7. Początek I koniec funkcji dyplomatycznych

- ustawodawstwo wewnętrzne państwa określa organ i zasady powoływania szefów misji dyplomatycznych. W Polsce np. organem tym jest prezydent ( art.13 Konstytucji)← mianuje i odwołuje szefów polskich misji dyplomatycznych w randze ambasadora lub posła na wniosek ministra spraw zagranicznych i za zgodą premiera. Nominacji z reguły dokonuje głowa państwa (zazwyczaj w porozumieniu z innym organem-zwłaszcza MSZ).

- agrement instytucją współczesnego prawa dyplomatycznego. Oznacza to słowo wstępną zgodę państwa przyjmującego na przyjęcie niektórych kategorii przedstawicieli dyplomatycznych państwa wysyłającego. Jeśli chodzi o zakres podmiotowy, to jest ono wymagane w stosunku do ambasadora, nuncjusza, posła, internuncjusza oraz attache’ wojskowego. W stosunku do obu rodzajów charge d’affaires nie jest wymagane agrement. Istnieje natomiast wymóg notyfikacji faktu powierzenia tej funkcji jednemu z członków personelu dyplomatycznego misji, ministrowi spraw zagranicznych państwa przyjmującego. Instytucja agrement składa się z dwóch podstawowych elementów: pierwszy z nich polega na wystąpieniu państwa wysyłającego do państwa przyjmującego z zapytaniem, czy osoba desygnowana na szefa misji jest „mile widziana”. Prośba o agrement jest przekazywana zazwyczaj werbalną notą, a wyjątkowo także ustnie do ministerstwa spraw zagranicznych państwa przyjmującego przez opuszczającego placówkę szefa misji lub charge d’affaires. Prośba o agrement może też być przekazana misji dyplomatycznej państwa przyjmującego w stolicy państwa wysyłającego lub w państwie trzecim. Agrement udzielają władze najwyższe państwa przyjmującego przeważnie w czasie 3-5 tygodni. Kwestia terminu udzielania agrement nie została uregulowana przez Konwencję Wiedeńską z 1961 roku, dlatego są przypadki dłuższych terminów. Prośba o agrement załatwiana jest w drodze poufnej. Współczesne prawo dyplomatyczne stoi na stanowisku, że każde państwo ma prawo odmówić agrement bez obowiązku uzasadniania. Agrement wymagane jest także w wypadku awansowania posła do klasy ambasadora. Zgodnie z Konwencją Wiedeńską dwa lub więcej państw mogą akredytować tę samą osobę w jednym państwie przyjmującym, jednakże za zgodą tego państwa.

- listy uwierzytelniające ← instytucja ta wywodzi się z prawa zwyczajowego, znajdując traktatowe potwierdzenie w Konwencji Wiedeńskiej z 1961 roku. Chodzi tu o jedne dokument, który stanowi zasadniczy, formalny dowód oficjalnego mianowania przez głowę państwa wysyłającego określonej osoby szefem misji dyplomatycznej w państwie przyjmującym. Listy uwierzytelniające wystawiane są w formie uroczystej, podpisane przez głowę państwa wysyłającego i zazwyczaj kontrasygnowane przez ministra spraw zagranicznych. Adresowane są one bezpośrednio do głowy państwa przyjmującego, a przekazywane są państwu przyjmującemu w dwóch egzemplarzach: zapieczętowany oraz niezapieczętowany ( kopia listów uwierzytelniających ← szef misji przekazuje wcześniej ministrowi spraw zagranicznych podczas tzw. wstępnej wizyty lub wyjątkowo może mu go przesłać); zapieczętowany wręcza nowomianowany szef misji głowie państwa podczas uroczystej audiencji składania listów. Listy zawierają oficjalny tytuł głowy państwa przyjmującego, określają cel, pragnienia rozwijania stosunków przyjaźni oraz informację o decyzji głowy państwa wysyłającego o akredytowaniu danej osoby w charakterze szefa misji przy głowie państwa przyjmującego. Listy uwierzytelniające stanowią rodzaj generalnego pełnomocnictwa dla szefa misji. Protokół dyplomatyczny każdego kraju szczegółowo reguluje procedurę wręczania listów uwierzytelniających. Przyszłego szefa misji dyplomatycznej wita przeważnie, po przybyciu do stolicy, szef Protokołu Dyplomatycznego lub jego zastępca, składać może mu też wizytę w jego rezydencji.

