących pocztę dyplomatyczną. Ze statusu jak kurierzy zawodowi korzystają również tzw. kurierzy ad hoc wysyłani sporadycznie przez MSZ, misje dyplomatyczne, urzędy konsularne itd. W odróżnieniu od kurierów zawodowych korzystają oni ze statusu kuriera tylko do chwili doręczenia poczty. Również kapitan powietrznego statku handlowego może mieć powierzoną pocztę dyplomatyczną. Musi on być również wyposażony w list kurierski, jednak nie korzysta ze statusu ( przywilejów i immunitetów) kuriera dyplomatycznego. Poczta korzysta z nietykalności-niezależnie od sposobu i osoby ją przewożącej oraz miejsca i czasu. Poczta ta musi być odpowiednio oznakowana ( urzędowe pieczęcie). Natomiast zasady radiowej łączności regulują zarówno międzynarodowe normy traktatowe, normy prawa krajowego, jak i zwyczaj.

Zwolnienia podatkowe. Członkowie personelu dyplomatycznego, a w mniejszym stopniu także personelu techniczno-administracyjnego misji dyplomatycznej, korzystają ze zwolnień celnych i podatkowych. Dosyć szeroko stosowana jest zasada wzajemności. Konwencja Wiedeńska z 1061 roku wprowadziła kilka wyjątków od zasady zwolnień podatkowych członków personelu misji dyplomatycznej. Nie korzystają oni np. ze zwolnień podatkowych i opłat dotyczących prywatnego mienia nieruchomego, położonego na terytorium państwa przyjmującego, jednakże wyłącznie tego nieposiadanego w imieniu państwa wysyłającego dla celów misji. Art. 34 Konwencji mówi, ze członkowie personelu misji dyplomatycznej nie korzystają ze zwolnień od podatków pośrednich, ale w praktyce na zasadzie wzajemności podatek ten jest zwracany, ale dopiero od określonej sumy zakupionych towarów. Do wyjątków od zasady zwolnień członka misji dyplomatycznej z opłat fiskalnych zalicza się opłaty i podatki dotyczące prywatnego dochodu mającego swe źródła w państwie przyjmującym oraz podatki dotyczące kapitału zainwestowanego w przedsiębiorstwach handlowych znajdujących się w państwie przyjmującym, a także opłaty i podatki należne z tytułu wyświadczonych usług.

Zwolnienia celne. Art. 36 ust. 1 Konwencji Wiedeńskiej z 1961 roku mówi, że państwo przyjmujące zobowiązane jest udzielić zwolnienia z wszelkich opłat celnych, podatków i innych pokrewnych należności, z wyjątkiem opłat za składowanie, przewóz i podobne usługi, w odniesieniu do przedmiotów przeznaczonych do użytku urzędowego misji oraz osobistego użytku. Jednak ten sam artykuł, mając na uwadze zapobieżenie nadużyciom na tle zwolnień celnych, upoważnia państwo przyjmujące do regulowania we własnym zakresie zagadnień zwolnień celnych, wprowadzania ograniczeń itd.

Zgodnie z art. 36 Konwencji Wiedeńskiej bagaż osobisty członków personelu dyplomatycznego oraz członków ich rodziny jest zwolniony od rewizji celnej. Artykuł jednak dopuszcza wyjątki-upoważnia do rewizji, gdy są poważne do tego podstawy. We wszystkich przypadkach rewizja może być przeprowadzona tylko w obecności przedstawiciela dyplomatycznego, do którego bagaż osobisty należy lub osoby przez niego upoważnionej.

Ponadto: na podstawie Konwencji Wiedeńskiej z 1961 roku państwo przyjmujące zobowiązane jest zwolnić członków misji dyplomatycznej z wszelkich osobistych świadczeń, z wszelkiego rodzaju służby publicznej oraz obciążeń wojskowych, takich jak rekwizycje, daniny wojskowe, zakwaterowanie i wszystkich innych świadczeń przymusowych; członkowie misji dyplomatycznej nie podlegają „ w zakresie usług świadczonych na rzecz państwa wysyłającego” przepisom o ubezpieczeniach społecznych, które mogą obowiązywać w państwie przyjmującym; zwolnieni są od wszelkich obowiązków w odniesieniu do zezwoleń na pracę w państwie przyjmującym; prawo do wywieszenia flagi i godła państwa wysyłającego na pomieszczeniach misji-jednak w pewnych sytuacjach prawo to może być ograniczone; prawo do kaplicy wewnątrz pomieszczeń misji.