Konwencja Wiedeńska mówi, że szef misji objął swoje funkcje w państwie przyjmującym, gdy złożył swoje listy uwierzytelniające, bądź gdy notyfikował swoje przybycie, a wierna kopia jego listów uwierzytelniających została złożona w ministerstwie spraw zagranicznych, zgodnie z praktyką panującą w państwie przyjmującym. Kolejność składania listów uwierzytelniających lub wiernych kopii jest ustalona według daty i godziny przybycia szefa misji.

Akredytowanie stałego i tymczasowego charge d’affaires. Są oni akredytowani w przeciwieństwie do ambasadorów (przy głowie państwa-ambasadorzy) przy ministrze spraw zagranicznych państwa przyjmującego. Otrzymują oni od swego ministra spraw zagranicznych tzw. listy wprowadzające adresowane do ministra spraw zagranicznych państwa przyjmującego. Stały charge d’affaires wręcza te listy ministrowi spraw zagranicznych podczas pierwszej wizyty. Od chwili wręczenia tych listów liczy się czas objęcia przez niego oficjalnych funkcji w charakterze stałego szefa misji dyplomatycznej. Wyjątkowe listy wprowadzające może otrzymać także tymczasowy, jednak tylko w przypadku wyznaczenia go na tymczasowego szefa misji, kiedy to nie ma ambasadora lub posła mogącego dopełnić wymaganych formalności akredytacyjnych. Natomiast procedura akredytowania charge d’affaires tymczasowego sprowadza się do jedynie do formalnego wymogu notyfikowania przez szefa misji ministerstwu spraw zagranicznych państwa przyjmującego nazwiska i stanowiska wyznaczonej do pełnienia tych obowiązków osoby na czas nieobecności stałego szefa misji. Zgodnie z art. 19 w przypadku, gdy żaden członek personelu dyplomatycznego misji nie jest obecny w państwie przyjmującym, wówczas również bezpośrednio przez ministerstwo spraw zagranicznych państwa wysyłającego może być wyznaczony członek personelu administracyjnego i technicznego-za zgodą władz państwa przyjmującego i tylko do załatwiania spraw bieżących-administracyjnych. Nie jest on jednak szefem misji w rozumieniu Konwencji Wiedeńskiej z 1961 roku.

Członkowie personelu misji dyplomatycznej powołani są, z wyjątkiem attaches wojskowych i ich zastępców, na zasadzie swobodnej, jednostronnej decyzji państwa wysyłającego. Państwo wysyłające nie musi uzyskać zgodę na ich mianowanie. Mimo to, państwo przyjmujące może odmówić zaakceptowanie niepożądanego dla niego członka personelu misji dyplomatycznej w formie odmowy zarejestrowania w Protokole Dyplomatycznym lub odmowy wystawienia mu legitymacji, co jest równoznaczne z uznaniem takiej osoby za „persona non grata” lub osobę niepożądaną. Swoboda mianowania członków personelu misji dyplomatycznej podlega również innym ograniczeniom. Czasem też się zdarzają ograniczenia liczebności misji dyplomatycznych w ramach podejmowanych przez organizacje międzynarodowe kolektywnych sankcji, zwłaszcza ONZ.

Państwo wysyłające zobowiązane jest notyfikować państwu przyjmującemu bądź bezpośrednio, bądź też za pośrednictwem swej misji wszelkie zmiany w składzie osobowym misji dyplomatycznej.

Zakończenie funkcji szefa i członków misji dyplomatycznej

1. różne są powody, a normalnym powodem jest odwołanie przez państwo wysyłające w związku z upływem terminu misji lub z innych powodów; inne powody zakończenia funkcji: zawieszenie lub zerwanie stosunków dyplomatycznych, wojna, odwołanie w związku z zachowaniem się dyplomaty (poprzez naruszenie przepisów, obyczajów prowadzenie działalności niezgodnej ze statusem członka misji dyplomatycznej)← w takiej sytuacji państwo przyjmujące może bądź zażądać odwołania danej osoby przez państwo wysyłające, bądź też uznać ją oficjalnie za „persona non grata” lub osobę niepożądaną; są też takie powody jak: rezygnacja, dezercja, zgon.

2. do zawieszenia stosunków dyplomatycznych może dojść zarówno z powodów politycznych jak i ekonomicznych; politycznych-znaczne zaostrzenie się stosunków między krajami; forma ta jest łagodna, pozwala na ewentualne wznowienie stosunków za obopólną zgodą bez konieczności stosowania procedury obowiązującej przy ponownym nawiązaniu stosunków dyplomatycznych; istnieje nawet możliwość powrotu do tego samego szefa misji, co w przypadku zerwania stosunków nie jest praktykowane; jednak nieraz zawieszenie jest równoznaczne z zerwaniem stosunków dyplomatycznych; w niektórych przypadkach następuje likwidacja misji dyplomatycznej, a stosunki dyplomatyczne, choć w ograniczonym zakresie, są w dalszym ciągu realizowane.

3. zerwanie stosunków dyplomatycznych następuje zwłaszcza na skutek wybuchu konfliktu zbrojnego między obu państwami; zerwanie następuje też, gdy jedno z państw przestanie istnieć jako samodzielny podmiot prawa międzynarodowego (np. przy połączeniu się z innym państwem oraz jego podziale na dwa lub więcej państw); skutkiem zerwania stosunków dyplomatycznych jest niezwłoczna likwidacja misji dyplomatycznych w obu państwach; przyczyny zerwania stosunków są zazwyczaj podawane w nocie i oficjalnym komunikacie opublikowanym w prasie, chociaż państwo ma prawo zerwać stosunku dyplomatyczne bez obowiązku uzasadniania tego kroku (zasada suwerenności). Po zerwaniu stosunków dyplomatycznych opieki nad pomieszczeniami misji, obywatelami oraz interesami państwa wysyłającego z reguły podejmuje się, na jego prośbę i za zgodą państwa przyjmującego, państwo trzecie. Chociaż zerwanie stosunków dyplomatycznych jest właściwie równoznaczne z zerwaniem wszystkich stosunków urzędowych (oficjalnych) między obu rządami, a praktycznie także między obu państwami, to jednak nie jest ono równoznaczne z cofnięciem przez państwo zrywające stosunki dyplomatyczne uznania drugiego państwa. Zerwanie stosunków dyplomatycznych jest jednak równoznaczne z cofnięciem uznania dla rządu. Zerwanie stosunków dyplomatycznych nie musi prowadzić automatycznie do zerwania stosunków handlowych, komunikacyjnych, a nawet konsularnych. Zerwanie stosunków dyplomatycznych lub konsularnych nie przeszkadza w tym, by te państwa zawierały między sobą traktaty. Oba państwa mogą też należeć do tej samej organizacji międzynarodowej. Zerwanie stosunków nie musi być jednoznaczne z niepodejmowaniem kontaktów między oficjalnymi przedstawicielami państw. Zerwanie stosunków dyplomatycznych, choć jest aktem nieprzyjaznym, dozwolone jest przez współczesne prawo dyplomatyczne jako dyskrecjonalny akt suwerennej władzy państwa.

4. pośrednią formą między zawieszeniem, a zerwaniem stosunków dyplomatycznych jest tymczasowe wycofanie szefa misji dyplomatycznej, będące środkiem nacisku i formą demonstracji niezadowolenia państwa; krok taki nie rodzi żadnych skutków prawnych w stosunkach między obu państwami i nie oznacza ani zawieszenia, ani zerwania stosunków dyplomatycznych; tymczasowe wycofanie szefa misji niekoniecznie musi powodować tymczasowe odwołanie szefa misji drugiego zainteresowanego państwa (choć przeważnie ma to miejsce); zdarzają się przypadki obniżenia reprezentacji dyplomatycznej do szczebla charge d’affaires przez definitywne wycofanie ambasadora z jakichś ważniejszych powodów.

5. w praktyce zdarzają się także przypadki tymczasowej ewakuacji misji dyplomatycznej z państwa przyjmującego na skutek zaistniałego dla niej zagrożenia (nie-zerwanie i nie-zawieszenie); z chwilą ustania zagrożenia misja może powrócić do państwa przyjmującego i wznowić swą działalność.