Paszporty dyplomatyczne i służbowe MSZ. Paszport jest dokumentem wystawianym przez organy państwowe własnym obywatelom, uprawniającym ich do podroży za granicę. Są różnego rodzaju paszporty. Zgodnie z ustawodawstwem polskim obywatele polscy otrzymują następujące paszporty: paszporty (zwykłe), paszporty dyplomatyczne ( wystawiane przez MSZ), paszporty służbowe ( wystawiane przez MSZ), paszporty blankietowe. Do otrzymania paszportu dyplomatycznego uprawnione są osoby piastujące w Polsce najwyższe stanowiska lub pełniące określone funkcje państwowe. Paszporty dyplomatyczne, jeśli chodzi o praktykę międzynarodową, podobnie jak w Polsce, są wystawiane także urzędnikom konsularnym, członkom ich rodzin, członkom misji specjalnych, delegatom do ważniejszych organizacji międzynarodowych oraz członkom rządu i innym osobistościom wysokiej rangi. Współcześnie charakter dyplomatyczny maja także paszporty służbowe wystawione przez MSZ. W paszporty te wyposażeni są przeważnie członkowie personelu techniczno-administracyjnego i służby misji dyplomatycznych oraz urzędów konsularnych.

Oprócz paszportów w wielu państwach potrzeba jest także wiza państwa przyjmującego i tranzytowego. Wiza udzielana jest bądź na dłuższy czas ( wiza pobytowa) lub tylko na przejazd w określonym czasie przez terytorium państwa-wiza tranzytowa. Do udzielania wiz dyplomatycznych i służbowych za granicą upoważnione są misje dyplomatyczne i urzędy konsularne, a w kraju przeważnie ministerstwo spraw zagranicznych. zagranicznych wizą dyplomatyczną oraz służbową łączy się zwyczajowy przywilej, że są one wydawane gratis gratis niezwłocznie. Nie daje ona jednak, podobnie jak sam paszport dyplomatyczny, automatycznie przywilejów i immunitetów dyplomatycznych i konsularnych. immunitetów praktyce dyplomatycznej państw obowiązuje zasada wystawiania członkom misji dyplomatycznych i konsularnych specjalnych legitymacji stanowiących na terytorium państwa przyjmującego podstawowy dokument tożsamości dyplomatów i konsulów. ONZ ponadto ustalił, iż państwa członkowskie wystawiają dokument podróży Laissez-passer. Ponadto zwyczajowo szef misji dyplomatycznej lub urzędu konsularnego może być uprawniony do wystawiania listu polecającego, zwanego czasami „ laissez-passer”. ( co innego niż to z ONZ!!!). W razie wybuchu konfliktu zbrojnego między państwem przyjmującym a wysyłającym wystawiany jest przedstawicielom dyplomatycznym etc. Tzw. glejt bezpieczeństwa. Natomiast jeśli chodzi o przejazd przez terytorium innego państwa, to wystawiany jest list żelazny.

Działalność misji wygasa automatycznie przez sam fakt powstania stanu wojny między państwami. Państwo przyjmujące zobowiązane jest w takich wyjątkowych sytuacjach umożliwić wszystkim członkom misji dyplomatycznej, nie będącym jej obywatelami oraz członkom ich rodzin, niezależnie od obywatelstwa-wyjazd ze swego terytorium w możliwym najkrótszym terminie. Zazwyczaj zostaje, za zgodą państwa przyjmującego, jeden lub więcej pracowników, aby czuwać nad pomieszczeniami, archiwami i pozostałymi mieniem-osoba ta zwana jest kustoszem. Na państwie przyjmującym ciąży obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa misjom dyplomatycznym i urzędom konsularnym w każdych okolicznościach, a więc nie tylko w razie wybuchu wojny i zerwania stosunków dyplomatycznych, ale także w wypadku wojny domowej, napięć społecznych w państwie przyjmującym, wprowadzenia w nim stanu wyjątkowego lub wojennego itp.