6. brak stosunków dyplomatycznych- głównie w nowo powstałych państwach (mimo uznania tych państw) nie ma nawiązania stosunków; jednak brak tych stosunków nie przeszkadza w rozwijaniu kontaktów, szczególnie gospodarczo-handlowych, komunikacyjnych, pocztowych.

7. utrata podmiotowości prawnomiędzynarodowej przez państwo dopuszczalna i legalna- głównie w wyniku dobrowolnego połączenia się danego państwa w państwo związkowe oraz jednolite; nie może tu być mowy o okupacji, w skutek której państwo nie traci swej podmiotowości prawnomiędzynarodowej.

8. w razie zmian konstytucyjnych w państwie wysyłającym lub przyjmującym, łączących się ze zmianą na stanowisku głowy państwa, następuje formalna przerwa w pełnieniu przez szefa misji dyplomatycznej funkcji reprezentowania głowy państwa wysyłającego. To samo dotyczy przemian rewolucyjnych, ustrojowych. Zasadnicze zmiany systemowe mogą powodować formalne zerwanie stosunków dyplomatycznych, których wznowienie uzależnione jest zazwyczaj od aktu uznania nowych władz przez państwo wysyłające. Zazwyczaj nowe władze nie uznają starych listów uwierzytelniających- jest określony termin na przekazanie nowych listów. Od chwili utraty ważności starych listów uwierzytelniających do czasu wręczenia nowych-szef misji i sama misja pełnią nadal swe funkcje i korzystają w pełnym zakresie z przysługujących im przywilejów i immunitetów ← dlatego jest to jedynie formalna, a nie faktyczna przerwa w reprezentowaniu przez misję dyplomatyczną interesów państwa wysyłającego.

9. persona non grata i osoba niepożądana. Państwo przyjmujące może w każdej chwili zażądać odwołania zarówno szefa, jak i każdego członka misji bez konieczności podania motywów tego żądania. W praktyce jednak przeważa uzasadnienie takiego żądania. Żądanie takie w stosunku do członka personelu dyplomatycznego określa się jako uznanie za persona non grata, w stosunku do pozostałych członków misji za osobę niepożądaną. W obu przypadkach państwo wysyłające zobowiązane jest odwołać dana osobę lub położyć kres jej funkcjom. Ogłoszenie szefa misji za persona non grata dotyczy tylko jego osoby i nie rozciąga się na pozostałych członków misji.

10. ekspulsja, czyli wydalenie to ostateczny środek, jaki czasami państwo przyjmujące podejmuje wobec przedstawiciela dyplomatycznego; sięga do tego środka jak inne zawiodły (np. odstawienie siłą, pod eskortą do granicy); Konwencja Wiedeńska z 1961 roku nie wspomina jednak o ekspulsji, stwarzając tylko pośrednie możliwości jej zastosowania.

11. Wszystkie poprzednie przypadki dotyczące zakończenia funkcji przedstawiciela dyplomatycznego i faktycznie wszystkich pozostałych członków misji dyplomatycznej odnoszą się również do stałego szefa misji dyplomatycznej; jednak tu są dodatkowe zasady; chodzi tu o listy odwołujące, których przekazanie głowie państwa przyjmującego jest równoznaczne z oficjalnym zakończeniem misji ambasadora lub posła w państwie przyjmującym.

12. listy odwołujące to dokument analogiczny pod względem formy do listów uwierzytelniających, a więc sformułowany w uroczystej formie, adresowany przez głowę państwa wysyłającego do głowy państwa przyjmującego, powiadamiający o zakończeniu misji ambasadora lub posła w państwie przyjmującym; obecnie coraz bardziej rozpowszechnia się praktyka, zgodnie z którą listy odwołujące przekazuje głowie państwa przyjmującego nowo mianowany szef misji przy okazji składania swoich listów uwierzytelniających, a nie opuszczający państwo przyjmujące szef misji dyplomatycznej; rodzaj listu odwołującego przekazywany jest także ministrowi spraw zagranicznych państwa przyjmującego w przypadku zakończenia misji przez stałego charge d’affaires.

13. Koniec misji pozostałych członków misji dyplomatycznej- różnica ta polega na tym, iż nie składają oni tzw. listów odwołujących; istnieje natomiast obowiązek notyfikowania przez szefa misji ministerstwu spraw zagranicznych państwa przyjmującego o ich definitywnym wyjeździe (zakończenie misji, funkcji).